Dan maar via de achterdeur

Als Ifeanyi Onabu en Mieke elkaar in 1981 op een cursus Frans ontmoeten, sluiten ze een vriendschap voor het leven....

Op de foto die Ifeanyi van de muur haalt, staan ze jong en zorgeloos te stralen. Een herinnering aan een paradijselijke vakantie aan de kust van Nigeria. Mieke had Ifeanyi niet kunnen vergeten, was hem komen opzoeken en drie maanden gebleven.

Een jaar eerder, in 1981, hadden Ifeanyi Onabu en Mieke elkaar ontmoet in Grenoble, toen ze beiden Frans studeerden. Ifeanyi was 21, Mieke 18. Na afloop van de cursus was Ifeanyi teruggegaan naar Nigeria. 'Ik moest terug om mijn studie af te maken. En er was geen reden om in Frankrijk te blijven', legt Ifeanyi uit, soms zoekend naar een woord, maar in grammaticaal vlekkeloos Nederlands. Hij studeerde af, deed een vervolgstudie internationale betrekkingen en ging les geven op een middelbare school in Lagos.

Mieke verhuisde naar Parijs, waar ze ging studeren aan de mode-academie. Na hun weerzien in Nigeria hadden ze afgesproken elkaar het jaar daarop in Parijs te treffen. Het kwam er niet van, want tussen droom en daad stonden wetten in de weg en praktische bezwaren. Geldgebrek en een staatsgreep, in hun geval.

Mieke en Ifeanyi schreven, faxten en belden elkaar, kortom, hielden elkaar trouw op de hoogte van hun wel en wee. Miekee ontwierp kleding en badmode in Parijs, Ifeanyi werkte bij een textielbedrijf in Lagos. In 1990 keerde Mieke terug naar Nederland en begon als ontwerpster voor zichzelf. Af en toe begon ze een verhouding, maar aan Ifeanyi kon niemand tippen. Ifeanyi ging samenwonen en kreeg twee kinderen.

Het werd 1996. Ifeanyi belde Mieke, vertelde opgewekt dat de relatie met zijn vriendin voorbij was en vroeg Mieke naar hem toe te komen. Een ticket en een vliegreis naar Lagos later vielen ze elkaar in de armen. Mieke: 'We dachten allebei: nu komt er niets meer tussen ons. Wat er ook gebeurt, we horen bij elkaar.'

Op de Nederlandse ambassade stond een strenge mevrouw de geliefden te woord. Mieke: 'Ze negeerde Ifeanyi volkomen en begon mij in het Nederlands te waarschuwen. Ach, daar heb je weer zo'n arme drommel, die denkt dat het echte liefde is, zo liet ze me merken. Die Nigerianen, dat zijn werkloze mannen die weerloze, naïeve vrouwen gebruiken om naar Nederland te komen. Maar Ifeanyi was niet werkloos. Hij had een goeie baan. En we kenden elkaar zestien jaar.'

De ambassade deed alsof het sluiten van een huwelijk een fluitje van een cent was. Ifeanyi moest gewoon een visum aanvragen en dan konden ze in Nederland binnen drie maanden trouwen. 'We werden eigenlijk misleid', constateert Mieke achteraf. 'We dachten dat het snel en soepel voor mekaar zou zijn. Je verwacht dat de ambassade van jouw land je helpt. Maar ze zijn niet eerlijk. Die medewerkers zeggen nooit hun namen. Ik voelde me niet gerespecteerd. Vanwege mijn Nigeriaanse geliefde werden we met minachting behandeld.'

Mieke nodigde Ifeanyi uit en hij vroeg, zoals hem was geadviseerd, een toeristenvisum aan. Aan de visumvoorschriften voldoen die Nederland aan een Nigeriaan oplegt, is heel lastig, maar het lukte Ifeanyi. Hij kon een vliegtuigreservering laten zien, een paspoort, een in Nederland gelegaliseerde uitnodiging, een financiële garantstelling van Mieke, een verklaring van zijn bank over zijn financiën van de laatste twaalf maanden, een door de juiste Nigeriaanse autoriteiten afgegeven geboortecertificaat en een werkgeversverklaring.

