Weblog

'De Afghanen verlangen na 35 jaar oorlog hevig naar een gewoon leven'

Zolang de stemmen van zeven miljoen Afghanen niet zijn geteld, legt Volkskrant-verslaggever Rob Vreeken zijn oor te luister bij zeven Afghanen die zaterdag naar de Zarghona High School in Kabul kwamen om hun stem uit te brengen. Of zij - de methode-De Hond indachtig - geheel representatief zijn voor het Afghaanse electoraat is niet bekend, maar hoe dan ook geeft wat zij de Volkskrant vertelden een aardig inkijkje in wat de kiezers heeft bewogen.

Een vrouw in Afghanistan heeft gestemd. Beeld afp
Een vrouw in Afghanistan heeft gestemd.Beeld afp

Allereerst viel op dat iedereen - niemand uitgezonderd - 'vrede' (of 'vrede en veiligheid') noemde als belangrijkste kwestie in deze presidentsverkiezingen. Niet de economie of de corruptie, om maar te zwijgen van afschaffing van de hypotheekrenteaftrek. De Afghanen verlangen na 35 jaar oorlog hevig naar rust, naar een gewoon leven, naar een toestand waarin iets kan worden opgebouwd in plaats van afgebroken.

Regenachtig
In zeker opzicht kregen zij op deze regenachtige verkiezingsdag meteen al hun zin: het was vredig en veilig in Kabul en grotendeels ook in de rest van het land. Het dreigement van de Taliban om de verkiezingen met geweld te verstoren, liep uit op een anticlimax. In de hoofdstad gebeurde helemaal niets, elders bleef het aantal incidenten beperkt.

De opkomst was met naar schatting 58 procent hoger dan verwacht. Een van de ruim 6.100 stembureaus was gevestigd in de Zarghona High School, een meisjesschool in de wijk Qali Fatullah in het noordwesten van Kabul. Alles verliep er, voor zover ik kon zien, volgens het boekje. Er was een afdeling voor mannelijke kiezers en een voor vrouwelijke, elk met vier klaslokalen die waren ingericht als stemlokaal

null Beeld getty
Beeld getty
null Beeld getty
Beeld getty

Elke kiezer meldde zich bij een tafeltje waarachter twee vrijwilligers van de Onafhankelijke Kiescommissie (IEC) met hun blauwe hesjes zaten om de electorale ID-kaart te controleren en de stembiljetten uit te reiken. Een gigantisch vel met vele tientallen kandidaten voor de provinciale verkiezingen, een kleiner, langwerpig formulier met de namen van de acht kandidaten voor de presidentsverkiezingen. Elke kandidaat had op het formulier een langwerpige strook, waarin zijn (of haar, in het geval van de provinciale lijsten) naam en foto, en een symbool voor de ongeletterden. Achter de naam prijkte een wit vierkantje.

Zelfs niet binnen de lijntjes
Ik vroeg het hoofd van het stemlokaal, Anisa Sakha, of het vierkantje moest worden gevuld met een kruis, een stip dan wel een vinkje, maar dat maakte, zei ze, helemaal niets uit. Alles was goed. Het hoefde zelfs niet binnen de lijntjes van het vierkantje te gebeuren, de hele langwerpige strook van de kandidaat was goed. Als maar duidelijk werd dat de kiezer op die specifieke kandidaat had willen stemmen, en als er maar niet in de ruimte van andere kandidaten was gekrast.

Op mijn suggestie dat een kiezer dus ook zou kunnen stemmen door - binnen die ene rechthoek! - zich uit te leven door het stembiljet te verrijken met een tekening van Mickey Mouse, reageerde Anisa met een bevestigende glimlach.

In elk lokaal stonden vier stemhokjes: uiterst eenvoudig, van bruin karton. Het leken wel uitgevouwen verhuisdozen, maar ze voldeden aan hun doel. Wie zijn (twee) biljetten in de (twee) plastic stemboxen had gedeponeerd, moest weer langs het tafeltje van de IEC om zijn rechter wijsvinger in een wit potje met onuitwasbare blauwpaarse inkt te dopen. Dit is een van de belangrijkste middelen tegen fraude. Er zijn in Afghanistan al sinds 2009 veel meer kiezerskaarten in omloop dan er kiezers zijn. Er bestaat ook geen enkele controle op het dubbel aanvragen van kiezerskaarten, merkte ik toen ik vorige week een van de registratiekantoren in Kabul bezocht.

Iedereen kan willekeurig welk registratiekantoor binnenlopen en op vertoon van zijn of haar identiteitsbewijs een kiezers-ID-kaart verkrijgen. Maar niets belet de kiezer om bij twee of vijf of desnoods honderd registratiekantoren telkens weer een kiezerskaart te halen.

De inkt nu moet voorkomen dat mensen daadwerkelijk meer dan één keer stemmen. Bij de verkiezingen van 2009 bleek dat de inkt eenvoudig kon worden verwijderd met nagellakremover. Daarom wordt dit keer extra goede inkt gebruikt. Bovendien hebben de medewerkers van alle stemlokalen een speciale ultraviolette lamp, waarmee de vinger wordt gecontroleerd.

Vingertopje afhakken
Om de proef op de som te nemen, doopte ik mijn linkerpink in het inktpotje. (Niet mijn rechter wijsvinger natuurlijk. Mocht ik op straat een Talibanstrijder tegen het lijf lopen, dan bestond immers de kans dat hij mij zou aanzien voor een kiezer, en mijn vingertopje zou afhakken.) Een uur later heb ik tien minuten staan schrobben met zeep, en inderdaad: de pink was blauwpaars en bleef blauwpaars. Na 24 uur moet de inkt geleidelijk verdwijnen.

