Dansen op te veel informatie

Bij de introductie van een nieuw medium klinkt altijd weer de klacht dat er met het nieuwe apparaat zoveel onzin, kabaal en narigheid zal worden verbreid, dat alles wat zinvol, ingetogen en weerloos is, voorgoed vernietigd dreigt te worden....

Enige tijd na de introductie blijkt het allemaal reuze mee te vallen. Er worden nog steeds boeken gelezen, niet alle concertgebouwen, opera's en bioscopen zijn gesloten, mensen zoeken nog altijd elkaars gezelschap op in café en woonhuis, kortom: geen reden tot cultuurpessimisme.

Informatie is een wonderlijk begrip. Het heeft niets te maken met wijsheid of geleerdheid, of zelfs maar met geïnformeerdheid. Volgens de definitie uit 1947 van Claude Shannon, de grondlegger van het moderne informatiebegrip, is informatie alles dat in de vorm van pulsjes via een draad of de ether van A naar B kan worden verstuurd. Wordt er kletskoek van het ene naar het andere punt verzonden, dan is dat informatie.

Om te kunnen meten hoeveel informatie verstuurd wordt, bedacht Shannon de bit. Eén bit is de kleinst mogelijke keuze, namelijk de keuze tussen een nul en een één. Hoe meer keuzen er zijn gemaakt, dus in hoe meer nullen en enen een bericht moet worden vertaald om het digitaal te kunnen verzenden, des te meer informatie die boodschap bevat. Een information overload wil zeggen: je heb te veel keuzes. Je weet niet meer wat je wilt.

Wie gewend is zijn informatie via het gedrukte woord en het oog tot zich te nemen, schrikt zich wezenloos als het opeens via alle zintuigen binnenstroomt. Bij nieuwe media heb je nog geen filters in jezelf ontwikkeld waarmee je beslist wat je al weet en wat nog onbekend is. Het is als wanneer je een nieuwe baan krijgt of een vreemde stad bezoekt: het aantal indrukken is verpletterend en 's avonds stort je doodop te bed.

Maar al na een paar dagen verliest heel veel van wat eerst nog nieuw en dus informatief was, zijn onvertrouwdheid. Dan hoef je niet meer te kiezen of iets dit is of dat, want van heel veel weet je dat nu. Je weet dat het 'hallo luitjes' van je nieuwe baas een nietszeggende groet is en geen ironisch commentaar of cynische steek onder water of bijzonder compliment. Die blik van je collega is niet flirterig of vijandig, maar vriendelijk bedoeld. Et cetera. Hoe beter je een omgeving leert kennen, des te minder informatie ze bevat.

Een middelbare scholier in onze tijd weet meer dan Leonardo da Vinci in de zijne. Dat wil zeggen: om het in onze tijd uit te houden, moet je veel meer informatie aankunnen dan in de vroege Renaissance. Van jongs af aan trainen mensen zich daarom in het verwerken van massa's indrukken tegelijkertijd. Dat is een van de redenen waarom het in jongerencafés zo'n pokkenherrie is - leer daarmee omgaan, is de ethiek van dit soort openbare gelegenheden.

Het is ook een van de redenen dat drugs zo populair zijn, want vrijwel alle verdovende middelen bieden een chemisch filter dat bepaalde indrukken wel en andere niet doorlaat: je verliest het contact met een groot deel van je omgeving, maar tegelijk leer je je concentreren op een essentiële bandbreedte in de binnenstromende informatie.

Elke nieuwe muzieksoort probeert zoveel rare ritmen en melodieën en toonsoorten en contrapunten en teksten en wat al niet in zich op te nemen, dat alle liefhebbers van oudere muziek meteen afhaken: 'Dit is niks.' Het klinkt lelijk, je kunt er niet op dansen, je kunt het niet nazingen, er wordt geschreeuwd of het piept en het dreunt, het slaat nergens op, het is onmenselijk, enzovoort.

Dit oordeel is geveld over rock, pop, disco, dance, trance, hiphop, triphop en wat er nog meer een tijdlang underground is geweest. Verse muziek bevat zoveel informatie dat je er liever niet naar luistert. Het is krankzinnig moeilijk een nieuw ritme te bedenken of te ontwikkelen, maar toch poogt men het telkens weer, en de nieuwste ritmen zijn altijd bizar, ondoorzichtig, complex, nu eens uit heel veel oudere ritmes opgebouwd, dan weer daar helemaal los van geslagen.

Wie een nieuw ritme bedenkt, vindt een nieuwe manier van bewegen uit en daarmee een nieuwe manier om de wereld te ervaren. Ritmes, pulserende beats, zijn een ideale manier om informatiestromen te verwerken, het zijn heel specifiek werkende filters en versterkers: ze maken, net als drugs, de wereld een tijdlang nieuw.

Wie uit is op informatie moet niet in de krant of op de tv zoeken, want daar vind je vooral variaties op bekende thema's. De bedoeling van een dagblad is niet dat je de geboden informatie precies onthoudt, zoals je bij een boek nog wel moet weten wat je gisteren hebt gelezen. Het lezen van een krant traint je welke informatie je wel, of juist niet tot je wilt laten doordringen. Het houdt je info-filters soepel. Maar trek eens een cd tevoorschijn uit een bak met een genre-naam waar je nog nooit van hebt gehoord, en je weet niet wat je overkomt.

Al je filters falen, hetzij omdat ze niets doorlaten - je hoort louter herrie - hetzij omdat ze alles doorlaten - zelfde gevolg. Je lichaam voelt muziek meestal sneller aan dan je verstand en je geheugen. In de huidige muziek van synthesizers en samplers wordt het lichaam van de luisteraar benaderd als een machine te midden van andere machines. En machines gaan swingen, trillen, hoppen van een information overload. Te veel informatie brengt je lichaam tot keuzes waar je met je gezonde verstand nog niet aan toe was: het leven wordt er weer onwaarschijnlijk van, je horizon breekt open. Je snapt opeens wat je wilt.

Meer over