De beste man van Bill Gates

Jij maakt me failliet!, schijnt Bill Gates te hebben geroepen toen hij Steve Ballmer 24 jaar geleden in dienst nam....

tekst Michiel Haighton . fotografie Auke Vleer

Microsoft Corporation mag dan het meest gehate en beschimpte bedrijf ter wereld zijn, in de Microsoft Store in Redmond (USA) is daar niets van te merken. Gadegeslagen door een beveiligingsbeambte schuifelt een tiental mensen met een mandje langs rekken en stellingen vol jassen, truien, tassen, software, petjes, pennen, mokken, speelgoed, babykleding, slabbetjes en stropdassen. Op elk artikel prijkt prominent het Microsoft-logo.

Andere bedrijven doen dit soort parafernalia cadeau aan goede relaties, het meest winstgevende it-bedrijf ter wereld heeft bij de uitgang twee kassa's geposteerd. Microsoft-badslippers (13,99 dollar), een 'deluxe' Micro soft-kinderemmertje met zandschepje (9 dollar) en een Microsoft-babyrammelaartje (4,95 dollar) vinden gretig aftrek.

De winkel bevindt zich op de 'campus' van Microsoft in het stadje Redmond, twintig minuten rijden van Seattle. De campus is het hoofdkwartier van Micro soft. Dertig jaar geleden stond in dit bosrijke gebied een kippenboerderij, nu werken er verspreid over negentig gebouwen zo'n dertigduizend mensen. De hoofdweg heet Microsoft Avenue.

De naam campus (universiteitsterrein) dateert nog uit de beginjaren van de onderneming, toen er een academische sfeer heerste bij het in 1975 door Bill Gates en Paul Allen opgerichte bedrijf. Programmeurs pleegden zich dagenlang op te sluiten in hun werkcellen als de deadline voor een of andere softwarerelease naderde. Voor verfrissing stond hen 'Lake Bill' ter beschikking, een vijver bij het hoofdgebouw.

Hoewel nog steeds het overgrote deel van de Microsofties academisch gevormd is en jonger dan 30, herinnert niets meer aan een studentikoze sfeer. Lake Bill is een uithoek van de campus geworden, douchen doet het personeel in de talloze luxueus uitgeruste badgelegenheden en de wer k nemers pendelen met busjes tussen de gebouwen.

Op uitnodiging van Microsoft bracht Volks krant magazine twee dagen door in Red mond, ter voorbereiding op een interview met Steve Ballmer, de Chief Executive Officer (ceo) van Microsoft, dat drie weken later in Nederland zou plaatsvinden. Het werd vooral een kennismaking met het voorlichtingsapparaat van Microsoft. Negen voorlichters begeleidden in wisselende samenstelling het bezoek. In Ne der land waren nog eens twee pr-functionarissen belast met de voorbereiding van het interview.

Als Ballmer hiervan hoort, tijdens het interview in een vergaderzaaltje van het Haagse Crowne Plaza Hotel, haalt hij uit zijn colbert een geel notitieblaadje en krabbelt daar driftig enkele woorden op. 'Ik ben weleens bang dat we in dit soort zaken overdrijven.'

Bij Microsoft wordt sinds afgelopen zomer op de kleintjes gelet. De onderneming wil jaarlijks voor 1 miljard dollar aan kosten besparen. In een opmerkelijk lange e-mail (4900 woorden) aan zijn 58 duizend werknemers (wereldwijd) schreef Ballmer van de zomer dat het bedrijf ervoor moet waken te gaan lijden aan de 'grotebedrijvenziekte'. De kosten dreigen uit de hand te lopen.

Het personeel wordt bij de bezuinigingen niet ontzien. In de jaren negentig was eenderde van het personeel miljonair; dezer dagen wordt flink gesneden in de riante secundaire en tertiaire arbeidsvoorwaarden. Voorbeeld: het bedrijf stopt met het ver strekken van handdoeken in de sportzaal.

Volgens Ballmer blijft Microsoft een aantrekkelijk bedrijf om voor te werken. 'We hebben veruit de beste ziektekostenverzekering van de vs.' En wat die handdoeken betreft: '1 Procent van het personeel gebruikt die handdoeken. Maar ze kosten wel 75 dollar per persoon per jaar.'

