Das Büro polariseert ook in Duitsland

Direktor Beerta, het eerste, Duitstalige deel van J.J. Voskuils Bureau-cyclus, roept gemengde reacties op. De critici zijn het erover eens dat het boek de tijdgeest weerspiegelt: aandacht voor het kantoor.

MERLIJN SCHOONENBOOM

Toen vorige maand de eerste recensie van Das Büro verscheen, wist vertaler Gerd Busse het direct: ook in het Duits zal Het bureau van J.J. Voskuil polariseren. Een paar weken zijn inmiddels voorbij en hij heeft gelijk gehad. De ene criticus jubelt over de 'grandioze inzichten', de ander vindt de beschrijving van het Hollandse bureauleven 'dossierstofdroog'.

Das Büro is de eerste vertaling ooit van Voskuils Bureau-cyclus, die sinds zijn verschijnen in 1996 in Nederland uiterst populair werd. Al veertien jaar geleden is vertaler Busse begonnen met een lange zoektocht naar een Duitse uitgever. Niemand wilde, niemand kon zich voorstellen dat de Duitsers het zou interesseren, vertelt hij.

Tot vorig jaar uiteindelijk uitgever C.H. Beck heeft toegestemd. Als het eerste deel, Direktor Beerta, succes heeft, volgen er meer delen. De uitgever Beck presenteert het nu als 'de moeder van alle bureauromans'.

De zevendelige cyclus beschrijft in een droge stijl het alledaagse leven in een wetenschappelijk instituut voor Volkskunde. Voskuil baseerde het op zijn eigen ervaringen als onderzoeker aan het Meertens Instituut in Amsterdam.

Onder Duitse critici was Het Bureau al langer bekend, vooral door de cultstatus die het met zijn half miljoen verkochte boeken in Nederland had. Bij zijn dood in 2008 kreeg Voskuil in Duitsland een aantal uiterst lovende postumen. In de Frankfurter AllgemeineZeitung werd hem zelfs Nobelprijs-potentie toegeschreven.

Lange rijen wachtende Duitse fans zijn na de eerste uitgave echter nog niet gesignaleerd. Wel hebben enkele belangrijke media aandacht aan de verschijning gewijd. Alle critici zien Das Büro als een uiting van deze tijd, waarin meerdere boeken, series en films over het kantoorleven zijn opgekomen, zoals de Engelse tv-serie The Office.

Juist door deze vergelijkingen lopen de meningen sterk uiteen. Die Welt ziet in Voskuil precies dat wat het Duitse taalgebied tot nu toe miste: realisme uit het 'binnenste van de Angestelltenexistenz'. Het weekblad Die Zeit en het Berlijnse blad Der Tagesspiegel zien echter weinig meer in Das Büro dan ellenlange beschrijvingen van steeds hetzelfde. Herkenning kan lezers 'troost' bieden, maar als literatuur 'verlamt' dat (Die Zeit).

Vertaler Busse, zelf Duits, ziet in deze reactie op de droge, realistische stijl van Voskuil een sterk cultuurverschil. In Duitsland is literatuur vaak nogal plechtig. Maar veel Duitse lezers hebben genoeg van de gedragen taal in de stijl van Thomas Mann, zegt Busse. Voskuil, en ook veel andere Nederlandse schrijvers, vullen volgens hem daarom een gat in de Duitse markt: 'Intelligent amusement'.

De vertaling kwam grotendeels tot stand in samenspraak met Voskuil zelf. Terwijl de Duitse uitgevers nog twijfelden, was Busse op eigen initiatief begonnen aan de vertaling.

Met Voskuil besprak hij hoe diverse Nederlandse dialecten konden worden vertaald, en wat te doen met de 'Nederlandse versie' van het Duits die hoofdpersoon Maarten Koning op congressen spreekt (die is niet veranderd). Ook de droge, typische Nederlandse stijl kwam aan de orde. Busse besloot die 'voor zover het kon' over te nemen.

Over de uitgave van het tweede deel is nog geen beslissing genomen, maar ook dit deel heeft Busse op eigen initiatief al vertaald. Want: 'Niet alleen het lezen van Het bureau is verslavend, maar ook het vertalen ervan'.

undefined

Meer over