Elf vragenavondklok

De belangrijkste vragen over de nieuwe maatregelen: kunnen we met een avondklok nog sporten, tanken, een maaltijd bestellen?

Skaters in het Oosterpark in Amsterdam, om 20.30 uur. Voorlopig een van de laatste keren, als de avondklok inderdaad zaterdag van kracht wordt. Ook de andere foto’s in dit artikel zijn klokslag 20.30 uur gemaakt. Beeld Sabine van Wechem
Skaters in het Oosterpark in Amsterdam, om 20.30 uur. Voorlopig een van de laatste keren, als de avondklok inderdaad zaterdag van kracht wordt. Ook de andere foto’s in dit artikel zijn klokslag 20.30 uur gemaakt.Beeld Sabine van Wechem

Het kabinet heeft boven op de huidige lockdown nieuwe maatregelen aangekondigd. Wat gaat dit in de praktijk betekenen?

Verplicht binnen zitten is een buitengewoon vergaande maatregel. Kan dat juridisch wel door de beugel?

Er is in Nederland vrijheid van godsdienst, van meningsuiting - maar de vrijheid om het huis uit te gaan is geen grondrecht. ‘Juridisch kan het’, twittert hoogleraar staatsrecht Wim Voermans van de Universiteit Leiden over de avondklok. ‘Bewegingsvrijheid is niet in onze Grondwet beschermd.’ Het is wel opgenomen in het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten. Maar, merkt Voermans op: ‘Dat staat toe dat dit recht kan worden beperkt in het belang van de volksgezondheid.’

Er is één probleem: de tijdelijke coronawet voorziet niet in een avondklok. Minister Grapperhaus van Justitie en Veiligheid liet daarom in december al weten, in antwoord op Kamervragen, dat hij bij zo’n vergaande maatregel zou teruggrijpen op de Wet buitengewone bevoegdheden burgerlijk gezag. In artikel 8 staat dat de minister ‘het vertoeven in de open lucht’ mag beperken. Dit onderdeel van de wet kan alleen in ‘buitengewone omstandigheden’, bij Koninklijk Besluit, in werking treden. Aangezien de avondklok een van de laatst overgebleven wapens lijkt tegen de verdere verspreiding van het virus, valt er wat voor te zeggen dat van zo’n uitzonderlijke situatie nu sprake is.

Mocht de avondklok er komen, hoe wordt deze dan gehandhaafd?

Wie zich zonder geldige reden tussen 20.30 uur en 04.30 uur op straat begeeft, kan een boete van 95 euro krijgen. De politie heeft de roosters al aangepast om meer personeel beschikbaar te hebben in de avond en nacht. Dit gaat wel ten koste van taken overdag, zoals preventie in de wijk.

Wat zijn de uitzonderingen?

Iemand die noodzakelijkerwijs naar buiten moet, bijvoorbeeld om medische hulp of mantelzorg te verlenen, moet een ‘eigen verklaring avondklok’ downloaden en zelf ondertekenen. Wie op pad is voor werk, moet bovendien een werkgeversverklaring bij zich hebben. Tot de uitzonderingen behoren ook de hondenbezitters: zij kunnen hun viervoeter blijven uitlaten. Bij live tv-programma’s kunnen talkshowgasten blijven aanschuiven, op gepaste afstand van elkaar.

Kunnen we nog een maaltijd bestellen?

Daarover bestond tijdens de persconferentie in eerste instantie verwarring. Premier Rutte zei op een vraag niet te weten of bezorgdiensten van maaltijden voorkwamen in het lijstje uitzonderingen. Vlak daarna kwam hij erop terug. Tot zijn ‘grote opluchting’ kon hij mededelen dat na 20.30 uur eten gewoon eten besteld kan worden. Supermarkten (die op tijd moeten sluiten) gaan ervan uit dat de bezorging van online bestelde boodschappen in de avond kan doorgaan.