De ambassade accepteerde de documenten en nam de visumaanvraag in behandeling. Uitslag: 'Wij delen u mede dat afwijzend is beslist op uw visumaanvraag bij de Nederlandse vertegenwoordiging te Lagos voor uw beoogd bezoek. De reden is dat niet voldoende is komen vast te staan dat u tijdig zult terugkeren naar het land van herkomst.'

'Lieve Mieke', heeft Ifeanyi op de afwijzingsbrief van de ambassade geschreven, die hij naar haar toe faxte. 'Ik ben net terug van de ambassade. Ik kan mijn consternatie niet verbergen dat mij een visum is geweigerd. Ik ben echt in de war, want alle moeite die we samen hebben gedaan is zowat voor niets geweest. Ze waren niet eens zo beleefd om mij in het Engels de reden van de afwijzing uit te leggen. Misschien als ik niet zo netjes en eerlijk was, zouden ze het verstrekt hebben. Schrijf me alsjeblieft.'

Er was een halfjaar verstreken, met de papieren van Ifeanyi was niets mis en ze stuitten op een muur. Mieke probeerde te achterhalen of een Nigeriaan, als hij de officiële en legale weg bewandelde, ooit een visum voor Nederland kreeg. De verhalen die ze hoorde, duidden op het tegendeel. Ifeanyi kwam in Lagos tot dezelfde conclusie. Het had geen zin nogmaals een aanvraag te doen, want Nederland zou zijn komst blokkeren, linksom of rechtsom.

Legale weg afgesloten? Dan maar via 'de achterdeur'. Mieke en Ifeanyi schraapten 20 duizend gulden bijeen, het bedrag dat de reisagent vroeg om Ifeanyi via een ander Europees land naar Nederland te brengen.

In januari 1998 arriveerde Ifeanyi in Nederland. Vrijwel meteen ging het paar aan de slag om zijn verblijf te legaliseren. Om een huwelijk te kunnen sluiten moest Ifeanyi beschikken over een paspoort, een gelegaliseerde geboorte-akte en een bewijs van ongehuwd-zijn. Simpel, zou je denken.

Maar Nigeria is door Nederland aangemerkt als 'probleemland', een land waar de corruptie welig tiert, de overheidsadministratie niet op orde is en officiële documenten voor geld te koop zijn. Daarom heeft de ambassade sinds april 1996 de instructie om alle papieren van Nigerianen te laten verifiëren en te legaliseren. Men huurt daartoe lokale vertrouwenspersonen in, die bij ouders, voogden, broers en zusters, ex-echtgenoten, buren, rechters en in school- en geboorteregisters natrekt of de aanvrager is wie hij of zij zegt te zijn. Om kans van slagen te hebben, dient de aanvrager te zorgen voor gedetailleerde aanwijzingen en zoveel mogelijk ondersteunende bewijzen.

Ifeanyi en Mieke namen een Nederlandse advocaat in de arm en machtigden een neef van Ifeanyi om hem bij de ambassade in Lagos te vertegenwoordigen. Documenten, formulieren en foto's gingen tientallen keren op en neer tussen de neef in Lagos en het paar in Arnhem, telkens per dure koeriersdienst, omdat de post traag en onbetrouwbaar is.

Eerst accepteerde de ambassade de machtiging niet: neef naar Abuja, 800 kilometer verderop, om een stempeltje te halen bij het Nigeriaanse ministerie van Buitenlandse Zaken. Dan naar het geboortedorp van Ifeanyi, 600 kilometer oostelijk van Lagos voor het ophalen van de schoolrapporten van Ifeanyi. 'Mijn vader had ze gelukkig allemaal bewaard', zegt Ifeanyi.

