reportageoudjaarsnacht

‘Daar gaan we dus niet achteraan. Dan weet je zeker dat je vuurwerk naar je hoofd krijgt’

Politie Scheveningen op Oudejaarsavond. Niet iedereen houdt zich aan het vuurwerkverbod dat in coronatijd extra druk op de zorg moet voorkomen. Beeld ANP
Politie Scheveningen op Oudejaarsavond. Niet iedereen houdt zich aan het vuurwerkverbod dat in coronatijd extra druk op de zorg moet voorkomen.Beeld ANP

De jaarwisseling van de politie-eenheid Noord-Holland begon heftig. Maar uiteindelijk werden opstanden in de kiem gesmoord.

Terwijl de nachtelijke hemel flitst en knettert door verboden vuurwerk, passeren agenten Tom en Rick drie jongetjes op de stoep van een winkelcentrum in Krommenie. De kleinste, een tengere brugpieper, steekt zijn middelvinger naar hen op. Een prima aanleiding, vinden de politiemannen gespecialiseerd in jeugd, voor een praatje. Alle aandacht gaat uit naar de grootste van het drietal, een donkere jongen met een grote bos krullen die volgens Tom lid is van de plaatselijke drillrapgroep. ‘We willen laten merken dat wij hem in de gaten houden.’ Rick: ‘We halen die jongen uit de anonimiteit.’

En zo gaat het vaker tijdens deze bijzondere jaarwisseling. Families met een glas in de hand worden vriendelijk gemaand weer naar binnen te gaan, jongeren die lachgas nemen op een parkeerplaats krijgen een vaderlijk rijverbod van een uur, zware vuurpijlen die boven onze hoofden uiteenspatten worden magistraal genegeerd (‘Wie ga je dan een boete geven? We kunnen vanaf hier niet zien wie die pijl heeft aangestoken’), vaders die met hun kinderen marshmallows roosteren boven een vuurkorf wordt op het hart gedrukt voorzichtig te zijn. Alleen als knalvuurwerk dichtbij explodeert, gaan de agenten op zoek naar de gooiers. Maar als die in een donker steegje tussen de achtertuinen verdwijnen, zegt Tom: ‘Daar gaan we dus niet achteraan. Dan weet je zeker dat je vuurwerk naar je hoofd krijgt.’

De agenten van de eenheid Noord-Holland hebben scherp opgelet tijdens de briefing aan het begin van hun dienst. Op een projectiescherm in de kantine zette hun teamleider de prioriteiten op deze bijzondere Oud & Nieuw-dienst nog eens op een rijtje:

1.Eigen veiligheid en die van collega’s.

2.Onverstoorde uitvoering medewerkers publieke taak.

3.Daadkrachtig optreden tegen verstoring van de openbare orde.

4.Naleven van de covidmaatregelen.

5.Optreden bij vuurwerkoverlast.

‘Het is dus niet de bedoeling dat we voor iedere poep en scheet gaan aanhouden. Corona en vuurwerk staan laag op de prioriteitenlijst. Je kunt optreden, maar je moet bedenken of je dat wel wilt doen’, zegt de teamleider. Een agent vult aan: ‘Wat we hebben geleerd van vorig jaar: blijf niet staan op een afstandje, meng je tussen het publiek, dan gooien ze geen vuurwerk naar je. Ga het gesprek aan, haal ze uit de anonimiteit!’

De politiebriefing eindigt niet met bijdehante grappen zoals in tv-series, maar met een angstaanjagende uitleg over de behandeling van amputaties door zwaar vuurwerk. ‘Druk dit hemostatisch gaas diep in het lichaam bij catastrofale wonden in de nek, oksel of lies.’

Extra peloton

Op dat moment lijkt het een zware nacht te gaan worden voor de politie-eenheid Noord-Holland. In Volendam gooien groepen jongeren ’s middags al met vuurwerk. Als een steen door het achterraam van een politieauto vliegt, rukt de Mobiele Eenheid uit. Een paar uur later moet de ME naar probleemwijk Overdie in Alkmaar, en in IJmuiden en Scharwoude vallen gewonden door een steekpartij. Een extra peloton ME van de marechaussee – de nationale reserve van de jaarwisseling – wordt voor de zekerheid naar Noord-Holland gedirigeerd.

Eenmaal op straat valt de dreiging mee. De meeste hotspots – de moskee in Assendelft, de skatebaan onder de A8, de Vomar in Zaanstreek-Zuid – zijn mistig en verlaten. Hier en daar staat een familie op straat met legaal F1-vuurwerk of hollen jongeren weg als de politie eraan komt – ook al doen zij op het eerste gezicht niks illegaals. Vijf wagens stuiven richting een inbraakalarm, en algauw hangen agenten met hun zaklantaarn over een tuinschutting. Tot groot genoegen van de overburen die snoeiharde technomuziek combineren met een bellenblaasmachine op straat. Het plan om rond middernacht een oliebol te eten op het bureau wordt geschrapt: op sociale media kondigen jongeren een actie aan.

