Dat we allemaal zes auto's zouden willen: onzin

De Britse auteur en onderzoeker Mark Lynas begon ooit als overtuigd milieuactivist, maar maakt zich in zijn nieuwe boek kwaad over het groene pessimisme. 'Wij zijn de natuur gewoon de baas, dus komt het er vooral op aan onszelf in toom te houden.'

MARTIJN VAN CALMTHOUT

De tijd dat hij als onvermoeibare verslaggever naar milieuconferenties reisde en verslag deed van de verwarring en de machtspelletjes, is voorbij, zegt de Britse wetenschapsjournalist Mark Lynas, jaren geleden de auteur van de alarmerende bestseller Six Degrees. Vandaag, zaterdag, reist hij weliswaar af naar de VN-klimaatconferentie in het Zuid-Afrikaanse Durban. Maar dat is als persoonlijk wetenschappelijk adviseur van de president van de Malediven, de eilandengroep in de Pacific die dreigt onder te lopen door zeespiegelstijging. In zijn tas zijn deze week in het Nederlanse verschenen nieuwe boek De Mens als God. Boodschap daarvan: de mens is de baas over de planeet en kan die dus ook maken in plaats van breken. Het wordt tijd, concludeert Lynas ook, dat de milieubeweging dat eens onder ogen ziet.

Wat nu, de journalist Mark Lynas heeft een riante baan als adviseur?

' Nou, het salaris valt reuze mee, hoor. Ik help op hun verzoek al jaren na te denken over het voornemen om aan het eind van dit decennium de Malediven koolstofneutraal te hebben.'

Snijdt dat enig hout, dan? U schrijft dat de Greens die in Engeland bij kaarslicht willen leven, vergeten dat de kleinste beleidsverandering in landen als China en India meteen meer effect heeft.

'Dat de Maldiven klimaatneutraal worden, is vooral omdat we het debat willen aanvoeren en willen aangeven dat er een transitie nodig is; en mogelijk. Mijn probleem met de greens is dat ze denken dat ze de wereld gaan redden door thuis te beginnen.'

U zat twee jaar geleden op de klimaatconferentie in Kopenhagen tijdens de laatste onderhandelingen aan de tafel waaraan ook Obama en Merkel en Sarkozy met elkaar praatten.

'En ik zag dat de Chinezen de zaak zorgvuldig onderuithaalden. Wat daar gebeurde had niets te maken met klimaat, wel met de schuivende machtstructuren in de wereld. Landen als India en China eisen hun plaats op.'

Kopenhagen werd een faliekante mislukking. Toch bent u in uw boek eigenlijk heel positief over de Chinezen.

'Ik denk dat je China enig krediet moet geven, ja. Ze zetten duidelijker in op schone energietechnologie dan de rest van de wereld. En ze gaan harder dan bijvoorbeeld de Verenigde Staten. De Chinezen staan bij afspraken over emissiebeperkingen natuurlijk nog steeds aan de verkeerde kant. Maar tegelijk begrijpen ze beter dat er grenzen zijn.'

Gaat de conferentie in Durban iets opleveren, denkt u?

'Niet als Durban wordt voorgesteld als een aanloop naar een vervolg op het Kyoto-verdrag, en dat nieuwe afspraken zullen worden gemaakt over emissiebeperkingen. Daar ben ik ronduit sceptisch over. Wel zal bijvoorbeeld blijken dat de oude tegenstelling tussen de rijke en arme landen zijn betekenis heeft verloren, dat we naar andere modellen moeten. Modellen waarin het over de uitstoot zelf gaat.'

Arme landen verwijten het rijke Westen steevast de atmosfeer vol CO2 te hebben gepompt en nu anderen te belemmeren in hun ontwikkeling.

'Sommige arme naties zijn grote uitstoters geworden terwijl ze bewust waren vrijgesteld door 'Kyoto'. De vraag is of dat verstandig was. Waar het in internationaal verband over moet gaan is de technologie die groei mogelijk maakt. Je ziet dat het kan. Er zijn al zo'n tachtig landen die vrijwillig emissiebeperkingen hebben toegezegd. Er is 100 miljard toegezegd voor innovatie.'

Weg met de ideologie?

'Pragmatisme is het enige dat ons redden kan. En niet alleen op het gebied van klimaat. In tal van milieuvraagstukken moet eindelijk de ratio eens de ruimte krijgen.'

Uw nieuwe boek De Mens als God gaat voor negen basissystemen van de aarde na of er grenzen zijn, en waar; en of we daarbinnen zouden kunnen blijven. Van biodiversiteit en klimaat tot stikstof, landgebruik, schoon water, gif, stof, verzuring, ozon.

'Het komt voort uit ideeën die me jaren geleden op een conferentie in Zweden werden aangereikt, over het systeem aarde. Er zijn pakweg negen grenzen waar je veiligheidhalve binnen wilt blijven.'

Bij drie ervan, biodiversiteit, klimaatverandering en stikstofvastlegging, zijn we al ruim over de grens. Dat klinkt niet erg geruststellend.

'Maar mijn stelling is ook dat we met onze intelligentie en innovatie gemakkelijk binnen de meeste grenzen kunnen blijven, zelfs met economische groei. Als we dat besluiten, kan het.'

In uw boek maakt u zich ook ronduit kwaad over irrationele milieu-activisten.

'Haha, ja. Greenpeace heeft me zelfs aangeboden dat zij wel een bezoek aan een psychotherapeut voor me willen betalen. Een grapje, maar met een harde kern, als altijd met zulke grapjes.'

Dus ze hebben gelijk?

