De Bayreuther Festspiele en Joep van Lieshout: 'Heel anders dan dat ik normaal werk'

Joep van Lieshout ontwierp het decor voor de opera Tannhäuser, die wordt opgevoerd op de Bayreuther Festspiele. Het werd een constructie van drie verdiepingen. 'Bayreuth is een ongelooflijk bedrijf.'

Rutger Pontzen
Decor van Tannhäuser, door Joep van Lieshout (bo0ven en onder). Foto via Bayreuther Festspiele. Beeld afp
Decor van Tannhäuser, door Joep van Lieshout (bo0ven en onder). Foto via Bayreuther Festspiele.Beeld afp

De honderdste editie van de Bayreuther Festspiele. Het vermaarde operaevenement dat elke zomer, rond de al even vermaarde, 19de-eeuwse componist Richard Wagner, in het Duitse Bayreuth wordt georganiseerd. En waarvoor de kaartjes al jaren van te voren zijn uitverkocht. Om daarvoor te worden uitgenodigd als decorontwerper, dat moet toch een geweldige boost geven aan je ego als kunstenaar.

Joep van Lieshout (47) blijft er Rotterdams nuchter onder. Lachend: 'Ik sta niet snel ergens van te kijken. Prestigieus is het wel. Zeker in Duitsland. Het is niet normaal. Ze vallen voor je neer op de grond. Echt waar. Bayreuth en Wagner, dat is nog steeds belangrijk voor de Duitse identiteit. Niet alleen onder muziekliefhebbers, ook voor een brede groep van de bevolking.'

Telefoon

Vier jaar geleden werd hij gebeld. Of hij 'heel alstublieft, heel graag, als het mogelijk is' het Bühnenbild voor de opera Tannhäuser wilde maken, voor de 2011-editie van de Festspiele - 'Herzlichen Dank'. Gisteren, op de vaste openingsdag van het evenement, 25 juli, ging de opera in première. In aanwezigheid van bondskanselier Angela Merkel, en de twee halfzusjes Eva Wagner-Pasquier en Katharina Wagner, achterkleinkinderen van de componist, die sinds 2008 de algemene leiding van de Festspiele stevig in handen hebben.

Van Lieshout: 'Bayreuth is een ongelooflijk bedrijf. Ze voeren ieder jaar een aantal opera's van Wagner op, want iets anders mag er niet gespeeld worden. En een van de producties is nieuw. Die blijft dan zes, zeven jaar in omloop. Maar het bijzondere is dat er iedere dag een andere opera op de bühne staat. De ene dag Tannhäuser, de volgende Die Meistersinger, daarna Lohengrin. Al die decors moeten in een dag opgebouwd en afgebroken kunnen worden, om plaats te maken voor de volgende. Een waanzinnige logistiek.'

Regisseur van Tannhäuser dit jaar is de Duitser Sebastian Baumgarten. Met hem had Van Lieshout vier jaar geleden al eens gewerkt tijdens een productie voor de schouwburg in Frankfurt. De Rotterdamse kunstenaar had toen een decor gemaakt waarvoor zeven regisseurs een toneelstuk hadden geschreven; ieder een ander. Baumgarten was er een van. 'Hij vond dat toen zo gaaf, dat hij me hetzelfde jaar voor Bayreuth vroeg.'

Tweestrijd

Tannhäuser, de lievelingsopera van de Beierse koning en beschermheer van Richard Wagner, Ludwig II, is gebaseerd op enkele sagen over een 13de-eeuwse zanger die leefde in kasteel Wartburg, bij Eisenach, midden-Duitsland. Hij verkeert, zo wil het verhaal, in een tweestrijd tussen de zinnelijke liefde en zijn religieuze verstand; een conflict waaraan hij uiteindelijk ten onder gaat. Het romantisch gegeven speelt door het hele muzikale oeuvre van Wagner.

Van Lieshout: 'Ter voorbereiding van de productie werden er vier bijeenkomsten belegd, van een of twee dagen. Met de regisseur, dramaturg, dirigent, enkele Wagnerspecialisten en -historici, een theoloog en filosoof. Daar werd behoorlijk theoretisch en filosofisch over de opera gesproken. Zoals Duitsers daarvan houden, vooral als het om theater gaat.'

Lees de rest van dit verhaal in de Volkskrant van vandaag

null Beeld afp
Beeld afp
Joep van Lieshout, op een foto uit 2009. Beeld
Joep van Lieshout, op een foto uit 2009.
Meer over