AchtergrondDroogte in Nederland

Dankzij een ‘enorme’ beverdam bulkt deze beek van het water, ook in dit uitzonderlijk droge jaar

Bevers houden niet van droogte en daarom bouwde een bever of beverkoppel de dam. In 1826 werd de laatste bever in Nederland doodgeslagen in de IJssel. In 1988 begon men met de herintroductie van de bever. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Een bever heeft er met een hoge dam van een meter voor gezorgd dat zijn leefgebied in een bos bij Ommel lekker nat blijft. Boswachter Mari de Bijl is dankbaar. ‘Wij mogen nog geen boom in de beek leggen. En die bever doet het gewoon, zonder vergunning.’

Twee zomers geleden stond de Astense Aa bij Ommel helemaal droog en was ‘alle vis weg’. Maar zelfs na de droogte van de afgelopen weken stroomt er nu nog volop water door de meanderende beek in Zuidoost-Brabant. ‘Met dank aan een bever – of misschien een beverkoppel – die in een paar weken tijd een enorme dam in de beek heeft gebouwd’, glundert boswachter Mari de Bijl.

Vanaf de oever van de beek wijst hij vol bewondering en trots naar het imposante bouwwerk van boomstammetjes, takken, bladeren, grassen en zand ertussen; bijna een meter hoog en vier tot vijf meter breed. Het beekwater stort zich niet alleen als een kleine waterval vanaf de beverdam naar beneden. Maar het belangrijkste gevolg van de blokkade is dat het waterpeil stroomopwaarts – voor de dam dus – beduidend hoger staat.

Beeld Hollandse Hoogte / Buiten-Beeld

‘We zijn hartstikke blij met dit knap staaltje van waterbeheer door een bever’, zegt De Bijl, werkzaam voor Brabants Landschap. ‘Hij heeft dat natuurlijk gedaan om zijn eigen leefgebied voldoende nat te houden. Het is een knaagdier dat het liefst in het water vertoeft en op het land altijd een beetje onbeholpen is. Maar als natuurbeheerder hebben wij ook groot profijt van zijn bouwwerk, zeker in deze droge tijden.’

IJsvogel

Langs de beek hebben bomen, planten en andere begroeiing niet te klagen over droogte – dat is bij andere beken op de hoge zandgronden van Brabant wel anders, verzekert De Bijl. Sommige iepen, hazelaars en elzen staan hier zelfs met hun voeten in het water. Blauwe libellen scheren over het wateroppervlak. Onlangs is er een ijsvogel gesignaleerd.

‘Water vasthouden is zo belangrijk voor de biodiversiteit’, aldus de boswachter. ‘Maar wij mogen zelf geen dam bouwen, we mogen nog geen boom in de beek leggen, die eigendom is van het waterschap. En die bever doet het gewoon, zonder vergunning.’

De beverdam, vlakbij een bruggetje dat een zandpad over het water leidt, is een attractie voor natuurliefhebbers uit de buurt. Hans Munsters uit Deurne zit met zijn verrekijker op een bankje aan de oever van de beek. Hij komt hier vaak even ‘beverspotten’. De Deurnenaar toont op zijn smartphone een filmpje dat hij anderhalve week geleden heeft gemaakt. ‘Die bever gaat vaak naar die bietenplak (akker, red.) daar om een biet te halen’, zegt hij. ‘Hier zie je hem zwemmen met een biet in zijn mond.’

Boswachter De Bijl: ‘Zeg dat maar niet tegen de boer.’ Munsters: ‘Ach, die weet dat al lang.’

Hij wijst ook op een hoop takken bij een duiker vlakbij de beek. Volgens Munsters probeerde de bever (of het beverkoppeltje) daarmee de duiker dicht te maken, waardoor zijn zwemwater richting het bietenveld – een aftakking van de beek – beter begaanbaar zou worden. ‘De boer heeft die duiker weer opengemaakt. Die is natuurlijk bang dat zunne plak onder water loopt.’

Beverprotocol

Brabants Landschap is eigenaar van het 50 hectare grote natuurgebied rond de Astense Aa, maar heeft over de beek feitelijk niets te zeggen. De Bijl hoopt dat het waterschap de bever en zijn imposante bouwwerk voorlopig met rust laat. Maar hij vreest dat, als het regenseizoen eenmaal aanbreekt, de boeren uiteindelijk toch gaan klagen over wateroverlast vanwege de dam.

‘Het waterschap moet natuurlijk een compromis vinden tussen boeren- en natuurbelangen’, verzucht de boswachter. ‘Maar in het verleden is te vaak gekozen voor het zo snel mogelijk afvoeren van water. Mede daarom hebben we de laatste jaren zoveel last van droogte op de Brabantse zandgronden.’

De boswachter heeft over de beverdam al contact opgenomen met de ecoloog van het waterschap Aa en Maas. Die heeft beloofd niets te doen zonder overleg. Indien het beverbouwwerk overlast zou veroorzaken, zijn er volgens hem ook nog andere oplossingen denkbaar dan volledige afbraak. ‘Zoals het aanleggen van een buis door de beverdam zodat het water boven een bepaald niveau doorloopt’, oppert De Bijl.

Het waterschap zegt in een reactie ook blij te zijn met de beverdam. Maar als door het bouwwerk straks ‘het hele achterland blank komt te staan’ dan moet wel worden ingegrepen. ‘Het is een afweging van belangen en alles gaat in overleg’, aldus een woordvoerder van Aa en Maas. ‘Krachtens het beverprotocol moet de provincie uiteindelijk goedkeuring verlenen.’

De bever heeft ongeveer twee jaar geleden zijn intrede gedaan in dit kleine natuurgebied. Waar hij zijn burcht heeft – die altijd een ingang onder water heeft – weet de boswachter niet. Het kan ook zijn dat hij gewoon ergens een hol in de steile oever heeft gegraven.

In Limburg zijn het afgelopen halfjaar juist tientallen bevers door jagers afgeschoten omdat ze met hun gaten en gangen in dijken overlast zouden veroorzaken. Het Limburgse waterschap wil zelfs op grotere schaal jagers inzetten tegen de ‘probleembevers’.

Boswachter De Bijl wil zich niet uitlaten over het beleid in de buurprovincie, maar onderstreept dat het grootste knaagdier van Europa ook zijn positieve kanten heeft. ‘Wat de bever hier heeft gepresteerd in de strijd tegen de droogte, is ongelooflijk knap. Hij is een architect van formaat, die met zijn bouwwerk de natuur hier heeft verrijkt.’

Bevers, vorige eeuw nog uitgestorven in Nederland, zijn razendsnel in opmars. Waterbergingsgebieden aan de zuidkant van Groningen blijken een paradijs voor het knaagdier.

Limburgse bevers op het laatste moment geweigerd door Groot-Brittannië.  Hebben dieren nu ook al last van Brexit?

Hartstikke leuk dat die bever het weer zo goed doet in Nederland. ‘Als hij maar van de dijk afblijft!’

Meer over