Reportage

D66 wil ‘evolutie’ van artikel 23 om lhbti-scholieren te beschermen, ChristenUnie wil er niets van weten

‘Hier scheiden onze wegen’, zegt CU-Kamerlid Bikker (in het Engels) tegen D66-Kamerlid Van Meenen als hij aankondigt artikel 23 van de Grondwet over de vrijheid van onderwijs te willen ‘moderniseren’. Het debat wordt gevoerd op de dag dat beide partijen besluiten inhoudelijke formatiegesprekken te gaan voeren.

De reformatorische school Gomarus in Gorinchem, kwam in het nieuws door het bericht dat leerlingen er zouden worden gedwongen hun homoseksualiteit aan hun ouders bekend te maken. Beeld ANP
De reformatorische school Gomarus in Gorinchem, kwam in het nieuws door het bericht dat leerlingen er zouden worden gedwongen hun homoseksualiteit aan hun ouders bekend te maken.Beeld ANP

Is artikel 23 van de Grondwet een mantel der liefde voor de vrijheid van onderwijs, of een dekmantel om onwelgevallige seksuele voorkeuren de kop in te drukken?

Op de reformatorische scholengemeenschap Gomarus in Gorinchem en Zaltbommel heeft het schoolklimaat veel weg van dat laatste, blijkt uit een in juni opgesteld rapport van de Onderwijsinspectie. ‘De rillingen lopen je over de rug als je leest wat leerlingen is overkomen’, zegt Kamerlid Wassenberg (Partij voor de Dieren) donderdag tijdens een debat over het onderzoek van de inspectie.

In het artikel ‘School duwt kinderen ongevraagd uit de kast’ in NRC, vertelden (oud-)leerlingen in maart hoe zij werden gedwongen openlijk te verklaren over hun homoseksualiteit. Tegen de schoolleiding, of, als zij weigerden, tegen hun reeds opgetrommelde ouders. Na de publicatie vroeg de schoolleiding zelf om onderzoek door de inspectie, waarvan zij vervolgens openbaarmaking bij de rechter probeerde te voorkomen.

Minister Slob erkent dat het onlangs gepubliceerde inspectierapport ‘stevig’ is. Bestuur en schoolleiding hebben ‘onvoldoende oog’ voor ‘het welbevinden en de veiligheid van leerlingen’. Uit eerdere voorvallen in 2016 zijn ‘geen lessen getrokken, noch zijn procedures bijgesteld’. Het lesaanbod voldoet niet in alle gevallen ‘aan de kerndoelen waar het gaat om seksuele diversiteit en seksuele vorming’.

Aangifte

De situatie is zelfs zo ernstig, dat de inspectie bij het Openbaar Ministerie aangifte heeft gedaan van een strafbaar feit: leerlingen worden volgens haar ‘ongelijk en nadelig’ behandeld op basis van hun seksuele oriëntatie. ‘Best heftig’, vindt Slob.

Kamerbreed is er afkeuring over de gang van zaken op de school. Maar over oplossingen om situaties als deze in de toekomst te voorkomen, lopen de meningen uiteen. Net als bij een debat in november, over identiteitsverklaringen en acceptatieplicht op scholen, hebben veel partijen hoge verwachtingen van een sterkere rol van de inspectie. Daar zou een meldpunt voor misstanden moeten worden ingericht.

Een kleiner deel van de Kamer ziet ook heil in een aanpassing van artikel 23 van de Grondwet, waarin de vrijheid van onderwijs is geregeld. Aan de daarin genoemde ‘deugdelijkheidseisen’ voor het onderwijs zouden eigentijdse criteria moeten worden toegevoegd, die een veilige omgeving voor leerlingen garanderen.

Vooral D66, SP, PvdA en GroenLinks denken in die richting. D66-Kamerlid Van Meenen spreekt in dit verband van ‘de evolutie van artikel 23’. Op zijn beurt vraagt SGP-Kamerlid Bisschop zich af ‘wat enkele incidenten te maken hebben met artikel 23’. Ook Denk-Kamerlid Van Baarle vindt het onterecht om alle bijzondere scholen te kapittelen en ziet geen reden voor wijzigingen. ‘Mensen die de wet overtreden, kunnen al worden aangepakt.’ Immers, artikel 1 van de Grondwet regelt het discriminatieverbod.

Probleem van de samenleving

CU-Kamerlid Bikker pleit voor nuance en waarschuwt voor ‘een pavlov-reactie’ door weer naar artikel 23 te wijzen. Ze wijst op een recent, breed onderzoek van de universiteiten van Utrecht en Groningen onder jongeren die onderwijs volgen op scholen van alle denominaties: een kwart van de lhbti-jongeren heeft het moeilijk. ‘Het is een probleem van de samenleving, dus richt niet alle pijlen op een klein aantal scholen.’

Van Meenen benadrukt dat artikel 23 geen ‘onmetelijke vrijheid’ garandeert en geen vrijbrief mag zijn voor ‘slecht of onveilig onderwijs’. Hij wijst erop dat in het ‘Document op hoofdlijnen’ dat VVD en D66 deze zomer tijdens de slepende kabinetsformatie opstelden, staat dat deze partijen ‘sneller willen ingrijpen bij scholen die onvoldoende presteren op kwaliteit, veiligheid of het uitdragen van vrije democratische waarden. In dat licht wordt de grondwettelijke vrijheid gemoderniseerd’.

‘Here part our ways’, reageert Bikker. Waarop vervangend Kamervoorzitter Bosma (PVV) zich laat ontvallen: ‘Dat zinnetje komt me bekend voor.’ (Het was de ‘hier scheiden onze wegen’-uitspraak van D66-leider Kaag in het debat van 1 april tegen VVD-leider Rutte, red.) Bikker: ‘Het viel me zomaar te binnen hier.’

Het Gomarus heeft van de inspectie ‘herstelopdrachten’ gekregen. Zij gaat in januari ‘herstelonderzoek’ doen. De manier waarop de school 2.500 euro schadevergoeding aan een oud-leerling heeft betaald, uit de algemene bekostiging, is ‘onrechtmatig’. Slob stelt een ‘terugvordering’ in het vooruitzicht: daar moet de school zijn eigen reserves voor aanspreken.

Meer over