D66 verovert de rode burcht

Voor het eerst sinds 1946 is de PvdA niet meer de grootste in Amsterdam. De gevreesde campagne-machine bleek dit keer niet in staat het tij te keren.

VAN ONZE VERSLAGGEVER JAAP STAM

AMSTERDAM - De rode burcht Amsterdam is gevallen. D66 heeft de slag om Amsterdam gewonnen. Als de tussenstand gisteravond om elf uur de werkelijke uitslag wordt, heeft D66 de PvdA zelfs verpletterend verslagen.

Na het tellen van de stemmen stond D66 op 15 zetels (was 7) en de PvdA op 10 zetels (was 15). Voor het eerst sinds 1946 is de PvdA niet meer de grootste in Amsterdam.

De PvdA won bijna altijd met overmacht. In 2006 was de partij nog goed voor 20 van de 45 zetels, zelfs ten tijde van de Fortuynrevolte in 2002 behaalde de Amsterdamse PvdA 15 zetels.

De PvdA en D66 hebben gisteren in Amsterdam tot de laatste minuut geknokt om de stemmen. Pieter Hilhorst trok van deur tot deur in West, Bas Paternotte flyerde bij het Centraal Station en kreeg daarbij hulp van de landelijke partijleider Alexander Pechtold.

De uitslag is een domper voor PvdA-lijsttrekker Pieter Hilhorst, die nog geen anderhalf jaar geleden Lodewijk Asscher opvolgde. De sociaal-democraten verloren onder zijn leiding niet alleen de meerderheid, ze boekten de slechtste uitslag ooit. Of hij consequenties trekt uit het verlies, was bij het ter perse gaan van deze editie niet bekend.

Zonder politieke en bestuurlijke ervaring werd Hilhorst eind 2012 in het diepe gegooid. Dat hij de complete inboedel van Asscher overnam, inclusief de zware portefeuille financiën, is de PvdA fataal geworden.

Doordat hij geen sterke indruk maakte als wethouder, vormde hij een dankbaar doelwit. Een D66'er: 'Wat dachten ze? Dat de andere partijen er niet bovenop zouden springen? Dat is nou arrogantie van de macht.'

Bovendien bleek Hilhorst geen gehaaide campagnevoerder, in debatten liet hij zich geregeld de kaas van het brood eten. Hij wachtte netjes zijn beurt af, in plaats van in te breken met een verbale uithaal. Volgepropt met cijfers, maakt hij een overtrainde indruk.

Redde de PvdA het vier jaar geleden met een machtige eindspurt, dit keer was de gevreesde campagnemachine niet bij machte het tij te keren. Geen partij die zoveel manschappen op de been kan brengen.

Haagse PvdA-kopstukken trokken geregeld Amsterdam in, coryfeeën en mastodonten schoten in interviews Hilhorst te hulp. Oud-burgemeester Job Cohen viel D66 aan, toen die partij in Amsterdam op kop ging in de peilingen. 'D66 is naar rechts opgeschoven', zei hij. Ed van Thijn, ook oud-burgemeester van Amsterdam, maakte zich zorgen over de bestuurskracht van D66. 'Grote bestuurstalenten waren die D66'ers niet.'

Ook zij konden het onheil niet afwenden, misschien hebben ze zelfs het idee versterkt dat Hilhorst het niet aankan. Die indruk versterkte hij als hij fel werd geattaqueerd, vooral door VVD-lijsttrekker en collega-wethouder Eric van der Burg, dan raakte hij verstrikt in de cijfers.

D66, dat vier jaar geleden het verdrijven van de PvdA tot inzet van de verkiezingen had gemaakt, hield zich deze campagne opvallend koest. Lijsttrekker Paternotte hield het bij speldenprikken. Meer hoefde hij niet te doen, zijn partij liftte mee op het succes van Pechtold.

Eerst zien en dan geloven, was de timide reactie van D66'ers toen ze enkele weken geleden in de peilingen de PvdA voorbij streefden. Wetend dat de harde kern PvdA-kiezers in Amsterdam aanzienlijk is, en bevreesd voor de machtige campagnemachine van de concurrent.

PvdA verliest ook allochtone stem

De PvdA raakt in Amsterdam de grip kwijt op de allochtone kiezer. Dit blijkt uit een exit-poll van Bureau Onderzoek & Statistiek Amsterdam en de Universiteit van Amsterdam. Stemde in 2006 nog 84 procent van de Turken in de hoofdstad voor de sociaal-democraten, nu is dat 45 procent. Bij Marokkaanse Amsterdammers is een vergelijkbare daling te zien, van 78 procent in 2006 naar 44 procent nu.

De Amsterdamse afdeling van D66 wint juist aan populariteit onder allochtonen. In 2006 was het aandeel Turkse, Marokkaanse en Antilliaanse stemmers dat voor D66 koos nog nihil, inmiddels is dat respectievelijk 10 procent, 20 procent en 19 procent.

Ongeveer 1 op de 3 Amsterdammers is van niet-westerse komaf. Daarmee zijn zij een belangrijke machtsfactor bij de verkiezingen in de hoofdstad, zelfs al is de opkomst lager dan bij autochtonen.

Een van de oorzaken van de allochtone uittocht bij de PvdA is de 'ontzuiling' van Marokkaanse en Turkse kiezers, zo concludeerde Kieskompas en het instituut Forum onlangs. Met name jongere allochtone kiezers laten zich niet meer leiden door een stemadvies van de imam, zij maken hun eigen keuze.

undefined

Meer over