reportage

De ‘boerenrepubliek’ staat eensgezind tegenover ‘de Staat der Nederlanden’, maar voor hoe lang?

Woensdag protesteerden duizenden boeren tegen het stikstofbeleid van het kabinet. Geen enkel beleidsscenario rept over het einde van de veehouderij, maar het angstbeeld ‘afgeslacht’ te worden, overheerst. ‘Het is niet eerlijk dat de overheid vooral naar één beroepsgroep kijkt.’

Pieter Hotse Smit
Boeren protesteren, voor de zoveelste keer, tegen het stikstofbeleid van de regering-Rutte IV. Dit keer op eigen terrein, een boerenperceel op de Veluwe. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Boeren protesteren, voor de zoveelste keer, tegen het stikstofbeleid van de regering-Rutte IV. Dit keer op eigen terrein, een boerenperceel op de Veluwe.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Neem vooral een hamburger, spoort Herbert Bouwers de een na de ander aan. ‘Nu het nog kan!’, voegt de medewerker van de VanDrie Group, de grootste kalverslachterij van Europa, er uitdrukkelijk aan toe. ‘Het duurt niet lang of ze worden niet meer van vlees gemaakt.’

Bouwers’ boodschap vat het sentiment tijdens het immense boerenprotest woensdag beknopt samen. De veehouderij staat op het punt ‘afgeslacht’ te worden, is de vrees. Als Den Haag de plannen doorzet, is er straks geen producent van vlees, melk of eieren meer over. Overal vertellen de boeren op spandoeken wat dat volgens hen betekent: ‘No Farmers, No Food’. Door een ander vertaald tot: ‘Zonder boeren geen vreten’.

Geen enkel beleidsscenario rept over het einde van de veehouderij, maar in Nederlandse veehouders huist dezer dagen de angst voor het einde van hun bestaan. Na het uitbreken van de stikstofcrisis in 2019 begon dit al te sluimeren, en deze maand is dat gevoel versterkt door de plannen van minister Christianne van der Wal (VVD). Op haar stikstofkaart van Nederland konden veehouders ineens hun erf zien liggen in een gebied waar tot wel 95 procent stikstof gereduceerd moet worden.

Uit protest keerden duizenden boeren woensdag Den Haag ‘de rug toe’. Het centraal gelegen Stroe in Gelderland kozen ze als het middelpunt van ’s lands boerenboosheid. Daar balden alle angst en woede zich samen tot een collectieve vrees voor het einde van een hele sector. Met een opvallende overvloed aan jonge boerenzonen en -dochters, die steeds meer het gevoel krijgen een onmogelijke droom na te jagen.

Gebraden worst en verse koeienvlaai

In de zon en met de geur van gebraden worst en verse koeienvlaai boven de pas beweide grond in Stroe moest het een dag van saamhorigheid worden. Op een Zwarte Cross-achtig festival was het eventjes de landbouw als één blok tegen het Haagse. Maar voor hoe lang?

‘Het is niet eerlijk dat de overheid vooral naar één beroepsgroep kijkt.’ Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
‘Het is niet eerlijk dat de overheid vooral naar één beroepsgroep kijkt.’Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

In hoefijzervorm zetten tienduizenden tractoren vanaf de vroege ochtend een beschermhaag om het veld voor het podium. Met als tussenring foodtrucks, die veelal gratis aanbieden wat de sector aan vettigheid allemaal te bieden heeft: naast worst en burgers een heus kalf aan het spit.

Het gevoel dat overheerst: de landbouw moet inleveren zodat andere sectoren (woningbouw, industrie) kunnen groeien. Veel burgers voelen met de boeren mee, bleek woensdag uit een peiling die I&O Research voor Trouw hield. Zes op de tien Nederlanders maken zich zorgen over stikstof, maar tegelijkertijd vinden velen ook dat voor de oplossing de verantwoordelijkheid te veel bij boeren wordt gelegd. Bijna de helft van de ondervraagden staat achter de boerenprotesten.

‘Het is niet eerlijk dat de overheid vooral naar één beroepsgroep kijkt’, zegt Anna Jansen (26), die in het vastgoed werkt en vanuit het Noord-Hollandse Heiloo met haar moeder en grootmoeder (82) met rollator is afgereisd om boeren te steunen. ‘En ondertussen wel Lelystad Airport het liefst zo snel mogelijk opengooien.’

