De 21ste verjaardag van Stevie Wonder

Gijsbert Kamer

Vandaag is Stevie Wonder 60 geworden. Jong eigenlijk, zeker voor iemand wiens beste werk toch al meer dan dertig jaar achter ons ligt. Het blijft een van de fascinerende kanten aan zijn loopbaan: hoe hij zo jong tot het maken van zulke tijdloze muziek in staat bleek. En toch ook: hoe kan het dat eigenlijk al na 1980 zijn platen niet meer in de schaduw kunnen staan van tijdloze meesterwerken als Talking Book (1972), Innervisions (1973 en Songs In The Key Of Life.

Heeft zijn muze hem in 1980 verlaten? Mogelijk, maar ik begin er steeds meer van overtuigd te raken dat het twee synthesizer pioniers waren die Stevie Wonder in de jaren zeventig tot zulke grote hoogten hebben weten te stuwen: Macolm Cecil en Robert Margouleff. Zonder hen zouden de platen Music Of My Mind, Talking Book, Innervisions en Fulfillingness' First Finale, die hij tusen 1971 en 1974 opnam,er niet geweest zijn, en is het ook maar de vraag of zijn meest beroemde plaat Songs In The Key Of Life gemaakt zou zijn. Ook al zijn de heren bij deze dubbel-lp niet meer betrokken.

Het verhaal over de samenwerking tussen de twee blanke techneuten met de zwarte soulster is ook door mij wel eens verteld. Kijk om in de stemming te komen hier maar eens naar.

Het is nog nooit zo volledig beschreven als in het zojuist verschenen boek Signed, Sealed, Delivered: The Soulful Journey Of Stevie Wonder van Mark Ribowsky. Het is hier en daar nogal zuinigjes besproken, wat ik wel begrijp want erg evenwichtig kwa opbouw is het niet. Zo zijn er nog een pagina of dertig te gaan als we nog maar in 1976 zijn. De laatste dertig jaar van Wonders leven komen nauwelijks aan de orde.

Vind ik niet erg, zijn muziek is in die jaren nauwelijks interessant te noemen, hij leidt het leven van een superster, een soulicoon en dat mag hij. Ik ben er alleen maar heel blij om dat hij in ieder geval weer prachtig mooie concerten is gaan geven.

Een echte grote biografie, daarvoor zal Ribowsky ook de medewerking van mensen uit Wonders directe omgeving moeten krijgen. Zo lang Wonder nog leeft, lijkt dit uitgesloten.

Meer dan een derde van het boek gaat over de jaren die ik altijd het meest boeiend van zijn loopbaan heb gevonden, zo tussen 1971 en 1977. Een beetje kort door de bocht kun je stellen dat Stevie Wonder pas echt een groot artiest werd toen hij 21 jaar werd, vandaag precies 39 jaar geleden.

Vanaf dat moment zou hij niet meer onder contract staan bij Motown en zou het in de loop van zijn bestaan als minderjarige artiest in een trust verzamelde kapitaal voor hem beschikbaar worden.

In de Stevie Wonder geschiedschrijving is er altijd van uit gegaan dat Stevie Wonder toen met minstens 3,5 miljoen dollar op zoek kon gaan naar een nieuwe platenfirma. Ribowsky ontdekt dat hij slechts een ton krijgt, de rest zou opgegaan zijn aan kosten.

De reden dat Wonder toch weer bij Berry Gordy's Motown aanklopt is dat hij daartoe min of meer uit financiële overwegingen toe gedreven wordt. De miljoenen komen pas als het nieuwe contract in 1972 wordt getekend.

Wel is het zo dat de net jarige artiest van LA naar New York vertrekt om volledig blanco aan nieuw materiaal te gaan werken. Hij is contractloos en kan in alle vrijheid aan nieuw materiaal gaan werken. Van een ex-collega bij Motown had hij een keer die malle synthesizer plaat Switched On Bach gekregen, en de sound beviel hem. Dit album van Wendy Carlos zou een hausse en synthesizer bewerkingen van pop en klassiek tot gevolg hebben, maar Stevie Wonder was vooral onder de indruk van TONTO's Expanding Head Band, een elektronische plaat van het duo Malcolm Cecil en Robert Margoullef.

Het blijft een mooi beeld. Stevie Wonder, net 21 die eind mei 1971 in een pistachekleurig pak aanbelt bij de studio van dit duo met de TONTO plaat onder zijn arm. Hij wordt door een verbaasde Margouleff binnen gelaten en krijgt een demonstratie. De zanger is er niet weg te slaan en er ontstaat een wederzijds respect.

De geluiden die het duo aan de immense, kamervullende, Tonto installatie weten te ontfutselen klinken hem magisch in de oren. Dit is de kant die Stevie Wonder op wil. Synthesizers die niet gebruikt worden om strijkorkesten te simuleren, maar om nieuwe geluiden te maken. Met zo'n machine en deze twee zeer muzikale technici kan hij een compleet nieuwe sound ontwikkelen en heeft hij hooguit hier of daar een gitarist of trompettist nodig.

