Profiel

Dairo Antonio Úsuga, de drugsbaas die zijn tegenstanders liet vierendelen

De meest gezochte drugskoning van Colombia is zaterdag gearresteerd. Na een klopjacht van tien jaar vond de Colombiaanse politie Dairo Antonio Úsuga, alias Otoniel (50), in het struikgewas. Wie is deze man, die werd gezien als de machtigste drugsbaron sinds Pablo Escobar?

Na zijn arrestatie wordt drugskoning Dairo Antonio Úsuga David, alias 'Otoniel', gefotografeerd door de Colombiaanse politie.  Beeld via REUTERS
Na zijn arrestatie wordt drugskoning Dairo Antonio Úsuga David, alias 'Otoniel', gefotografeerd door de Colombiaanse politie.Beeld via REUTERS

Eindelijk is het gebed verhoord van de moeder van drugsbaas Dairo Antonio Úsuga, alias Otoniel. Elke dag vroeg ze God om arrestatie van haar zevende kind, vertelde Ana Celsa David in 2015 aan een verslaggever van de Colombiaanse krant El Tiempo. ‘Beter levend in de gevangenis waar hij veilig is, dan dood. Achter tralies doet hij boete, zodat hij naar de hemel gaat’, aldus Otoniels moeder.

De oorlog tegen drugs kostte haar al een van haar negen kinderen: Juan de Dios, alias Giovanni, werd tijdens een feest op Nieuwjaarsdag 2012 doodgeschoten tijdens een politieactie. Op het moment van het gesprek met El Tiempo had ze Otoniel al drie jaar niet meer gezien, uit angst zijn verblijfplaats te verraden. Ze kwam op dezelfde manier rond als toen hij in 1971 geboren werd: de moeder van de gevreesde drugscrimineel verkoopt eieren.

Guerrillagroep

Met lede ogen zag Davis aan hoe haar zonen begonnen met drinken en niet meer mee wilden naar de pinkstergemeente. Daarna trokken ze de bergen in. Als tiener sloot Otoniel zich met broer Giovanni aan bij een extreem-linkse guerrillagroep. Niet uit revolutionaire overtuiging, maar omdat er voor jonge mannen niet veel anders te doen was in Antioquia, een provincie aan de grens van Panama.

Begin jaren negentig, toen het communistische legertje de wapens neerlegde, was een overstap naar de vijand, rechtse paramilitairen die in drugs handelden zo gemaakt. Daarna vonden de broers emplooi bij Daniel Rendón Herrera, die aan het hoofd stond van de Urabeños, een machtige bende die ook bekendstaat als Clan del Golfo.

Na de arrestatie van Herrera nam Giovanni Úsuga de leiding over van de Urabeños, die heer en meester werden in de Golf van Uraba, een strategisch gebied voor handelaren in cocaïne met havens aan zowel de Stille Zuidzee als de Caribische Zee. Na Giovanni’s dood trad Otoniel in zijn voetsporen. Vandaar de waarschuwing van criminologen aan het adres van de politiemannen die herkenbaar poseren voor selfies met een geboeide Otoniel: voor elke uitgeschakelde drugsbaas staan tien opvolgers klaar.

5 miljoen voor de gouden tip

Des te langer Otoniel ongrijpbaar bleef, des te gruwelijker werden de verhalen van de Colombiaanse autoriteiten; hij zou zich vergrijpen aan minderjarige meisjes en tegenstanders laten vierendelen. De Amerikaanse regering loofde 5 miljoen dollar uit voor de gouden tip, de Colombianen zetten een prijs van 680.000 euro op zijn hoofd.

De afgelopen jaren sloot het net zich na arrestatie van leden van zijn organisatie, onder wie zijn vermeende partner, ene Blanca die zich met de geldstromen bezighield. Ondanks 132 verschillende arrestatiebevelen wegens onder meer drugshandel en -smokkel, moord, ontvoering en afpersing, bleef Otoniel uit handen van de politie door ouderwetse guerrillatactieken.

De enige luxe in de hutjes in de jungle waar hij zich schuilhield, waren speciale matrassen wegens zijn hernia. Overal stond volgens de Colombiaanse krant Semana een koelkast met eten klaar, en grootverpakkingen suikervrije koekjes voor Otoniel, een zoetekauw met diabetes.

Acht lagen beveiliging

Acht lagen beveiliging beschermden hem. In de eerste ring waren mobiele telefoons en andere elektronica verboden: de communicatie ging via boodschappers. Beveiligers moesten zelfs hun kleding achterlaten als ze met Otoniel naar een volgend onderduikadres op een afgelegen bergtop trokken.

Uiteindelijk zet de leverantie van medicijnen tegen zijn nierkwaal de duizendkoppige politiemacht die jacht op hem maakte, op het goede spoor. Volgens de Colombiaanse autoriteiten kwam die informatie van lagere leden in de Clan del Golfo, die versplinterd raakt in kleinere drugsbendes.

Otoniel werd zonder shirt buiten in de regen in het struikgewas aangetroffen. Zijn laatste maaltijd was al enkele dagen geleden, vandaar dat hij de politie vroeg om wat bouillon. Hij smeekte ook of hij zijn halsketting met het medaillon met een fotootje van zijn ouders mocht houden. Op de laatste beelden voordat hij richting de gevangenis gaat, als de drugskoning voor de televisiecamera’s zijn vingerafdrukken zet, bungelt het blinkende kleinood nog om zijn hals.

3x Dairo Antonio Úsuga

- In 2017 dook Otoniel op in een video ter gelegenheid van het bezoek van paus Franciscus aan Colombia, waarin hij aanbood in het kielzog van de Revolutionaire Strijdkrachten van Colombia (FARC) zijn groep te demobiliseren.

- In 2015 kreeg de politie een waakhond van Otoniel te pakken. Verwacht werd dat het dier hen naar de drugsbaas zou leiden, maar die operatie mislukte.

- In de jungle hield Otoniel zich in leven door te jagen. Gordeldieren zijn zijn lievelingsgerecht.