De blauwe bloem is de meest mysterieuze bloemensoort

Je gaat het pas zien als je het doorhebt. Wieteke van Zeil over opmerkelijke en veelbetekenende bijzaken in de beeldende kunst. Deze week: blauwe bloem.

Wieteke van Zeil
null Beeld
Beeld

De blauwe bloem is de blauwe M&M van de kunst; de bijzondere, de onnatuurlijke, de bloem die uit het niets lijkt te komen. In weinig schilderijen wordt dat beter verbeeld dan in dit bloemstuk van Jan van Huysum, de onderschatte 18de-eeuwse Hollandse meester van het stilleven. Jaren deed hij over zijn schilderijen, want er stonden bloemen uit alle seizoenen op en hij schilderde die alleen direct, wanneer ze bloeiden. Hier kun je zien wat een donkere achtergrond doet; niet alleen in een stilleven, maar ook thuis, met bloemen. In wit verdrinkt kleur, tegen donkere tinten komt het op je af. Hier is het alsof de bloemen je aangereikt worden. Het laat zien hoezeer de blauwe bloem - symbool van de latere Romantiek - de meest mysterieuze bloemensoort is. Dit trompetje, de klimmende winde of in het Engels Morning Glory, staat op woekerende dunne stelen en verkleurt gedurende de dag naar paars. De stelen en de kleur maken het ding bijna buitenaards.

Jan van Huysum Vaas met bloemen circa 1715, olieverf op paneel Dulwich Gallery Londen Beeld  Klik op afbeelding om te vergroten
Jan van Huysum Vaas met bloemen circa 1715, olieverf op paneel Dulwich Gallery LondenBeeld Klik op afbeelding om te vergroten

Blue Flowers is een motief in kunst en films, en voor mij vooral een liedje. Dat ik natuurlijk meteen begon te neuriën toen ik dit detail zag. Blue Flowers is een nogal onbekend nummer uit de jaren negentig van rapper Kool Keith, die daarvoor verbonden was aan de formatie Ultramagnetic MC's. Kool Keith maakte een soloplaat onder het alter ego Dr. Octagon en dat is een van vreemdste en lekkere verborgen juwelen van die tijd. Er werd toen al geklaagd dat hiphop eenheidsworst was geworden - iedereen wilde Dr. Dre nadoen en alles was drugs en hoeren. Dat geklaag bestaat nog steeds, en de zichtbaarheid van dat type hiphop - in teksten schofferend en hedonistisch - is alleen maar toegenomen. Maar variatie was er altijd, met soms muziek die van een andere wereld lijkt te komen en over totáál andere onderwerpen gaat, en daarvan is Blue Flowers mijn parel. Niet maatschappelijk betrokken, niet cliché, maar vreemd als toverdoos, met een niet navolgbare tekst over supersonische golven, Shakespeare, voodoo in een operatiekamer en groene regen, onder het terugkerende motto 'let me show you something'. Een ode aan de heerlijke ontregeling van de kunstenaar. Het is een van de nummers die wat mij betreft laten zien hoe veel er kan met hiphop, een genre waar veel mensen een nogal vaststaand idee over hebben. De beginklanken, met violen die strijken alsof iemand je eng aankijkend meetrekt in een diepte, doen denken aan het gevoel dat je krijgt bij deze bloemen van Jan. Onbestemd en beloftevol. Ze kronkelen naar je toe, hier, voor jou, je hoort ze bijna. Blue Flowers.

De blauwe bloem staat symbool voor verlangen, voor het onbereikbare en voor hoop. Jan van Huysum heeft in dit hele werk, in de fijne Dulwich Gallery in Londen, veel goede trucs uitgehaald die het werk vreemder dan andere maken; een pioenroos in volle schaduw in het midden, kleine miertjes en wespjes, afgebroken blaadjes en hele bloemen in het donker, een enorme geknakte tulp en van die mooie vaalgroene doffe achterkanten van bladeren. Details die ieder wel een liedje waard zijn.

Volg Wieteke van Zeil op Instagram: @artpophistory

Meer over