Snackbar de Vrijheid in Den Haag om klokslag 20.30 uur. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Snackbar de Vrijheid in Den Haag om klokslag 20.30 uur.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Wat gebeurt er met de avondlijke sporttrainingen voor kinderen? En die van de senioren?

Sportclubs zullen proberen om, binnen de grenzen van hun mogelijkheden, trainingen te verplaatsen. Zo vervroegt hockeyclub Rotterdam, een van de grootste van het land, de trainingen voor zijn 1.700 jeugdleden, zodat ze na afloop voor 20.30 uur thuis kunnen zijn. Daarnaast kan de club uitwijken naar het weekeinde, laat voorzitter Diederik Chevalier weten.

Bij Kampong, de grootste hockeyclub van Nederland met 3.600 leden, maakt voorzitter Sandra van Loon zich vooral zorgen om de senioren. ‘Voor senioren die al waren getroffen door de coronamaatregelen, hadden we speciale instuiftrainingen in de avond. Die gaan we verplaatsen naar de zondag.’ Juist sport is essentieel nu zoveel mensen moeten thuiswerken, zegt Van Loon. Een avondklok maakt het nog lastiger om mensen in beweging te krijgen. ‘We hinken op twee gedachten, die maatregelen zijn er niet voor niets. Ook wij willen het virus zo snel mogelijk onder controle krijgen. Maar het is zó belangrijk voor de gezondheid dat mensen naar buiten kunnen om te sporten.’

Training op de voetbalclub in De Meern, gemeente Utrecht. De foto is om 20.30 uur gemaakt. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
Training op de voetbalclub in De Meern, gemeente Utrecht. De foto is om 20.30 uur gemaakt.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

En de professionele sport?

Zowel sportkoepel NOCNSF als de voetbalbond (KNVB) wacht het debat donderdag in de Tweede Kamer af. Een woordvoerder van de KNVB weet nog niet of avondwedstrijden in de ere- en eerste divisie moeten worden verplaatst. Maurits Hendriks, technisch directeur van NOCNSF, verwijst naar het convenant met de regering over versoepelingen voor topsporters en het profvoetbal. ‘Pas als de avondklok wordt ingevoerd, zal duidelijk worden of het gevolgen heeft voor onze topsporters of dat de uitzonderingen blijven bestaan.’

Volgens het ministerie van VWS moeten clubs en bonden zelf bepalen of avondduels kunnen doorgaan als de avondklok wordt ingevoerd. Zij moeten bepalen of het strikt noodzakelijk is om ’s avonds onderweg te zijn.

De hockeycompetitie begint zaterdag 31 januari; de inhaalwedstrijd tussen de mannen van Tilburg en Kampong in de hoofdklasse op 4 februari 20.30 uur zal in elk geval op een ander tijdstip moeten worden gespeeld. Of avondduels in de topcompetities van het volleybal, basketbal en korfbal doorgang kunnen vinden, is nog onduidelijk.

De grootmeesters bij de Masters van Tata Steel Chess hoeven zich in elk geval niet te haasten om hun partijen bijtijds af te ronden opdat ze voor half negen in hun hotel in Wijk aan Zee arriveren. Volgens een woordvoerder van Tata Steel wordt achter de schermen gewerkt aan een uitzonderingspositie voor de deelnemers aan het schaaktoernooi. ‘Wereldkampioen Magnus Carlsen zal niet worden aangehouden als hij eventueel pas na 20.30 uur de speelzaal in dorpshuis De Moriaan verlaat.’

Bij de klimwand in Leidsche Rijn, gemeente Utrecht, is het om 20.30 uur nog behoorlijk druk. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
Bij de klimwand in Leidsche Rijn, gemeente Utrecht, is het om 20.30 uur nog behoorlijk druk.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Er mag één persoon op bezoek komen. Is dat per keer of in totaal?

