De bacil die niet kon bestaan

De Nijmeegse hoogleraar microbiologie Mike Jetten (1962) krijgt een Spinozapremie voor onderzoek dat hij deed in Delft, aan bacteriën die eigenlijk onmogelijk werden gedacht.

MAARTEN KEULEMANS

Achttien jaar geleden stond u aan de basis van het onderzoek naar 'anammox'-bacteriën, dat wil zeggen microben die ammonium en nitriet omzetten in onschadelijk stikstofgas en in water.

'Er werd destijds al heel lang naar deze bacteriën gezocht. Men nam aan dat er een reactie mogelijk was van ammonium en nitriet naar stikstof, waarin genoeg energie zit om van te kunnen leven als je een microbe bent.

'Toen ik als onderzoeker naar Delft kwam, waren ze net bij toeval ontdekt bij Gist Brocades (het huidige DSM, red.). Ik heb toen geholpen te begrijpen hoe je de bacteriën zo vertroetelt dat je ze in grote hoeveelheden kunt kweken, en waar je ze kunt vinden.

'Zoals in zuurstofarme zones van de zee. We zijn erheen gegaan en hebben ze daar inderdaad kunnen ontdekken. Ze blijken overal voor te komen waar weinig zuurstof is.'

Met grote gevolgen, mogen we wel zeggen.

'Men dacht altijd dat we de stikstofcyclus wel begrepen. Maar de getallen klopten niet. Nu weten we dat dat komt omdat ongeveer de helft van de stikstofcyclus door deze bacteriën loopt. Dat heeft gevolgen voor allerlei klimaatberekeningen.'

De opwarming gaat er harder door, of juist minder hard?

'Deze bacteriën gebruiken CO2 en dus heb je opeens een veel grotere poel bacteriën die de opwarming wat tegengaan. Maar ach, op de einduitkomst heeft het misschien niet eens zoveel invloed. Wel heeft het invloed op ons algehele begrip van wat er in de dampkring gebeurt.'

Vijf soorten anammox-bacteriën zijn er nu ontdekt...

'En in Zuid-Korea heeft men er één naar mij vernoemd, de Jettenia asiatica.'

Een rioolbacterie naar je vernoemd krijgen. Wees er maar trots op.

'Als mijn plant- en dierkundige collega's me ermee plagen, vraag ik ze altijd: hoeveel planten en dieren zijn er eigenlijk naar jullie vernoemd?'

De bacteriën worden inmiddels ook toegepast in de waterzuivering.

'Inderdaad. Sinds 2002 hebben we een samenwerking met het Friese bedrijf Paques om anammox-bacteriën in de zuivering toe te passen, omdat ze op een duurzame manier nitraten en ammonium uit afvalwater verwijderen. Dat heeft ertoe geleid dat het een groot Nederlands exportproduct is geworden. Er staan nu twintig installaties in het Verre Oosten. En Australië, Brazilië en de VS staan te trappelen.'

Wat wilt u eigenlijk met de Spinozapremie gaan doen?

'Nog meer van dit soort mooie nieuwe bacteriën zoeken en ontrafelen. Experimentele wetenschap is erg duur.'

Kunt u iets preciezer zijn hoe en waar u ze gaat zoeken?

'Moet ik de concurrentie nog wijzer maken dan ze al is?'

Niet dus.

'Laat ik het zo zeggen: we hebben goede aanwijzingen dat we ze op het spoor zijn.'

undefined

Meer over