InterviewMohamed Yousif

De 15-jarige ‘World Press Photo-demonstrant’ vraagt jonge Soedanezen niet zijn voorbeeld te volgen

Mohamed Yousif, destijds 15 jaar oud, protesteert tegen het militaire regime in Soedan. Beeld Yasuyoshi Chiba / AFP
Mohamed Yousif, destijds 15 jaar oud, protesteert tegen het militaire regime in Soedan.Beeld Yasuyoshi Chiba / AFP

De foto waarop de 15-jarige Mohamed Yousif bij een demonstratie een gedicht voordroeg, ging als winnende World Press Photo de wereld over. Na een nieuwe machtsgreep gaan Soedanezen twee jaar later opnieuw de straat op, tot afgrijzen van Yousif, die inmiddels in Maastricht woont. ‘Ga naar huis, er heeft al genoeg bloed gevloeid.’

Ashwant Nandram

Hand op de borst, kin omhoog, mond wijd open – de winnende World Press Photo van 2020 brengt de strijdbaarheid van een jonge activist in Soedan in beeld. Het land was verwikkeld geraakt in een bloedige machtsstrijd tussen militairen en activisten, en ook burgers gingen massaal de straat op. Tussen de gewelddadigheden door zag persfotograaf Yasuyoshi Chiba een ‘jong iemand die niet schiet en geen stenen werpt, maar een gedicht voorleest, en daarmee de hoop een stem geeft’.

Chiba had het over Mohamed Yousif (17), op de foto vijftien jaar oud. Zelf wist Yousif niet dat de foto überhaupt gemaakt was, laat staan winnaar was geworden van de meest prestigieuze prijs voor persfotografen. ‘Ik zat op Facebook te scrollen door mijn tijdlijn, tot een vriend me een linkje doorstuurde. Ik was super verbaasd toen ik mezelf terugzag.’

Yousif komt uit de hoofdstad Khartoem en is kind van twee artsen. Net als veel anderen stond hij tijdens de burgeropstand op de barricade. Dat werd hem thuis niet in dank afgenomen. ‘Mijn moeder zei: ‘Wat ga je doen, je bent maar een kind. Militairen zullen je oppakken en vermoorden.’’ Toch sloeg hij haar waarschuwing in de wind. ‘Ik wist dat ze zichzelf tegensprak. Ze wilde als geen ander dat de er geprotesteerd werd tegen de militairen. Ze wilde alleen niet dat haar zoon dat deed.’

Mohamed Yousif speelt tafelvoetbal in Maastricht, waar hij tegenwoordig naar school gaat. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Mohamed Yousif speelt tafelvoetbal in Maastricht, waar hij tegenwoordig naar school gaat.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Honderdduizenden Soedanezen protesteerden net als Yousif tegen het bewind van dictator al-Bashir en vóór democratie. De burgeropstand maakte indruk: het leger zette de dictator af en beloofde macht te delen met het volk. Op die manier zou het land worden klaargestoomd voor democratische verkiezingen in 2023.

Maastricht

In 2020 kwam Yousif naar Nederland. De tiener zit sinds vorige zomer op het United World College, een internationale middelbare school in Maastricht. Nu hij Soedan uit is, is hij weer begonnen met voetballen, als verdediger in het schoolteam, en wil hij zich richten op zijn studie. In zijn vrije tijd schrijft hij een boek over de Arabische identiteit.

Maar thuis dreigt het democratische experiment te mislukken. Een week geleden pleegde legerleider Abdel Fattah al-Burhan een staatsgreep. Premier Abdallah Hamdok werd afgezet en onder huisarrest geplaatst.

Net als twee jaar geleden zijn het opnieuw veelal jongeren die de straat opgaan. Maar dat heeft volgens een somberende Yousif weinig zin: ‘Dit weekend hebben er zich duizenden mensen verzameld. Maar je ziet dat militairen zich nergens iets van aantrekken en er genadeloos op los schieten.’ Protesteren helpt pas als het buitenland zich ermee bemoeit, denkt hij, maar dat gebeurt niet. ‘De internationale gemeenschap haalt haar schouders op. Ze hoeven Soedanese volk niet financieel of militair te steunen, maar vooral psychologisch. Waarom komen er geen politici naar het land om speeches te geven om bewustwording te creëren over democratische idealen?’

Uitgerekend Yousif – het gezicht van de protesten van 2019 – vindt dat het daarom beter is als de demonstranten huiswaarts keren. ‘Ze denken: we gaan protesteren, want dat is de manier hoe je de overheid verandert. Maar het leger luistert niet: ze verliezen gewoon hun leven. Dus ga naar huis. Er heeft al genoeg bloed gevloeid. Het heeft geen zin als er nog meer landgenoten doodgaan.’

Opportunist

In plaats daarvan zouden Soedanezen zich beter politiek kunnen organiseren. Hij memoreert aan een ontmoeting met legerleider en huidig-couppleger al-Burhan, die in december 2019 contact zocht met de activisten. ‘Hij was heel vriendelijk, beloofde verandering en sprak over ‘harmonieuze relatie’ tussen burgers en militairen. Maar toen dacht ik al: dit is een opportunist. Dat bleek vorige week, toen hij de macht greep. Dat ligt in de aard van deze generatie politici: ze zijn egoïstisch, vooral uit op lucratieve grondstoffen.’

Wie radicale democratische veranderingen wil, wordt volgens Yousif door geen enkele partij serieus vertegenwoordigd. ‘Daarom moeten we het als volk uiteindelijk zelf doen: we hebben zoveel hoogopgeleide mensen in de diaspora – Groot-Brittannië, Frankrijk, Nederland – die willen dat het land slaagt. Ik blijf optimistisch.’