Daar komen de genpiepers die antibiotica weerstaan

BASF wil een genetisch veranderde aardappel op de markt brengen die en passant resistent is tegen antibiotica. Gevaarlijk en onnodig, vinden tegenstanders.Door Marieke Aarden..

Uiterlijk lijkt de Amflora- aardappel op een willekeurige pieper, maar genetisch is er nogal aan gesleuteld. De Duitse chemiegigant BASF heeft de genen gewijzigd, zodat een zetmeelrijke aardappel ontstaat.

Hij is geschikt voor veevoer, de papierindustrie krijgt er hoogglansproducten van, de textiel sterke vezels, en dan kan er ook nog lijm uit worden gewonnen.

Maandag bogen de 27 EU-ministers van Landbouw zich in Brussel over de vraag of dit veelzijdige product de Europese markt op mag. Ze werden het niet eens. Nederland en nog acht andere lidstaten willen de aardappel wel toelaten. Vijftien landen niet, en drie onthielden zich van een oordeel.

Nu een meerderheid ontbreekt, komt de besluitvorming in handen van de Europese Commissie, die zich er in maart over buigt. Marco Conteiro van Greenpeace in Brussel kan de uitkomst voorspellen. ‘De Commissie is voorstander van gentechnologie, en daarom zal er wel toestemming voor komen.’

Om in de onderzoeksfase te zien in welke plantjes de genetische aanpassing is gelukt, is er ook een omstreden merkergen met anti-bioticumresistentie ingebracht. Plantjes die het antibioticum weerstaan, hebben ook een geblokkeerd amylosegen, dat het eiwit amylose produceert. In de amylopectine-aardappel is daarom een genconstruct uit een bacterie ingebracht dat weerstand biedt tegen de antibioticagroepen kanamycine en neomycine.

Het tegenstrijdige is dat de EU de gentechniek op basis van antibiotica-resistentie al in 2004 in de ban heeft gedaan, zegt Greenpeace in Brussel. Dat gebeurde op advies van de Wereld Gezondheidsorganisatie en het Europees Geneesmiddelen Bureau, dat toelating van medicijnen wetenschappelijk toetst. Zij vrezen dat de werkzaamheid van antibiotica als geneesmiddel voor mensen en vee afneemt als de voedselketen wordt geïnfiltreerd met een stof die immuun maakt voor antibiotica.

Antibiotica is een laatste wapen om mensen tegen allerlei infecties te beschermen. Elk aanwakkeren van antibiotica-resistentie dient daarom uit voorzorg vermeden te worden, meent de Wereld Gezondheids Organisatie.

Dat vindt ook Patrice Courvalin van het Instituut Pasteur in Parijs, hoofd van de antibacteriële onderzoeksafdeling. ‘Een extreem slecht idee’, zegt hij over het verzoek van BASF voor Europese toelating. ‘Dit is een verouderde technologie. Bovendien is het markergen er zo weer uit te halen. Maar dat wil BASF niet, omdat het geld kost.’

Susanne Benner van BASF vindt dat wat simpel geredeneerd. ‘De ontwikkeling begon tien jaar geleden. We zouden dus terug moeten naar af en al het onderzoek opnieuw moeten doen om het markergen te kunnen verwijderen’, zegt zij. Courvalin zegt niet te begrijpen waarom het grootste chemiebedrijf ter wereld dat niet zou kunnen.

Dat het ook anders kan, bewijst Avebe in Veendam. Deze aardappelzetmeelfabriek zal dit jaar een aanvraag indienen bij de Europese Commissie voor toelating van een aardappel met een hoog amylopectinegehalte – dus van het goede zetmeel –, maar dan zonder het omstreden merker-gen,.

De publieke verontrusting over gentechnologie heeft niet veel invloed op de beoordeling in Brussel. De Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) gaf een positief oordeel over de gen-aardappel van BASF die de antibioticagroepen kanamycine en neomycine beïnvloedt. Die zijn in de geneeskunde ook niet van belang, meldde EFSA ter onderbouwing van zijn oordeel.

Maar volgens Courvalin is dat niet waar. Kanamycine is een belangrijk middel bij de bestrijding van sommige vormen van tbc. Courvalins zorg is dat het gemodificeerde gen wordt doorgegeven aan bacteriën in de bodem rond de aardappelplant of in de darmen van dieren die het aardappelzetmeel in hun veevoer binnenkrijgen. Daaruit kunnen zich antibiotica-resistente bacteriestammen ontwikkelen die gevaarlijk zijn voor mens en dier.

Courvalin: ‘Ik zeg niet dat bewezen is dat dat gebeurt. Maar het ontbreken van bewijs betekent nog niet dat het niet kan gebeuren.’

Meer over