Grote flop

Wie denkt aan Microsoft, denkt aan Bill Gates. Dat Ballmer als Chief Executive Of fi cer al bijna vijf jaar lang de dagelijkse leiding heeft over Microsoft, is bij het grote publiek nog niet doorgedrongen. Niet dat Gates op een zijspoor is gerangeerd; sinds Ballmer de leiding van hem overnam, gaat hij als Chief Software Architect van Microsoft door het leven en hij heeft als oprichter, grootaandeelhouder en bestuursvoorzitter nog steeds het laatste woord.

Na Bill Gates is Ballmer de langstzittende werknemer van Microsoft Corporation. In 1980 treedt Ballmer als eerste niet-techneut in dienst van het vier jaar oude softwarebedrijf met twintig werknemers. Hij begint als 'rechterhand' van oprichter Gates. Het eerste dat Ballmer hem voorstelt is twintig nieuwe mensen aan te nemen. Het piepjonge bedrijf met dan al 12 miljoen dollar omzet, dreigt door personeelstekort volledig vast te lopen.

'Jij maakt me failliet! Je maakt me failliet!', schijnt Gates (toen 25) bij die gelegenheid te hebben geroepen. De maand daarop telt het personeelsbestand twintig man extra.

Veel werkervaring neemt de aan Harvard afgestudeerde Ballmer (wiskunde, cum laude) niet mee als hij bij Microsoft begint. Op zijn cv staat slechts de kortstondige ervaring die hij bij Procter & Gamble opdeed als verkooptrainee. 'Toch heb ik bij Procter & Gamble een wijze les geleerd', zegt Ballmer dertig jaar na dato.

Als jongste bediende werd hij daar medeverantwoordelijk voor de marketing van een nieuw product: 'Coldsnap Freezer Desert Mix', een goedje waarmee consumenten thuis zelf ijs kunnen maken. Ballmer: 'Het idee was dat we op deze manier konden besparen op de vervoerskosten van ijs. Een zakje neemt immers minder ruimte in beslag dan een bak ijs.' Ander voordeel: de zakjes Coldsnap hoefden niet via dure koelwagens te worden vervoerd.

Coldsnap werd een grote flop. 'Terecht', zegt Ballmer. 'Het was gewoon een verschrikkelijk slecht idee. Bij de ontwikkeling is alleen geredeneerd vanuit de kosten voor het bedrijf en niet vanuit de klant. Het verdiende dus te mislukken.' Dagelijks laat hij zich nog aan deze wijze les herinneren: hij heeft een doos Coldsnap Freezer Desert Mix - 'chocoladesmaak' - bewaard en die een prominent plekje in zijn kantoor gegeven.

Bulderen

Geen werknemer ter wereld die een groter vermogen - circa 13 miljard dollar - uit een betrekking in loondienst vergaarde dan Steve Ballmer. Hij is waarschijnlijk ook de enige werknemer ter wereld die als blijk van enthousiasme voor het product van zijn baas zijn stembanden scheurde. Na een verkoopshow in Japan, waarbij hij op hysterische manier de woorden 'windows! windows! win dows!' uitschreeuwde, moesten zijn stembanden worden geopereerd.

Zijn basstem heeft niets aan kracht ingeboet. Hij kan zomaar midden in een zin, alsof hij zijn gehoor even bij de les wil houden, enkele woorden op bulderende toon uitspreken.

Ballmer is een halve dag in Ne der land, 's middags vliegt hij met zijn privet vanaf Rotterdam Airport naar Portugal. De dag ervoor verbleef hij in Engeland; Roemenin Rusland staan nog op het programma. In het draaiboek (dat in de hotellobby ligt) is elke stap van Ballmer en zijn gasten van minuut tot minuut geprogrammeerd. '09:17. Journalist met lift naar boven.'

De dag begon voor Ballmer met een telefoontje naar het thuisfront in Seattle, om vijf uur 's morgens. 'Ik heb mijn drie kinderen welterusten gewenst.' Bij het ontbijt trof Ballmer zijn favoriete pot pindakaas aan; 'verrassing' van Microsoft Nederland die de pot speciaal uit Seattle had laten invliegen.