In Zaandam krijgt de politie instructies voor Oudjaarsnacht. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
In Zaandam krijgt de politie instructies voor Oudjaarsnacht.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

‘Ik zat toen wel even zo’, zegt commissaris Sara Cremers terwijl zij hard in haar stoelleuning knijpt. Samen met een medecommandant (wegens corona is voor een tweekoppige leiding gekozen) leidt zij de SGBO: Staf Grootschalig en Bijzonder Optreden. Op een verdieping met tientallen staffunctionarissen (opsporing, handhaving, inlichtingen, mobiliteit, communicatie enzovoorts) en heel veel schermen, met daarop onder meer live camerabeelden van straten en pleinen, beslist de algemeen commandant over de inzet van mensen en middelen.

Om half één meldt het team in Haarlem dat een groep jongeren in hoody’s met zwaar vuurwerk aan het gooien is en stenen aan het verzamelen is. ‘Dat was voor mij het sein om de ME naar Haarlem te sturen’, zegt Cremers. Idem voor Egmond, waar rond dezelfde tijd zo’n vijftig jongeren vuurwerk naar beveiligers gooien. In beide gevallen hoeft de ME niet in actie te komen. Cremers: ‘We hebben enkele grote en kleine incidenten gehad. Maar ik denk dat we die in de kiem hebben kunnen smoren. We hebben ook geen ME vier keer naar dezelfde plek hoeven sturen, wat eerder ook weleens is gebeurd.’

Knoppen

De commissaris laat een oordeel over het verloop van deze jaarwisseling liever over aan haar landelijke baas. Zij is blij dat er geen agenten of hulpverleners gewond zijn geraakt. ‘Ik denk dat onze maandenlange voorbereiding zich vannacht heeft uitbetaald.’ Als voorbeeld noemt Cremers de snel gebluste rel in de wijk Overdie, waar vorig jaar agenten zijn bekogeld. ‘Als algemeen commandant heb je veel knoppen die je kunt indrukken, waaronder die van de afdeling Handhaven Netwerken, ook wel de vredeseenheid genoemd, de agenten met de oranje armband die praten in plaats van handhaven. Zij hebben de buurtmoeders van Overdie ingeschakeld, een van de netwerken daar.’

De oranje armbanden vergaderen om twee uur s’ nachts in een kamertje onder in het gebouw. Daar zitten Mehmet, die genomineerd is voor de jaarlijkse Blauwe Hart-prijs voor zijn inzet als wijkagent, en Cleve, die vannacht een hem bekende 13-jarige jongen vroeg naar zijn vuurwerk. Hij opent een fotootje op zijn telefoon: ‘Uiteindelijk vond ik dit onder zijn bed.’ Cobra, nitraten en ander illegaal spul. ‘Nee, geen boete. Ik heb met zijn ouders afgesproken dat hij vannacht thuis blijft. Ze zijn nu op de hoogte, hij is uit de anonimiteit.’ Wijkagent Linda is naar eigen zeggen al sinds augustus bezig in Overdie met onder anderen handhavers, jongerenwerkers, jeugdreclassering en buurtmoeders. ‘Toen het losging, kregen we wel vuurwerk naar ons gegooid, maar dat was van korte duur. Er is ook weinig vernield vergeleken met vorig jaar. We hebben de wijk afgezet, preventief gefouilleerd en iedereens ID gecheckt’. Cleve: ‘Ah, lekker gewerkt, dus.’

Om vier uur ’s nachts lopen er nog steeds jonge tieners over straat in de omgeving van Zaandam. Agent Rick: ‘Het zijn nog kinderen, waarom laten ouders dat toe?’ Op een bedrijfsterrein schijnt Tom naar binnen bij een verdachte auto. Uit een loods dreunt vaag een bas. Na lang kloppen doet een jongen open. Tom schijnt zijn zaklantaarn naar binnen en ziet een lange tafel vol wodka en red bulls. ‘Mag ik even binnenkijken?’ Acht vrienden luisteren naar muziek op een bank, drinken voor een knusse gaskachel of staren stoned voor zich uit in een autootje dat binnen staat.

Na overleg met de teambaas krijgen ze allemaal een boete wegens het overtreden van de coronaregels. Tom: ‘Jongens, het is een klotejaar, ik begrijp het. Maar dit kan echt niet.’ Twee extra agenten arriveren ter versterking voor het geval de jongens kwaad worden. Maar ze reageren uiterst relaxed, bijna laconiek. Een voor een slenteren ze naar buiten en wensen alle agenten een fijne avond. De laatste vraagt bezorgd: ‘Kan ik nog even blijven om op te ruimen?’

LEES OOK:

Oudejaarsnacht loopt op diverse plekken uit de hand, maar in het Oogziekenhuis blijft het rustig

Tijdens de door autoriteiten gevreesde Oudejaarsavond was het op diverse plekken onrustig. Maar het Oogziekenhuis in Rotterdam beleefde de rustigste nacht in 23 jaar.

Meer over