Het visitebeleid, dat per direct ingaat, wordt aangescherpt: er mag maximaal één persoon van 13 jaar of ouder per dag worden ontvangen. Omgekeerd geldt dat iemand maximaal één keer per dag bij een ander (of een huishouden) op bezoek mag.

Felicitaties om 20.30 uur per drive-through voor een 25-jarig huwelijk in Druten. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Felicitaties om 20.30 uur per drive-through voor een 25-jarig huwelijk in Druten.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Wat gebeurt er met dak- en thuislozen tijdens de avondklok?

Mensen die dak-of thuisloos zijn hoeven geen verklaring bij zich te hebben, tenzij ze gebruik willen maken van de opvang. Zij kunnen dus de avond en nacht op straat doorbrengen zonder een boete te riskeren.

Het merendeel van de dak- en thuislozen maakt gebruik van de opvang. Die moet na invoering van een avondklok mogelijk eerder zijn deuren openen. ‘Nu geldt bij ons de regel: doordeweeks voor 22 uur en in het weekend voor 23 uur binnen zijn’, zegt Lieke Winterswijk van de Rotterdamse opvanglocatie Havenzicht, waar 28 mensen gebruik maken van de nachtopvang. ‘We overleggen nog met de gemeente en alle andere zorgaanbieders hoe we dit gaan doen.’ De grootste uitdaging is volgens Winterswijk om de dak- en thuislozen binnen te houden, op afstand van elkaar. ‘In de nachtopvang is ieder vrij om te gaan en staan waar hij wil. Voor deze mensen zijn al veel plekken weggevallen om de dag door te brengen, zoals de bibliotheek. Ze hebben bovendien een heel klein netwerk.’

Mieke Kort, woordvoerder van De Tussenvoorziening, een Utrechtse organisatie die 24-uursopvang biedt aan dak- en thuislozen, benadrukt dat het de verantwoordelijkheid van de mensen zelf is zich aan de regels te houden. ‘We zijn geen gesloten inrichting. Wel zullen we er alles aan doen om het zo makkelijk mogelijk te maken. Als ze om 20.35 uur binnenkomen zullen we heus niet de deur dichtgooien.’

(In een eerdere versie stond dat dak- en thuislozen, net als iedereen, een boete riskeren als ze zich na 20.30 uur op straat bevinden. Dit klopt niet. Dak- en thuislozen hebben een uitzonderingspositie, blijkt uit de brief die minister De Jonge naar de Kamer heeft gestuurd)

Op de pont van Spijkenisse naar Hoekschewaard is het ook zonder avondklok niet bijzonder druk. Beeld Arie Kievit
Op de pont van Spijkenisse naar Hoekschewaard is het ook zonder avondklok niet bijzonder druk.Beeld Arie Kievit

Hoe zit het met de reisbeperkingen?

Alle vluchten van en naar Groot-Brittannië, Zuid-Afrika en Zuid-Amerika (Brazilië, Argentinië, Bolivia, Chili, Colombia, Ecuador, Frans-Guyana, Guyana, Panama, Paraguay, Peru, Suriname, Uruguay en Venezuela) worden vanaf zaterdag voor zeker een maand geschrapt. Veerboten uit die landen mogen niet aanmeren.

Reizigers die per vliegtuig of schip in Nederland arriveren, moeten na aankomst een negatieve sneltest kunnen tonen, die bij het aan boord gaan maximaal 4 uur oud is. Dat komt boven op het vertoon van een negatieve PCR-test die maximaal 72 uur voor aankomst moet zijn afgenomen. Dit gaat ook gelden voor reizigers die vanuit Caribisch Nederland komen. Hoewel er nog genoeg landen zijn waar naartoe kan worden gevlogen en zelfs de boot naar Engeland nog tot de opties behoort (op vertoon van een negatieve test), blijft het advies: ga niet op reis, tenzij dit strikt noodzakelijk is.