Bij de ingang van het hotel en zijn kamer staan verschillende beveiligingsmedewerkers. Een door Microsoft ingehuurde 'hoffotograaf' legt elke beweging van zijn verblijf in Nederland vast. Iemand anders uit zijn gevolg neemt het gesprek op.

Zijn eerste ontmoeting vandaag had hij met Alexander Rinnooy Kan, bestuurslid van de ing Bank. Er zijn goede zaken gedaan, zegt Ballmer tevreden. ing helpt het softwarebedrijf bij haar 'cashmanagement'. Geen overbodige luxe: Microsoft heeft ruim 50 miljard dollar op de bank staan. Elke maand komt er een miljard bij.

De manier waarop Ballmer Microsoft leidt, lijkt weinig op de manier waarop zijn voorganger Gates dat deed. Een Amerikaans blad hierover: 'Bill was kicking ass, Steve is licking ass.' Waar de nukkige nerd Gates met het nodige geweld, ellebogenwerk en briljant ondernemerschap de wereld aan zijn voeten dwong, rust op de schouders van Ballmer (49) de taak om het bijna dertig jaar oude Mi cro soft om te vormen tot een 'normaal' opererend bedrijf dat ook de komende tijd een goed geoliede winstmachine blijft.

Ballmer pakt een papier waarop hij 'groei', 'innovatie' en 'verantwoordelijk leiderschap' schrijft. Volgt een lang betoog over het 'transitieproces' waarin Micro soft verkeert. Het bedrijf is volgens hem niet langer 'een rebelse tiener', maar bevindt zich in het 'leerproces' naar adolescentie en 'erkent' zijn verantwoordelijkheden als marktleider.

'We bepalen de agenda van de it-industrie nog net zo dominant als we de afgelopen twintig jaar hebben gedaan.' Hij wijst erop dat het bedrijf in 2003 een recordwinst boekte en dat dit jaar een recordaantal van circa drieduizend patenten is aangevraagd. 'Op elk terrein waarop we actief zijn willen we de nummer een zijn. Dat lukt, maar het heeft soms meer tijd nodig. Met Windows waren we ook niet direct nummer een.' Dat Windows concurrentie ondervindt van Linux, vindt Ballmer niet zo spannend. 'Iedereen verdient een concurrent. Eerst hadden we os2, toen Java en nu Linux. Over drie jaar is dat weer iets anders.'

Toch was de concurrentie nog nooit zo hardnekkig. In een verslag aan de Amerikaanse beurswaakhond sec blijkt dat Micro soft voor 2005 wel degelijk rekening houdt met dalende verkopen en winsten als gevolg van zogeheten open souce software zoals Linux. Het feit dat Microsoft onlangs in En ge land van de reclamecodecommissie een misleidende advertentie moest intrekken waarin het Linux op oneigenlijke gronden probeerde zwart te maken, zegt genoeg.

Sociale jongen

Als Ballmer in 1980 in dienst treedt bij Microsoft, kent Bill Gates deze corpulente, boomlange vent al. Samen studeerden ze wiskunde aan Harvard University; ze woonden ook in hetzelfde studentenhuis.

Ballmer, afkomstig uit een eenvoudig middenklasse-gezin, is een toegankelijke en uiterst sociale jongen die het met iedereen goed kan vinden. Vader Ballmer is een Zwitserse immigrant die als kantoorklerk bij Ford werkt; zijn moeder is huisvrouw en dochter van een joodse schoenlapper uit het tsaristische leger. Zijn verblijf aan Harvard dankt Ballmer niet aan zijn komaf, maar aan zijn uitmuntende schoolprestaties.

William H. 'Bill' Gates iii is een steenrijke excentriekeling met weinig vrienden. De zoon van een vermaarde en invloedrijke advocaat uit Seattle mijdt sociale activiteiten (vooral die met vrouwen), heeft moeite met zijn persoonlijke verzorging (stinkt) en voelt zich te goed voor veel van zijn studiegenoten. In 1975 verlaat Gates Harvard om met zijn oude jeugdvriend Paul Allen en met geld van zijn ouders Microsoft te beginnen. Ballmer rondt intussen zijn studie netjes af.