De neef nam vrij van zijn werk, legde bij nacht en ontij duizenden kilometers af over gevaarlijke wegen, terwijl Ifeanyi zich in Nederland ongerust maakte en voortdurend telefoneerde om te horen hoe het liep. Ifeanyi: 'De ambassade stelde telkens nieuwe eisen, gaf mijn neef een nieuwe lijst van documenten op. Hij is wel tien keer op en neer naar Abuja gereisd en zeven keer naar mijn geboortedorp. Het is een samenzwering, die gecamoufleerd is door zogenaamde regels, maar bedoeld om je wanhopig te maken en je plan te laten opgeven.'

De identiteit van Ifeanyi was met de rapportcijfers, kopie van paspoort en geboortecertificaat, en opgave van de namen en adressen van zijn ouders onvoldoende aangetoond. Absoluut noodzakelijk vond de ambassade een volledige lijst met namen, adressen, gegevens en foto's van de hele familie. Ifeanyi: 'Mijn vader heeft drie vrouwen. Ik heb elf halfbroers en negen halfzusters en een zus. Ze wonen verspreid over het hele land. Van allemaal moest mijn neef foto's inleveren.'

Na negen maanden werk, het was oktober 1998, accepteerde het visumkantoor de papieren. Nu was het wachten op het verificatie-onderzoek. De vertrouwenspersoon van de Nederlandse ambassade vroeg de neef om vijfhonderd gulden smeergeld: anders kon hij niets doen.

Het onderzoek duurde bijna vijf maanden en het resultaat was dat de ambassade de geboorte-akte als echt erkende, maar de verklaring van ongehuwd-zijn niet. Ifeanyi stuurde de adressen van de ouders van zijn ex-vriendin, die konden getuigen dat ze uit elkaar waren en nooit officieel getrouwd waren geweest. Opnieuw een afwijzing. Op bezwaarschriften bij Buitenlandse Zaken in Den Haag bleef reactie uit.

Intussen dreigde de Immigratie- en Naturalisatiedienst Ifeanyi met uitzetting. Mieke's inkomen was volgens de IND niet regelmatig genoeg voor het onderhoud van haar vriend. Ze had haar eigen bedrijfje al opgegeven en een baan genomen om vaste inkomsten te kunnen aantonen, maar de IND liep voortdurend achter op te feiten.

Sinds de eerste visumaanvraag van Ifeanyi was tweeënhalf jaar verlopen en ze waren geen stap verder met het realiseren van hun wens om in Nederland met elkaar te trouwen en het verblijf van Ifeanyi te legaliseren. Toen hun via via ter ore kwam dat er een sluiproute bestond, hoefden ze niet lang na te denken. Ze voeren Het Kanaal over en trouwden in Groot-Brittannië.

Mieke: 'Nigeria heeft hetzelfde rechtssysteem als Engeland. Voor de Engelsen is een stempel die een centimeter meer naar links staat, of een uitgelakte letter geen bewijs dat het om een vervalsing gaat. Ifeanyi moest dezelfde papieren overleggen als ik.' Binnen een paar weken was het voor elkaar.

De hele papierwinkel voor het trouwen - de advocaat, de reizen van de neef, de telefoon, de koeriersdiensten, de leges voor de verificatie, het smeergeld, het reizen naar Engeland - had hun twintigduizend gulden gekost, om van de niet-materiële kosten - de spanningen en zenuwen - te zwijgen. Mieke en Ifeanyi slaagden er ten slotte in zich als gehuwden te laten registreren bij de gemeente Arnhem. De IND trok zich niets aan van de nieuwe feiten. In oktober viel er een schrijven in de bus dat Ifeanyi binnen twee weken Nederland moest verlaten.

Mieke: 'Het is totale willekeur bij de Nederlandse instanties. Anderen die in Engeland getrouwd zijn, hebben allang een verblijfsvergunning. Het beleid ontwricht je leven en dat van je partner. Ik ben mijn vertrouwen in de Nederlandse overheid kwijt.'

Ifeanyi: 'Wat Nederland doet lijkt een gewone procedure, maar in werkelijkheid is het een prachtige naam voor geïnstitutionaliseerd racisme.'

(de naam Mieke is om privacyredenen gefingeerd)

Meer over