DE ALGERIJNSE JUNGLE; VN-delegatie moet ook met FIS praten

Imitatie-jungles zijn een fantastische uitvinding. Je kan er genieten van allerlei exotisch vermaak, terwijl je vrijwel geen gevaar loopt. Er zijn watervallen, oerwoud, zelfs palmstranden ....

In een dergelijke situatie zijn de zes leden van de VN-missie in Algerije terecht gekomen. Onder leiding van de Portugese ex-president Mario Soares kwamen ze vorige week in Algiers aan om zich twee weken lang te laten voorlichten over de situatie in Algerije, waar de afgelopen zes jaar een geschatte 70 duizend (de regering spreekt over 26 duizend) mensen zijn gedood.

Na de onthutsende slachtpartijen van vorig jaar en begin dit jaar, werd de roep steeds sterker om een internationale commissie die het moorden moest onderzoeken. De Algerijnen (niet alleen de regering, maar ook een groot deel van de oppositie) wezen dit beslist van de hand. Het geweld is een interne zaak, waar het buitenland zich niet mee heeft te bemoeien. In deze starre afwijzing klonken de naweeën door van 130 jaar wreed Frans kolonialisme.

De VN-missie die nu zich nu in Algerije 'laat informeren', is daar, zo beklemtonen de Algerijnse autoriteiten, op uitnodiging van de Algerijnse regering. Die wil dat de wereld eindelijk eens begrijpt wie er in het land verantwoordelijk zijn voor het brute moorden: 'de islamistische terroristen'. De missie, niet te verwarren met de eerder gewenste onderzoekscommissie, zou geen strobreed in de weg worden gelegd.

Aldus geschiedde. De zes VN'ers hebben natuurlijk gesproken met regeringsvertegenwoordigers. Maar ze hebben ook een onderhoud gehad met onafhankelijke journalisten en leiders van radicale oppositiepartijen als het Front van Socialistische Krachten (FFS) en de Arbeiderspartij. Ze hebben ook gepraat met mensenrechtenactivisten en met Moustafa Bouchachi, de advocaat van de leiders van het verboden Islamitisch Heilsfront (FIS).

Voor zover kan worden nagegaan, waren het openhartige gesprekken en absoluut niet eenzijdig. Zo heeft de jongerenorganisatie RAJ de missie verteld over de duizenden Algerijnse mannen die de afgelopen jaren 'verdwenen' zijn. Tevens werd de delegatie ingelicht over de gespannen situatie in Kabylië, waar de protestzanger Lounès Matoub onlangs werd vermoord.

Maandag hebben Soares en zijn compagnons tegen alle verwachtingen in zelfs zes uur lang de Serkadji-gevangenis in Algiers bezocht en daar met gedetineerden gesproken. In Serkadji worden honderden islamisten vastgehouden. In februari 1995 vond hier een bloedbad plaats en kwamen er volgens officiële cijfers honderd mensen om het leven. Volgens het FIS ligt het dodental veel hoger. Internationale mensenrechtenorganisaties zeggen dat er in Serkadji ook flink wordt gemarteld.

Het feit dat de Algerijnse autoriteiten de missie hebben toegestaan met al deze mensen te spreken en de gevangenis te bezoeken, verdient lof. Taboes zijn doorbroken. De Algerijnse regering heeft een ongekende openheid getoond. Zo konden de zes delegatieleden ook van gedachten wisselen met chefstaf generaal Mohamed Lamari, en hem kritische vragen stellen over de executies van islamisten en de trage reactie van het leger bij slachtpartijen.

Maar toch blijft het een beetje een bezoek aan de imitatie-jungle. Waarom? Omdat het niet aan de kern van het probleem raakt. Omdat de slangen en de krokodillen buiten zicht blijven. De missie loopt langs de bomen en de watervallen, en ze spreekt met geüniformeerde wachters van allerlei gezindten. Ze mag zelfs wat kleine roofdieren achter de tralies voeren. Maar met de leiders van het FIS - de slangen en de krokodillen - mag niet worden gesproken. Dat is te gevaarlijk.

Het FIS, dat de geannuleerde verkiezingen van 1992 met grote meerderheid won, blijft zo een taboe. Maar zonder het FIS bij het bestuur van het land te betrekken, is een oplossing voor het Algerijnse probleem een illusie en zal het moorden ad infinitum doorgaan. Ook tijdens het bezoek van de VN-delegatie vonden er drie slachtpartijen plaats, waarbij tientallen doden vielen.

De impact en de conclusies van het eindrapport van de VN-missie zijn voorspelbaar. Het is een eenmalig rapport. De Algerijnse autoriteiten hebben als voorwaarde bedongen dat er geen vervolg op komt. De conclusie zal luiden dat de situatie in Algerije uitermate gecompliceerd is, en dat naarmate je meer over de situatie te weten komt, het geheel steeds complexer wordt.

Dat wisten we al lang. Daarvoor hebben we geen VN-missie nodig. Waar het om gaat is dat het rapport bijdraagt tot een terugkeer van de vrede in het land. Idealiter zou de missie de weg moeten vrijmaken voor een dialoog tussen alle partijen die het geweld veroordelen en het terrorisme verwerpen. De gewapende tak van het FIS heeft vorig jaar een eenzijdige wapenstilstand gesloten en bestrijdt samen met het regeringsleger de extremisten. Het FIS heeft bovendien beloofd zich te zullen houden aan de democratische beginsels. Dus waarom het FIS buitensluiten?

In het rapport zal de missie de regering prijzen om haar openheid. Ze zal kritische kanttekeningen maken over schendingen van de mensenrechten. En ze zal moeten bekennen dat ze naar een tropisch oord is geweest en geen krokodillen of slangen heeft gezien, en dus in gebreke is gebleven.

Fred de Vries

Meer over