De betekenis van vrouwenhaar volgens Bordewijk

Wat er schuilging achter het driedelige kostuum, de fletsblauwe ogen en de afstandelijke omgangsvormen van de Haagse advocaat Ferdinand Bordewijk (1884-1965) zou geen mens zich hebben afgevraagd, als hij niet ook de auteur was geweest van een fascinerend en soms beangstigend oeuvre....

Misschien gold voor Bordewijk wat in 'Op mijzelven' staat, uit Delaatste eer (1935): 'Hij hield niet ijselijk van medemensen en zijnmoordzucht werd alleen betoomd door de wet.' In de formulering is behalvescherts ook een ernstige ondertoon te beluisteren - ongeveer zoals degrijze uitdossing van de auteur met zorg was gekozen, om zijn grilligefantasie te betomen.

Vorige week is het nagelaten archief van Bordewijk door zijnschoondochter Gunilla Bordewijk-Ingelsson overgedragen aan het LetterkundigMuseum in Den Haag. De letterkundige Rody Chamuleau is als bezorger alenige tijd bezig met ordenen en selecteren van het materiaal, wat moetresulteren in Tijding van Fer (een verwijzing naar de Bordewijk-romanTijding van ver), een boek met brieven, teksten, documenten en foto's.Spullen waar Reinold Vugs van de erven nog niet bij mocht, toen hij tienjaar geleden een voorlopige Bordewijk-biografie publiceerde.

Een keuze uit de nalatenschap was al te lezen in het zomernummer vanDe Parelduiker, maar op de jaarlijkse Beurs voor kleine uitgevers hadbezorger Chamuleau afgelopen zondag een nieuwe verrassing: in honderdexemplaren gaf hij bij zijn eigen Bosbespers in Oosterbeek drie nooiteerder gepubliceerde columns van Bordewijk vrij: Vrouwenhaar ( 9,-). Zegaan over Amsterdamse bruggen (hoewel een Hagenaar was Bordewijk geborenin de hoofdstedelijke Tweede Jan Steenstraat), over schoolvriendjes en overvrouwenhaar.

De bezorger vermoedt dat de stukjes waren bedoeld voor de rubriek 'VrijSpel' van Het Vrije Volk, waaraan Bordewijk in de jaren 1955-'57maandelijks een bijdrage leverde. In de aantekeningen vond Chamuleau hetvolgende onderwerp voor 'Vrij Spel': 'De volle baard voor de oudere man.'

Dáárover werd geen uitgewerkte tekst aangetroffen. Wel die over hethoofdhaar van de vrouw, 'dat mooier is dan mannenhaar. Het is langer,krachtiger en duurzamer.' Bij mannen kan het zonder bezwaar uitvallen. Datgeeft hem vaak nog iets waardigs ook.

'Bij de vrouw is dat heel anders', vervolgt Bordewijk, die vanaf alineadrie zijn niemendalletje die typische sinistere wending geeft: 'Een kalevrouw is een griezelige, maar gelukkig ook een heel zeldzame verschijning.'Hoezeer de mens de betekenis voelt van het haar voor de vrouw, bleekvolgens hem uit wat er 'vlak na de bevrijding gebeurde met meisjes envrouwen die naar de bezetter hadden gelonkt'. Ze werden gemillimeterd ofgladgeschoren. Zo strafte de massa bij volksgerecht deze vrouwen 'op eeneeuwenoude, men mag zeggen op de klassieke manier die zonder een druppelbloedverlies en zonder lichaamspijn uiterst doeltreffend was.'

Proef de voldoening over het perfecte brandmerk. Of de advocaat tijdenshet schrijven steels heeft geknord, zullen we nooit weten.

Arjan Peters

Meer over