De vriendschap die de twee op Harvard ontwikkelen, houdt desondanks stand tot op de dag van vandaag. Toen Ballmer in 1990 met zijn pr-functionaris Connie in het huwelijk trad, was Gates zijn getuige. Toen Gates vier jaar later trouwde, was diezelfde rol weggelegd voor Ballmer.

Ook hun zakelijke relatie is al 24 jaar lang gebaseerd op wederzijds respect en grenzeloos vertrouwen. Samen hebben ze het bedrijf uitgebouwd tot een multinational van bijna zestigduizend werknemers en de jaaromzet verhoogd van 12 miljoen dollar naar 20 miljard dollar.

Museum

Toch heeft Gates, als het erop aankomt, altijd het laatste woord. Microsoft is Gates en Gates is Microsoft. Zo veel wordt ook duidelijk in het Microsoft Museum dat in hetzelfde gebouw is gevestigd als de Microsoft Store. Het is een ode aan de oprichter.

In de collectie is het eerste visitekaartje van William H. Gates opgenomen. 'President' staat erop afgedrukt, Gates is dan 20 jaar. Pronkstuk is de mits Altair 8800, een van de eerste personal computers ter wereld, waarop Gates en zijn kompaan Paul Allen hun eerste softwareprogramma's schreven.

Ook Ballmer heeft een plaatsje in het museum gekregen. Op een foto is te zien hoe hij in 1988 met al zijn kleren aan een duik neemt in Lake Bill. Een begeleidend tekstje bij de foto - titel: The Swim - vermeldt dat de zwempartij voortvloeide uit een wedstrijd over wie de hoogste omzet kon genereren.

Over Ballmers persoonlijk leven is niet veel bekend. Vragen over dit onderwerp worden ook niet bijzonder op prijs gesteld, waarschuwen zijn voorlichters voorafgaand aan het interview. 'Het enige dat hij kwijt wil is dat hij elke morgen jogt.'

De ceo vertelt desondanks iets over zijn gezin. 'Ik werk erg hard, maar richt mijn leven zo in dat ik mijn drie zoontjes en mijn vrouw veel aandacht kan geven. Ik coach het basketballteam van mijn vijfjarige zoon en ik lees als vrijwilliger voor in zijn klas, als ik in de stad ben.'

Ballmer zegt een 'zo normaal mogelijk' leven te leiden, voorzover dat kan als veelvoudig miljardair. 'Natuurlijk groeien mijn kinderen in grotere weelde op dan ik in mijn jeugd. We hebben naast een mooi huis een strandwoning. Afgelopen zomer hebben we twee weken door Italin Zwitserland gereisd. Pure luxe. Maar we leiden geen gekke levensstijl.'

Amokmaker

De bescheiden levensstijl wordt bevestigd in de enige biografie die er tot nu toe over Ballmer is verschenen: Bad Boy Ballmer, the man who rules Microsoft van de auteur Fredric Alan Maxwell. De biografie is niet geautoriseerd door de hoofdpersoon. 'Ik heb het niet eens gelezen. Mijn zus wel, en die raadde mij af om er kennis van te nemen.'

Het boek is volgens Ballmer op sommige onderdelen 'onjuist, vooral als het om mijn vader gaat'. Vader Fred Ballmer werkte als twintigjarige tolk-vertaler tijdens het oorlogstribunaal in Neurenberg. In het boek wordt hij niet alleen afgeschilderd als een talenwonder (hij sprak naast Engels, Frans en Italiaans ook Nederlands), maar ook als een hopeloze amokmaker.

Op de dag dat Microsoft in 1985 naar de beurs gaat, geeft Steve Ballmer zijn vader een groot pakket aandelen. Die dag verdient Fred Ballmer meer geld dan hij zijn hele werkzame leven bij Ford had verdiend.

Als zijn vader eind jaren negentig terminaal ziek is, neemt hij drie maanden zorgverlof op om voor hem te zorgen. En als eerbetoon aan hem rijdt Ballmer nog altijd Ford, zonder chauffeur.

Meer over