De 25ste en laatste Prinsjesdag. De stalmeester van de koning gaat met pensioen (en zijn paard ook)


Stalmeester van de koning Bert Wassenaar en zijn schimmel Mitch gaan na Prinsjesdag met pensioen.  Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Stalmeester van de koning Bert Wassenaar en zijn schimmel Mitch gaan na Prinsjesdag met pensioen.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Bij zijn afscheid als stalmeester van koning Willem-Alexander kiest Bert Wassenaar vijf markante momenten uit 25 dienstjaren. En wat doet een stalmeester eigenlijk?

Geen afscheid met groot militair ceremonieel, paarden en rijtuigen. In plaats daarvan een laatste Prinsjesdag met het koninklijk gezelschap, in vier auto’s en wat escorte voor een kort ritje naar de Grote Kerk in Den Haag. Veel meer valt er niet te regelen. Bert Wassenaar was als stalmeester van koning Willem-Alexander ruim 25 jaar lang commandant van de koninklijke stoet op de derde dinsdag in september, met alle pracht en praal, maar in het jaar van zijn pensionering is soberheid de norm.

Zonder coronapandemie zou Wassenaar dinsdag nog een keer rijden op zijn schimmel Mitch, het paard dat na tien jaar trouwe dienst ook met pensioen gaat. Zich onderscheidend van de koetsiers in het blauw, met zijn direct herkenbare rode hofrok en witte rijbroek, de steek op het hoofd. Stapvoets nabij de Glazen Koets gedurende de rijtoer. Maar net als vorig jaar nam de Haagse burgemeester Jan van Zanen het besluit dat een publieksevenement als Prinsjesdag – met bezoekers uit heel Nederland – nog te riskant is.

Hoogtepunten

Natuurlijk vindt Wassenaar het jammer, heel jammer zelfs, maar gelukkig heeft hij veel hoogtepunten gekend. Leden van de hofhouding geven geen interviews, maar op verzoek van de Volkskrant benoemt Wassenaar vijf markante momenten uit zijn lange loopbaan. Met de aantekening dat hij er met gemak tien had kunnen noemen.

De inkomende staatsbezoeken bijvoorbeeld, zoals dat van de Zuid-Afrikaanse president Mandela in 1999. Of dat van de Japanse keizer Akihito, een jaar later, waarbij vanwege de gevoeligheid alles extra nauw luisterde. De vier zomeropenstellingen van de koninklijke stallen in de jaren voor corona. Onlangs nog, op Koningsdag, het concert van The Streamers op de eigen binnenplaats. Te veel om allemaal te noemen.

Paarden

Wassenaar (64) is een Fries; hij groeide op in Noordwolde en Leeuwarden. Hij volgde de Pedagogische Academie en de Koninklijke Militaire Academie, en klom in de krijgsmacht op tot kolonel bij de marechaussee. Maar hij is altijd een paardenman geweest. Hij kwam begin 1996 bij de hofhouding, als een van de acht adjudanten, met het oogmerk later dat jaar stalmeester te worden. Het is precies zo gegaan.

Het staldepartement, gevestigd in een 19de-eeuws complex achter Paleis Noordeinde, kent twee afdelingen: de koets- en rijstal en de afdeling transport, waar alles wat van doen heeft met auto’s, vliegtuigen, de trein en de bus wordt geregeld. Het is een vervoersbedrijf dat zich beweegt tussen traditioneel en modern, waar in de tuigenkamer het leer wordt gepoetst en even verderop een Volvo staat te glimmen na een wasbeurt.

In de rijstal staan 22 koetspaarden en negen rijpaarden, waaronder Mojito, het paard van prinses Amalia. Net als haar oma, prinses Beatrix, is zij dol op paardrijden. Ze doet ook mee aan wedstrijden. De vroegere koningin rijdt ook nog, in Lage Vuursche of op het strand tussen Wassenaar en Katwijk. De stalmeester gaat vaak mee.

Rijtuigen en hofauto's

Het staldepartement beschikt over zeventig rijtuigen, waarvan er twintig in Den Haag staan. De rest staat op Het Loo in Apeldoorn. De Glazen Koets, die sinds 2016 op Prinsjesdag wordt gebruikt, is er natuurlijk, net als de gala-berlines die op woensdag worden ingezet als ambassadeurs op Paleis Noordeinde hun geloofsbrieven aanbieden. Ook sportieve rijtuigen als de crèmekleurige en de blauwe calèche staan in Den Haag.