Na het stemmen liepen de kiezers de gang uit en wandelden, hun burgerplicht vervuld, de binnenplaats op, naar de streng beveiligde entree van de school. Daar had ik gesprekjes met een groot aantal kiezers. Hieronder een selectie.

null Beeld getty
Beeld getty
null Beeld afp
Beeld afp
null Beeld getty
Beeld getty

Maryam Afsal
'Ik was echt opgewonden vandaag. Als een jong lid van de samenleving voel ik me verantwoordelijk', zei Maryam Afsal (25), een lerares Engels. 'Ik hoop dat onze toekomstige president veel zal doen aan vrouwenrechten, aan onderwijs, aan armoede, aan de eliminatie van geweld tegen vrouwen. Degene op wie ik heb gestemd, heeft daar de capaciteiten voor, denk ik. Wie dat is? Dat is geheim.'

null Beeld Rob Vreeken
Beeld Rob Vreeken

Bahran Baha
'Ik stemde voor het eerst', zei Bahran Baha (19), werkzaam bij het Centraal Bureau voor de Statistiek. 'Voor mij waren vrede, veiligheid en onderwijs belangrijk. Ik vond het niet moeilijk iemand te kiezen: dr. Abdullah. Hij is krachtig, hij is goed opgeleid. Ik hoop dat hij het land vrede kan geven en onafhankelijkheid.'

null Beeld Rob Vreeken
Beeld Rob Vreeken

Rahima Khosh
'Ik hoop dat er vrede komt, dat het land rust krijgt', zei Rahima Khosh Hawa, een 58-jarige huisvrouw. 'Geen zelfmoordaanslagen meer. Ik heb in het verleden veel te veel geweld gezien. Mensen moeten weer werk krijgen. Ik heb dr. Abdullah gestemd. Hij heeft een goede achtergrond en hij is jong.'

null Beeld Rob Vreeken
Beeld Rob Vreeken

Amrulla Sahib Zada
'Verkiezingen zijn belangrijk voor de toekomst van het Afghaanse volk', zei Amrulla Sahib Zada (60), gepensioneerd boekhouder. 'Voor mij telt vooral de veiligheid. Ik hoop dat de oorlog zal stoppen, zodat de mensen een rustig leven kunnen leiden, zoals vroeger, onder koning Zaher Shah. Ik heb twintig jaar in een kamp in Pakistan gewoond, dat wil ik niet nog eens meemaken. Op wie ik heb gestemd zeg ik niet. Op een goede kandidaat.'

null Beeld Rob Vreeken
Beeld Rob Vreeken

Freshta Hashemi
'Ik heb op dr. Abdullah gestemd', zei Freshta Hashemi (42), docent genetica aan de Universiteit van Kabul. 'Hij is jong, hij is krachtig, hij is moslim, hij ziet eruit als een president. Er zijn zoveel redenen. Hij is Tadjiek ja, net als ik, maar dat speelt geen rol.'

null Beeld Rob Vreeken
Beeld Rob Vreeken

Wasim Nasime
'Ik heb Ashraf Ghani gestemd', zei Wasim Nasime (50), directeur van een particuliere middelbare school. 'Hij heeft een goede achtergrond, hij is opgeleid in het Westen. Hij zal een goed beleid voeren, denk ik. Tegen de corruptie. Hopelijk kan hij voor vrede en goed onderwijs zorgen. De vorige keer, in 2009, heb ik dr. Abdullah gestemd, nu niet. Ghani was erg goed in de debatten op tv.'

null Beeld Rob Vreeken
Beeld Rob Vreeken

Hiromi Yasui
'Ik ben waarschijnlijk de enige Japanse die vandaag in Afghanistan heeft gestemd, haha', zei Hiromi Yasui (49), hotelier en correspondent van het Japanse Kyodo News. 'Ik mag stemmen omdat mijn man Afghaan is en omdat ik hier langer dan tien jaar woon. Ik kwam in 2001 als verslaggeefster mee met het leger van commandant Massoud, toen Kabul werd bevrijd van de Taliban. Daar heb ik mijn man ontmoet.

'Ik ben zó blij vandaag, ik ben zo gelukkig om te zien dat mijn land dit meemaakt! Veel vrouwen gaan stemmen, en velen kiezen zelf, zonder te luisteren naar hun man. En dan de jeugd! O, het is zo'n mooie dag. Het is jashn, feest.

'Wat ik heb gestemd? Ik ben een jihadi, haha, een vrouw van Massoud. Abdullah dus.'

null Beeld Rob Vreeken
Beeld Rob Vreeken

Volgens bovenstaande peiling - op grond van de methode-Vreeken - heeft dr. Abdullah Abdullah zaterdag een monsterzege behaald.

Hoogstwaarschijnlijk klopt daar niets van. De meeste waarnemers in Afghanistan gaan ervan uit dat Abdullah en Ashraf Ghani de meeste stemmen hebben gekregen, geen van beide echter meer dan 50 procent. In dat geval is een tweede ronde nodig, mogelijk pas in juni. Ook het tellen van de stemmen in de tweede ronde zal weken kosten.

De finale uitslag van de presidentsverkiezingen laat dus zeker tweeënhalve maand op zich wachten. Vrede in Afghanistan nog iets langer.

Meer over