De samenwerking bestaat hieruit, zo leggen Cecil en Margouleff uit, dat Wonder met melodietjes komt en halve songteksten waar geluiden bij gevonden worden. Op het laatst komen daar teksten bij. Dat laatste daar was Wonder niet best in, vaak corrigeerde het duo hem om het niet al te kinderachtig te laten klinken.

Samen maakt het trio om te beginnen het album Music Of My Mind dat in maart 1972 op Tamla (onderdeel van Motown) verschijnt. Gordy heeft Wonder dan wel weer getekend maar in dit album geen enkel vertrouwen. Geen hits.

De plaat wordt in de rockpers (Rolling Stone) wel heel enthousiast onthaald. Stevie Wonder krijgt ineens een heel nieuw publiek, dat van de wat oudere blanke rockliefhebbers.

Nog geen half jaar later ligt er een opvolger in de winkel, en die wordt vanwege de onovertroffen funkklassieker Superstition wel een wereldwijd kassucces.

De verhouding tussen de zanger en zijn twee begeleiders is goed, als ze met z'n drieën zijn. Wonder laat zich in die tijd omringen door een team van 'begeleiders' die eigenlijk geen blanken in hun nabijheid dulden, en zich ook keer op keer laatdunkend uitlaten over de twee honkys met wie hun baas zoveel succes heeft.

Allemaal nog tot daar aan toe als ze goed betaald kregen, maar ze hadden niet veel meer dan een mondelinge overeenkomst met hun werkgever, die alleen betaalde voor gebruik van de apparatuur.

Toch bleef de samenwerking zeer vruchtbaar. Volgens het duo namen ze in die paar jaar minstens 250 bruikbare stukken muziek op. Het waren weliswaar nog geen songs, maar het waren ook geen schillen voor de afvalbak.

Cecil en Margouleff zouden nog betrokken blijven bij twee albums, Innervisions, wat mij betreft de mooiste soulplaat ooit gemaakt, en Fulfillingness' First Finale. Hoewel ze vaak verantwoordelijk zijn voor een groot deel van de muziek en teksten, krijgen ze nooit meer credits dan die voor 'engineer' of 'programmed by'. Voor de buitenwereld is het Stevie Wonder die zijn meesterwerken alleen volspeelt.

Zelfs tijdens de vele Grammy-uitreikingen rept Wonder met geen woord over deze twee essentiële partners. Heel coulant laten de heren in het midden of het Stevie Wonder zelf was die bedacht heeft dat hij het bestaan van deze twee mannen maar moest ontkennen of zijn omgeving. Een fatsoenlijke beloning heeft er in elk geval nooit afgekund.

Bij de opnamen van Songs In The Key Of Life zijn ze niet meer betrokken. Bij die plaat kon Wonder wel gebruik maken met de banden van zijn sessies met het duo, maar wat hij er precies aan gehad heeft is, jammer genoeg, onduidelijk.

Hoe mooi ook dit Songs In The Key Of Life, ik word altijd weer meer aangetrokken door de vier albums die Stevie Wonder daarvóór maakte. Het geluid daarop is nog altijd uniek. Elektronica met strijkers en niet in plaats van, om maar eens wat te noemen.

Het blijft ook raar dat Stevie Wonder na zijn breuk met het duo nooit meer datzelfde niveau heeft weten te halen. Alleen daarom is het goed om deze twee heren even in het zonnetje te zetten zoals de biograaf (en ik ook een beetje) doet.

Er is nog iets anders waar veel te weinig bekend over is en dat is zijn relatie met Syreeta Wright. Zij ontmoetten elkaar in de Motown studios en schrijven samen liedjes zoals It's A Shame voor de Detroit Spinners.

Ze trouwen in 1970 en scheiden al weer een paar jaar later. Ze is er niet bij als een Wonder in New York aan zijn nieuwe fase begint. Wel zingt hij over haar in Superwoman het prijsnummer van Music Of My Mind uit 1971.

Over haar zou ik graag meer willen weten. Zeker nu ik die twee platen die Stevie Wonder voor haar in de vroege jaren zeventig produceerde weer gehoord heb.

Syreeta (1972) zou een echtscheidings-afspraak zijn. De plaat is ook gemaakt met het wonder-duo en dat kun je horen.

De plaat flopt net als de opvolger genadeloos, maar het geluid is net zo bijzonder als dat op Wonders 'eigen' platen uit die tijd.

Het jaar 1971, waarin Stevie Wonder op 13 mei officieel volwassen werd, is een cruciaal jaar in zijn loopbaan gebleken. Hij zou er zijn belangrijkste muzikale connecties ontmoeten en vervreemd raken van de vrouw, over wie wordt beweerd dat ze hem altijd het dierbaarst is gebleken.

Om even te horen hoe goed ze ook samen muziek konden maken luister naar dit To Know You Is To Love You, het slotstuk van Syreeta. En vier de zestigste verjaardag van een van de allergrootsten in de popmuziek.

Meer over