De treinen en bussen lijken wel gewoon te blijven doorrijden. Dat meldt branchevereniging OV-NL, waarbij alle grote vervoersbedrijven zijn aangesloten. Ondanks de avondklok moet personeel in bijvoorbeeld de zorg gewoon naar het werk kunnen. Niet uitgesloten is dat het aantal ritten per uur wordt teruggebracht.

De verantwoordelijkheid om te bepalen of een reis wel of niet noodzakelijk is, ligt bij de klanten zelf. Dat geldt ook voor tripjes na half negen ‘s avonds. ‘Wij doen een nadrukkelijk beroep op onze reizigers om zich te houden aan alle maatregelen van het kabinet’, stelt voorzitter Pedro Peters van OV-NL.

Wachtende reizigers op het station van Assen op het tijdstip dat de avondklok in zal gaan. Beeld Harry Cock / de Volkskrant
Wachtende reizigers op het station van Assen op het tijdstip dat de avondklok in zal gaan.Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Mogen we nog naar het tankstation?

Formeel mogen de tankstations openblijven voor mensen met een urgent beroep. ‘Tijdens de eerste lockdown werd ons verzocht open te blijven vanwege onze maatschappelijke functie. Niet alleen vanwege de brandstof, maar ook voor ambulancepersoneel en vrachtwagenchauffeurs die een kop koffie bij ons konden drinken of naar het toilet wilden’, zegt een woordvoerder van branchevereniging Beta voor tankstationhouders. ‘Ik vermoed dat ook na de invoering van een avondklok een beroep op ons zal worden gedaan. Bovendien zijn veel tankstations 24 uur per dag open, die sluit je niet zomaar.’

Toch voorziet Beta dat vele pomphouders hun zaak vervroegd zullen sluiten. ‘Het zal sterk afhankelijk zijn van de locatie en de klanten die ze normaal trekken', aldus de woordvoerder. ‘Zeker voor tankstations langs de snelweg die afhankelijk zijn van het forensenverkeer is het wellicht niet rendabel na 20.30 uur open te blijven.’ De tankstations noteerden tijdens de eerste lockdown een omzetverlies van 30 tot 50 procent, bij de invoering van een avondklok zal de schade van de tweede lockdown oplopen tot tientallen miljoenen.

Wanneer gaan de basisscholen weer open?

Daarover liet minister De Jonge geen twijfel bestaan: maandag 8 februari gaan de basisscholen weer open. Hij wilde nog niet vooruitlopen op andere sectoren, zoals de kappersbranche. Op 2 februari wordt gekeken hoe het ervoor staat met de bestrijding van het virus. Op basis daarvan worden verdere beslissingen genomen.

Lees ook

Rutte bereikt de bodem van de gereedschapskist: ‘We moeten ons nog één keer schrap zetten’
Tien maanden na de introductie van het coronavirus in Nederland zag premier Rutte zich woensdag dan toch gedwongen de avondklok aan te kondigen, een maatregel waar hij nooit aan wilde.

Zo’n avondklok, gaat dat wel helpen de besmettingen omlaag te krijgen?
In België lijkt die maatregel te helpen, maar intussen weet het Verenigd Koninkrijk zónder avondklok de besmettingen omlaag te krijgen. Wat zeggen de cijfers?

Frankrijk strijdt met vervroegde avondklok tegen ‘het borreleffect’
In Frankrijk om klokslag 18.00 uur een strenge avondklok in. Volgens de regering is dit de enige manier om het ‘sociale virus’ te remmen. De Franse bevolking voelt zich, niet voor het eerst, betutteld. Ze geloven bovendien dat de borrels op straat door blijven gaan, maar dan vroeger.

Waarom is een avondklok – die in andere landen allang is ingevoerd – hier zo omstreden?
Zes vragen over deze uiterste en omstreden coronamaatregel.

De avondklok komt en gaat de geesten in dit land definitief scheiden
De avondklok brengt ons terug naar duistere tijden en dan is sentiment opeens sterker dan de ratio. De avondklok gaat de geesten in dit land definitief scheiden.