'Ik was vroeger precies wat me nu zo irriteert aan de ideologie van de milieubeweging. Mijn woede is dus ook een soort zelfverwijt. Het punt is dat de milieubeweging de aarde ziet als een immense macht, een god haast, die we niet moeten tarten. Dat is flauwekul. Dit is het antropoceen, de mens is in veel opzichten machtiger dan de aarde. Wij zijn die god. Waar het op aankomt is onszelf in toom leren houden. Mijn stelling is dat dat kan.'

U zegt gedeprimeerd te kunnen raken van duizenden jonge Duitse demonstranten die atoomtransporten naar Gorleben blokkeren.

'Vreselijk vind ik dat. Omdat ze zich zo kunnen laten misleiden over kernenergie. Dat Duitsland na het ongeluk in Fukushima meteen zeven centrales sluit, betekent dat er meer kolencentrales worden gebouwd, met alle gevolgen voor het klimaat die erbij horen. Maar niemand in de milieubeweging die het daarover durft te hebben.'

Dat zouden ze wel moeten?

'De Groenen hebben geen echte oplossingen. Ze zijn bang voor technologie in het algemeen; zie de weerzin tegen kernenergie. Of tegen geo-engineering, sleutelen aan het klimaat, terwijl je dat volgens mij beter slim kunt doen dan dom, zoals we met het verstoken van fossiele brandstoffen doen.'

Men maakt zich zorgen.

'Wat mij irriteert, is het vage verlangen naar een natuurlijk pre-industrieel bestaan - een illusie overigens - dat daaronder ligt. Groei is gewoon fout, en dat gaat zover dat de derde wereld eigenlijk maar niet moet groeien. Er wordt bovendien overdreven veel verwacht van duurzame bronnen als zon en wind. Die zijn inderdaad duurzaam in termen van brandstof, maar vergen bijvoorbeeld wel enorm veel land.'

U bent tegelijk nadrukkelijk voor kernenergie.

'Daar maak je niet veel vrienden mee, maar kernenergie is in mijn ogen onontkoombaar. Het levert ons de schone energie die cruciaal is om de opwarming te beteugelen. En de risico's worden wat mij betreft overdreven, al helemaal als er nieuwe reactorconcepten op basis van thorium worden gebruikt. En zelfs als het echt misgaat, zoals in Japan, zijn de gevolgen in feite lokaal. Dramatisch, maar geen mondiaal milieuprobleem.'

En proliferatie, de bom?

'Dat een land als Iran een atoombom bouwt, is niet omdat ze kernenergie willen gebruiken maar omdat ze een bom willen. Ze bouwen verrijkingsinstallaties en dat valt meteen op. Als we dat niet willen, moeten we daar wat aan doen. Duidelijker kan het niet zijn.'

Terug naar het klimaat. Uw vorige boek was, in 2007, Zes Graden. Het was een bloemlezing van de ellende die elke graad opwarming over ons uitstort. Een bestseller, maar volgens velen ook een sterk staaltje klimaatalarmisme.

'Zo heb ik het zelf nooit gezien. Het boek voorspelde niet dat we op weg zijn naar zes graden opwarming. Het was een verkenning van de scenario's en van wat we moeten proberen te vermijden. Als ik nu ergens mijn geld op moet zetten, is het eind deze eeuw zo'n 2 graden warmer, meer niet.'

De uitstoot van CO2 duidt volgens alle instituties anders wel op een worst-case-scenario.

'Ten eerste denk ik dat de gevoeligheid van het klimaat voor CO2 toch wat lager ligt dan we lang meenden. Maar dat is een gevoel, geen echte wetenschap. Wat ik wel vrij zeker weet, is dat de extrapolaties van de uitstoot naar ongekende hoogten niet zullen uitkomen.'

Omdat?

'Omdat we mensen zijn. Als je suikers bij gist gooit blijven ze doorgroeien tot de gist op is. De wal keert daar het schip. Maar mensen zijn anders, leert de geschiedenis. Die hebben met twee auto's, twee koelkasten gewoon genoeg. Niet omdat de overheid dat zegt, maar omdat mensen dat zelf blijken te doen. Het is net als de demografische transitie: zodra het mensen beter gaat, houden ze op met veel te veel kinderen maken. Zo is er is een grens aan de consumptie. Drie keukens en zes auto's per huishouden is flauwekul.'

Maar misschien is twee al te veel?

'Er is geen overtuigende ecologische of economische reden om aan te nemen dat niet iedereen in de komende halve eeuw van net zo veel welvaart zal kunnen genieten als de inwoners van rijke landen nu. De natuurlijke grenzen aan het systeem aarde staan dat toe.'

Stop het doemdenken?

'Waar de alarmisten, en de sceptici trouwens net zo goed, geen oog voor hebben, is hoe slim mensen eigenlijk zijn, en hoe flexibel ons marktkapitalisme. Schaarste leidt vanzelf naar de alternatieven. En die zijn vaak nu al helder. We moeten gewoon aanpakken. Pragmatisch. Get on with it.'

Mark Lynas: de Mens als God. Uitgeverij Jan Van Arkel; 297 p; € 14,95. ISBN 978 90 6224 510 9

MARK LYNAS

Auteur, journalist en milieu-activist. Geboren in 1973, opgeleid als historicus en politicoloog aan de universiteit van Edinburgh. Gespecialiseerd in klimaatverandering. Schrijft voor New Statesman, Ecologist, Granta, The Guardian en The Observer. Lynas publiceerde ondermeer Six Degrees - Our Future on a Hotter Planet (2007) en The God Species - How the Planet Can Survive the Age of Humans (2011). Zijn boeken verschijnen in vertaling bij Uitgeverij Jan van Arkel, en zijn soms kosteloos te downloaden op www.hitte.nu

undefined

Meer over