Geen ruimte voor tegengeluid

Op het podium vol gelijkgestemden – waar geen ruimte was voor een tegengeluid, en een criticus als Tweede Kamerlid Tjeerd de Groot vanwege bedreigingen zelfs wegbleef – moest ook de eensgezindheid doorklinken. De ‘boerenrepubliek’ zou in oorlog zijn met ‘de Staat der Nederlanden’, beschreef Agractie-voorman Bart Kemp het front. ‘De landbouw is verenigd, laten we elkaar zo lang mogelijk vasthouden’, zei Jos Ubels van Farmers Defence Force.

De oproep elkaar niet los te laten, is sinds enige jaren nodig in een versplinterd boerenactielandschap waarin al meerdere samenwerkingen sneuvelden. Decennialang had Land- en Tuinbouw Organisatie (LTO) het alleenrecht op een plekje aan tafel bij de minister. Nu wekken ze met hun overleg- en lobbystrategie vaak de woede van radicalere clubs. ‘Sjaak, hoe zorgen we dat LTO niet weer gelijk met de minister gaat zitten, maar haar laat gaarkoken in haar eigen sop?’, klinkt het op het podium richting de aanwezige LTO-baas Sjaak van der Tak. Hij antwoordt onmiddellijk en beweegt mee met het radicalere kamp: ‘Eerst moet dat dictaat van tafel.’

‘De toon van FDF, daar herken ik mijzelf vaak niet in.’ Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
‘De toon van FDF, daar herken ik mijzelf vaak niet in.’Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Het ‘dictaat’ is een verwijzing naar Van der Wals stikstofkaart met reductiepercentage per regio. De minister toonde woensdag begrip voor de woede van boeren, maar liet ook weten dat de doelstelling van 50 procent stikstofreductie in 2030 overeind blijft. Om daar te komen is volgens haar wel maatwerk mogelijk. De stikstofkaart moet gezien worden als een voorzet. ‘Moet het groter, moet het kleiner, kunnen we slimmer met die percentages schuiven? Dat gaan we komend jaar doen.’

De onzekerheid onder de aanwezige veehouders heeft dankzij het kaartje allang wortel geschoten, niet alleen onder boeren die stikstof helemaal niet als probleem voor de natuur zien, maar ook onder veehouders die wél denken dat het anders moet en daar ook mee bezig zijn. ‘Wij zitten niet bij een Natura 2000-gebied, maar de stikstof in onze regio lijkt op de kaart toch omlaag te moeten’, zegt de verbolgen melkveehouder Geert van den Biggelaar (31) uit Uden, die met zijn vriendin Lilian van Uhm (29) werkt aan natuurinclusieve landbouw.

Van Uhm denkt dat veel boeren wel anders willen. ‘Maar door ze het gevoel te geven dat het wordt opgelegd, gaan ze in de weerstand’, zegt ze. ‘En waar is het rendabele perspectief voor duurzamer werken?’

‘Als iedereen gaat schreeuwen, dan luistert niemand’

Terwijl Van Uhm het opneemt voor de boeren om haar heen, wordt ze overstemd door een boze spreker op het podium. Waar haar vriend vindt dat radicalere clubs als FDF een rol hebben in de stikstofdiscussie – als tegenwicht tegen extreme dieren- en milieuactivisten – identificeert Van Uhm zich helemaal niet met dit soort types. ‘Als iedereen die gehoord wil worden gaat schreeuwen, luistert niemand.’

Ook melkveehouder Van den Biggelaar moet toegeven: ‘De toon van FDF, daar herken ik mijzelf vaak niet in.’ En het is geen geheim dat ze bij LTO van mening zijn dat flapuit Mark van den Oever, die als leider van FDF andermaal hardere protestacties afkondigde, de boerenzaak niet verder helpt.

‘Het blijft een gevaar’, erkent Van den Biggelaar terwijl hij kijkt naar het allegaartje op het podium. ‘Mooi die saamhorigheid, maar morgen kan het weer uit elkaar vallen.’

Meer over