Dat Alexander recalcitrant is, is nauwelijks verwonderlijk

Alles zit tegen bij Alexander. Hij heeft een problematische jeugd, verliest zijn moeder op 16-jarige leeftijd en vervalt in recalcitrant gedrag....

Soms zijn er in de rechtbank zaken waarvan maar een beperkt aantal personen op de hoogte is. Het zijn zaken die niet op de rol (de agenda) van de rechtbank voorkomen. Op uren, meestal in de namiddag, waarvan je kunt vermoeden dat er eigenlijk geen rechtszaak gehouden zou worden. Vaak gaat het om zaken waarvan de rechter vindt dat langer wachten geen optie is.

Een zo’n zaak is die van Alexander (34). De zaak speelt zich af op een donderdagnamiddag, in zittingszaal 1 op de tweede verdieping. Bij de bode is de zaak onbekend en de voorlichters van de rechtbank hebben in het computersysteem gekeken, maar Alexander is voor hen een vreemde. Wel hebben ze zo’n 150 personen kunnen achterhalen met dezelfde achternaam, maar die zitten allemaal veilig in hun cellen.

Om te weten wie Alexander is, moet je weten wie zijn vader was.

De vader van Alexander werd geboren in 1950. Hij groeide op in wat je nu een probleemgezin zou noemen. Hij werd seksueel misbruikt en woonde, nadat zijn ouders uit hun ouderlijk gezag waren ontzet, in internaten. Alexanders vader trouwde met Alexanders moeder toen bleek dat zij zwanger was. Het was een gedwongen huwelijk zonder liefde en met veel stil geweld. Alexanders vader mishandelde zijn vrouw en hij sloeg Alexander zoals hij geen van zijn andere kinderen sloeg.

Alexander was 6 jaar toen zijn ouders van elkaar scheidden. Alexander ging met zijn moeder mee. Die hertrouwde vier jaar later met een man die in zijn daden veel op haar vroegere echtgenoot leek. Hij sloeg en misbruikte zijn vrouw en hij mishandelde zijn stiefzoon. Opnieuw volgde er een scheiding en opnieuw ging Alexander met zijn moeder mee.

Maar de vrouw die had geprobeerd hem zijn hele leven zo goed als ze kon te beschermen, kreeg kort na de tweede scheiding te horen dat ze baarmoederhalskanker had. Alexanders moeder zou nog drie jaar leven. In die jaren ontspoorde Alexander. Hij was al een lastig joch. Al snel na zijn geboorte werd gedacht dat hij ADHD had. Nu, zo’n 13 jaar later, groeide zijn opstandigheid. Hij werd van de ene na de andere school verwijderd. Zijn moeder kon hem niet meer aan. En toen Alexander haar meubels kort en klein sloeg, deed ze een beroep op Alexanders vader. Die nam zijn zoon op in zijn nieuwe gezin en probeerde met harde hand structuur in zijn leven te slaan. Het was de eerste gedwongen verhuizing in Alexanders leven. Er zouden tot op de dag van vandaag nog 165 verhuizingen volgen: van internaat naar internaat, van crisisopvang naar crisisopvang, van opvanghuis naar psychiatrisch ziekenhuis naar daklozeninstelling naar tbs-kliniek.

Het langste woonde Alexander in jongerenhuis Harreveld, op een afdeling voor verwaarloosde jongens met wie nog een ‘relatie en een identificatieproces’ op gang te brengen was. Hij was druk, chaotisch en kende onvoorspelbare woedeuitbarstingen. ‘Een jarenlange belastende situatie heeft hem voor diepgaande contacten vrijwel onbehandelbaar gemaakt’, staat in een observatierapport. Maar de pedagogisch directrice van Harreveld probeerde het. Ze won langzaamaan zijn vertrouwen. En zij was de enige die hem tot bedaren kon brengen. Dan kroop hij bij haar op schoot.

Maar in 1988 kwam het bericht dat Alexanders moeder was overleden. Voor Alexander (16) was dit het signaal om nog recalcitranter te worden. Hij vocht met de groepsleiding en kwam in contact met de politie. Geen instelling wilde hem hebben omdat hij niet te hanteren was. Alexander ging zwerven. Hij sympathiseerde met extreem-rechts en vond zijn heil in drugs.

Eind 1997, Alexander was toen 25, probeerde hij een medewerker van een daklozenopvang met een sjaal te wurgen. Het was een daad, zo stelde het Pieter Baan Centrum later, die voortkwam uit de paranoïde waanstoornis waaraan Alexander leed. Alexander moest in het belang van de samenleving gedwongen behandeling ondergaan in een tbs-kliniek.

Acht jaar lang woont Alexander nu in tbs-klinieken. De vraag waar de rechter nu een antwoord op moet geven is: moet Alexander de rest van zijn leven opgenomen blijven?

(Volgende week: de aanval op de behandelaar van de tbs-kliniek.)

Peter de Greef

Meer over