Nieuws

De AfD, Duitslands grootste oppositiepartij, heeft de geheime dienst achter zich aan en spreekt er schande van

De Duitse binnenlandse veiligheidsdienst verdenkt de Alternative für Deutschland (AfD) ervan de grondwet en de democratische orde in gevaar te brengen. Daarom mag de veiligheidsdienst politici en leden van de AfD schaduwen, afluisteren en hun internetverkeer onderscheppen.

Een demonstratie van AfD in juli 2020. Beeld EPA
Een demonstratie van AfD in juli 2020.Beeld EPA

Ook mag de dienst undercoveragenten inzetten om ongrondwettelijke activiteiten op het spoor te komen. Volgens de veiligheidsdienst wordt de extreemrechtse vleugel binnen de partij steeds sterker.

De AfD is de grootste oppositiepartij van Duitsland. Bij de Bondsdagverkiezingen van 2017 haalde zij 12,6 procent van de stemmen. In de peilingen voor de verkiezingen van september staat zij op 9 tot 11 procent. Ook in Duitsland hebben de gevestigde partijen aan steun gewonnen door de coronapandemie.

De AfD reageerde furieus op de stappen van de veiligheidsdienst, het Bundesamt für Verfassungsschutz (BfV). ‘Een ingreep in de vrije concurrentie van democratische partijen met staatsmiddelen’, zei mede-partijvoorzitter Tino Chrupalla. In een ‘superverkiezingsjaar’ met verkiezingen voor de Bondsdag en vijf deelstaten moet de AfD kapot, zo is de stemming in de partij. Alice Weidel, fractieleider in de Bondsdag, kondigde juridische stappen aan bij het Grondwettelijk Hof in Karlsruhe.

‘Hetze en haat’

Andere partijen – die Altparteien in AfD-jargon – steunden juist de ingreep van het BfV. ‘De AfD leeft van hetze en haat’, zei Lars Klingbeil, secretaris-generaal van de sociaal-democratische SPD. Extreemrechts geeft de toon aan in de partij, meende zijn collega Markus Blume van de christen-democratische CDU. Josef Schuster, voorzitter van de Centrale Raad van Joden, sprak van een noodzakelijke stap: ‘De AfD toont weliswaar een burgerlijke façade, maar die kan haar radicalisme niet verhullen.’

De veiligheidsdienst maakte niet officieel bekend dat hij de AfD als een verdachte organisatie beschouwt. Het BfV heeft beloofd hierover te zwijgen zolang bij de rechtbank in Keulen een zaak van de AfD tegen de veiligheidsdienst loopt. Tot die tijd zal het BfV ook geen politici en kandidaten van de AfD bespioneren. Dat de verdenking woensdagochtend binnen de kortste keren uitlekte, bevestigde voor de AfD dat staat en media samenspannen om haar te vernietigen.

Volgens het BfV wordt de extreemrechtse stroming binnen de AfD steeds sterker, vooral in het oosten van Duitsland. Een prominente vertegenwoordiger van deze stroming is Björn Höcke, die onder meer het Holocaustmonument in Berlijn hekelde en vond dat Duitsland zijn herdenkingsbeleid ‘180 graden’ moest draaien. Höcke was een van de leiders van de zogeheten Flügel, een vleugel in de partij die al in maart 2020 onder verdenking van de veiligheidsdienst viel. Daarop ontbond de partijleiding de Flügel, maar Höcke en zijn medestanders mochten lid van de partij blijven. Sindsdien is hun invloed alleen maar gegroeid, aldus de veiligheidsdienst. Bij de laatste partijdag in december kwam ongeveer de helft van de afgevaardigden uit het extreemrechtse kamp.

Etnisch homogeen Duitsland

Daarom heeft het BfV zijn verdenking nu uitgebreid van de extreemrechtse vleugel naar de hele partij. De veiligheidsdienst baseert die verdenking op uitlatingen van AfD-politici op partijbijeenkomsten en in de (sociale) media. Daarnaast constateerde zij dat AfD-politici contacten onderhouden met extreemrechtse splintergroeperingen als de Identitäre Bewegung, die een völkisch, etnisch homogeen Duitsland nastreven. Ook zijn er banden met het tijdschrift Compact, waarin rechtse samenzweringstheorieën over het coronavirus worden verkondigd.

De verdenking van de veiligheidsdienst wordt gezien als een flinke klap voor de AfD. Sommige commentatoren geloven dat conservatieve kiezers zich nog een keer zullen bedenken alvorens zij stemmen op een partij die aan respectabiliteit heeft verloren. Dit moet uiteraard nog blijken. Volgens de extreemrechtse vleugel staan veel kiezers uit het oosten van Duitsland wantrouwend tegenover de veiligheidsdienst, na hun ervaringen met de Stasi. Höcke sprak eerder over het BfV als een ‘Stasi 2.0’ waarvoor de AfD vooral niet moest capituleren.

Een fatsoenlijker imago

Wel kunnen ambtenaren, zoals politiemensen, soldaten en leraren, in problemen komen als zij lid zijn van een partij die als een gevaar voor een democratische orde wordt gezien. Deze groepen speelden juist een belangrijke rol in het streven van de relatief gematigde medevoorzitter Jörg Meuthen om de partij juist een fatsoenlijker imago te geven. Meuthen vreesde eerder voor een ‘exodus’ als de partij onder verdenking van het BfV zou gaan vallen. De stroming van Meuthen is relatief sterk in het westen van Duitsland.

In een commentaar steunt de Süddeutsche Zeitung het schaduwen van de AfD. Zij trekt de effectiviteit van deze maatregel echter in twijfel. ‘Dat een staat via zijn binnenlandse veiligheidsdienst verklaart dat de grootste oppositiepartij een vijand van de democratie is – dat kan alleen in het Duitse recht’, aldus de krant. Het idee van Verfassungsschutz – bescherming van de Grondwet – ontstond na de Tweede Wereldoorlog om te voorkomen dat de Duitsers nog een keer ten prooi zouden vallen aan de totalitaire verleiding.

Maar zijn er spionnen nodig om de ‘deels mensenverachtende geest’ van de AfD te herkennen?, vraagt de krant zich af. Björn Höcke, ‘de Blut-und-Boden-agitator uit Thüringen’, doet niets stiekem. ‘Hij is een televisiegast, een veelprater en schrijver van boeken.’ Uiteindelijk kan de democratie niet worden gered door de geheime dienst, aldus de Süddeutsche, maar alleen door de kiezers.

Meer over