De garage beheert dertig hofauto’s, in soorten en maten. Na de oorlog reed het Koninklijk Huis Ford. Toenmalig stalmeester Freek Bischoff van Heemskerck had de duidelijke filosofie dat een goede auto een Amerikaans was – al was Mercedes niet helemaal in de ban gedaan. Toen de Ford Scorpio verdween, zijn Volvo en later Audi gangbaar geworden. De koninklijke bus is gestald in Noordwijk, bij Beuk, de trein – eigenlijk een rijtuig – staat in Amersfoort.

In totaal werken er 45 mensen bij de stallen, als monteur, chauffeur, koetsier, in onderhoudsfuncties of op kantoor. Wassenaar is de komende weken nog bezig met het inwerken van zijn opvolger, kolonel Hans Veenhuijzen. En, verzekert hij, in zijn nevenfuncties, zoals bij het paardrijden voor mensen met een beperking, blijft hij actief.

VIJF MARKANTE MOMENTEN UIT DE LOOPBAAN VAN DE STALMEESTER

1. 25 keer Prinsjesdag

Paardrijden op Prinsjesdag, mooier bestaat niet voor de stalmeester. Behalve de twee sobere edities door corona was er in die 25 jaar nog een aangepaste Prinsjesdag: in 2001, een week na de aanslagen van 9/11 in New York en Washington. Een stoet met afgeschaald ceremonieel, zonder militaire muziek. Afgelasten was geen optie, want democratie wijkt niet voor terreur. De Gouden Koets hield als eerbewijs halt bij de Amerikaanse ambassade. ‘Een indrukwekkend moment.’

Oranjegekte in de straten van Amsterdam tijdens het huwelijk van Máxima en kroonprins Willem-Alexander. Beeld Arie Kievit
Oranjegekte in de straten van Amsterdam tijdens het huwelijk van Máxima en kroonprins Willem-Alexander.Beeld Arie Kievit

2. Het huwelijk op 02-02-02

In feite een driedaags evenement: ‘een legpuzzel van 10 duizend stukjes’, met heel veel verplaatsingen. Op vrijdag met de gasten naar Het Concertgebouw en de Arena, op zaterdag naar het Paleis op de Dam, de Beurs van Berlage en De Nieuwe Kerk, en op zondag het gefaseerde vertrek. En dat midden in de winter. Een week tevoren was er nog overleg geweest met gemeente Amsterdam waar de zoutstrooiers zouden staan, maar het was een stralende dag met een strakblauwe lucht.

3 De uitvaarten in 2002 en 2004

In 2002 overleed prins Claus. Het was ‘vervoerstechnisch een uitdaging’ om voor het eerst sinds 1962 – toen koningin Wilhelmina overleed – weer een koninklijke uitvaart te organiseren. De gehele route, van Paleis Noordeinde in Den Haag naar de Nieuwe Kerk in Delft, werd benut. Om te vermijden dat teveel toeschouwers zich zouden verzamelen in de nauwe straten van Delft. In 2004 overleden achtereenvolgens prinses Juliana en prins Bernhard. De prins wilde niet in de lijkkoets, maar op een militaire affuit. En de flypast werd, gelet op de aanwezigheid van de paarden op de markt in Delft, met een F16 geoefend op vliegveld Valkenburg.

Koning Willem-Alexander en zijn gezin maken na de inhuldiging een vaartocht over Het IJ. Op de achtergrond windsurfer Dorian van Rijsselberghe. Beeld Bas Czerwinski / ANP
Koning Willem-Alexander en zijn gezin maken na de inhuldiging een vaartocht over Het IJ. Op de achtergrond windsurfer Dorian van Rijsselberghe.Beeld Bas Czerwinski / ANP

4 De inhuldiging in 2013

Ook een grote logistieke operatie, met veel internationale gasten. Waarbij een deel van het programma in handen was van het parlement. Hier was de uitdaging dat de viering van Koninginnedag in de binnenstad van Amsterdam gewoon doorging, dus dat veel routes niet bruikbaar waren. Terwijl de gasten wel op tijd in De Nieuwe Kerk moesten zijn. ‘Het was minutenwerk.’ Mooi moment was ’s avonds de vaartocht op Het IJ, waarbij het koninklijk gezin van boord ging om dj Armin van Buuren en het Concertgebouworkest te begroeten.

5 Bijzondere restauraties

Cultureel erfgoed behouden dat vakmanschap van vroeger toont: dat was de gedachte achter de restauraties van de Glazen Koets en de Gouden Koets. Maar ook van de bijzondere auto’s, zoals de Minerva Limousine Landaulette van prins Hendrik of de Mercedes Coruna van prinses Juliana en de Ford LTD. Bij het restaureren zie je hoe indertijd werd nagedacht over het gebruik van kwalitatief goed materiaal, is de ervaring van de stalmeester. Dat dat dankzij musea ook getoond kon worden, zoals nu de Gouden Koets in Amsterdam Museum, ‘stemt dankbaar’.

Meer over