AnalyseVerkiezingsprogramma D66

D66 verklaart de liefde aan de klas en de oorlog aan de techgiganten

null Beeld Bas van der Schot
Beeld Bas van der Schot

Verkiezingsprogramma D66

Motto
Laat iedereen vrij, maar niemand vallen

Boodschap
(Markt)liberalisme is een groot goed, maar pas op voor negatieve bijwerkingen

Opvallendste zin
‘Kunst en cultuur zijn het fundament van onze beschaving’

De partijtop van D66 is er eens goed voor gaan zitten. Geen enkele andere politieke partij heeft zoveel werk in zijn verkiezingsprogramma gestoken. De omvang en detaillering van de lijst politieke wensen waarmee de sociaal-liberalen de campagne ingaan kent geen grenzen. De partij schotelt geïnteresseerde kiezers maar liefst 208 pagina’s aan ideeën, visies, beleidsvoorstellen en plannen voor. VVD, CDA en PvdA vinden minder dan de helft wel genoeg; veel andere partijen halen de 50 pagina’s niet.

Gek genoeg relativeert D66 zijn eigen ideeënrijkdom bij voorbaat. ‘Verkiezingsprogramma’s krijgen soms een mythische status’, schrijven de opstellers in de inleiding. ‘Alsof ze een blauwdruk zijn voor de toekomst. Laten we eerlijk zijn: zeker in de tijd waarin we nu leven is dat niet zo. Een verslechtering van de situatie in de wereld kan ervoor zorgen dat we onze ambities in dit programma moeten bijstellen.’ Met andere woorden: neem dit allemaal niet te letterlijk, het gaat om de richting en de hoofdlijnen. Waarna dus 200 pagina’s beleidsmatig priegelwerk volgen.

D66 aan het roer

D66 is in de eerste plaats een onderwijspartij. Aan het opleidingsklimaat in Nederland is het eerste en langste hoofdstuk van het verkiezingsprogramma gewijd. Als D66 bij de verkiezingen 76 Tweede Kamerzetels haalt, gaan de salarissen van basisschoolleraren flink omhoog en worden de klassen kleiner. De basisbeurs keert terug: zes op de tien studenten krijgen recht op maximaal 400 euro per maand overheidssteun.

Qua klimaat- en milieu-ambities doet D66 nauwelijks onder voor GroenLinks. Het Nederland van D66 staat vol met windmolenparken en zonneweiden. Een verschil met de partij van Jesse Klaver is wel dat D66 de deur voor kernenergie op een kier houdt. Opvallend is verder dat D66 het spoornetwerk drastisch wil uitbreiden met de Nedersaksenlijn (Groningen-Enschede), Lelylijn (Lelystad-Groningen) en een nieuwe spoorlijn tussen Utrecht en Breda.

D66 is voor een versterking van het opsporingsapparaat en de rechtspraak. Er moeten meer financiële rechercheurs komen die witteboordencriminaliteit aanpakken, net als meer wijkagenten die een oogje houden op de ontsporende jeugd. Ook het aantal rechters wordt uitgebreid.

Alles over de verkiezingen

Op 17 maart gaat Nederland naar de stembus voor Tweede Kamerverkiezingen. De belangrijkste stukken en het laatste nieuws over die verkiezingen en de weg daar naartoe leest u in dit dossier.

Originaliteit

Wie in vergelijking met de concurrentie meer in detail treedt, bestrijkt natuurlijk al snel terrein dat anderen braak laten liggen. Concurrerende verkiezingsprogramma’s maken geen woorden vuil aan zaken als ‘de verlaging van de financiële drempels voor studenten uit het Caribisch gebied om in Nederland te kunnen studeren’ en ‘het versterken van de culturele attachés op de Nederlandse ambassades’. Een substantiëler onderwerp dat D66 als enige partij écht op de agenda wil zetten, is digitalisering. In het verkiezingsprogramma staat dat D66 de macht van techgiganten als Google, Apple en Facebook wil inperken. Ook moeten cyberbeveiliging en privacy-vraagstukken veel meer prioriteit krijgen op de politieke agenda. De volgende regering moet de digitale vaardigheden van de gemiddelde Nederlander opvijzelen in het belang van de ‘kenniseconomie’.

Daarnaast blijft de partij het patent houden op het meest pro-Europese standpunt in de Nederlandse politiek. D66 pleit niet alleen voor meer Europese samenwerking (dat doen bijvoorbeeld ook de PvdA en GroenLinks), maar is ronduit voorstander van ‘verdere federalisering’ van de Europese Unie.

Politieke haalbaarheid

De partij die Hans van Mierlo en Hans Gruijters in 1966 oprichtten om het politieke stelsel te hervormen is ver van zijn wortels afgedreven. D66 is tegenwoordig een pragmatische, bestuurlijk ingestelde middenpartij met wie het voor zowel links als rechts goed kersen eten is. Dankzij die centrumpositie en dat pragmatisme is D66 vaak verzekerd van een plekje aan de formatietafel. Zeker nu er in het versplinterende politieke speelveld steeds meer partijen nodig zijn om een regering te vormen.

Die strategisch handige positie geeft D66 veel kans een aantal programmapunten te realiseren. Het probleem is vooral dat veel van die programmapunten vervolgens niet herkenbaar zullen zijn als ‘typisch D66’. Als D66 deel uitmaakt van het volgend kabinet, zal de partij als scharnier moeten fungeren tussen bijvoorbeeld PvdA en VVD. De ambitieuze klimaatdoelen van D66 zijn vermoedelijk alleen haalbaar als GroenLinks aanschuift in de volgende coalitie. En dat is niet waarschijnlijk als de VVD de verkiezingen met ruime voorsprong wint.

Op andere vlakken rijdt D66 de haalbaarheid van het programma in de wielen door inherente tegenstrijdigheden. Enerzijds wil de partij meer Nederlanders op belangrijke EU-posten installeren en moet de Nederlandse kiezer meer directe invloed krijgen in Europa. Anderzijds moeten EU-lidstaten (dus ook Nederland) een aantal vetorechten en nationale bevoegdheden opgeven en is D66 voor federalisering van de EU. Dus wat is het nou?

Zoiets gebeurt ook bij het oude ‘kroonjuweel’ van de bestuurlijke vernieuwing, waar D66 nog altijd pleit voor een gekozen premier, zonder veel aandacht te besteden aan de praktische bezwaren die daar in de afgelopen decennia door vrijwel alle potentiële coalitiepartners tegen zijn opgeworpen. Want stel dat Lilian Marijnissen tot premier gekozen wordt, maar de VVD de meeste zetels behaalt? Dat wordt een moeizame formatie…

Hoofdpunten

• Verhoging lerarensalarissen basisschool

• Herinvoering basisbeurs voor kinderen van ouders met lage en middeninkomens - Een ambitieuzer klimaatdoel van 60 procent CO2-reductie in 2030

• Nederlandse economie is in 2050 volledig circulair, dus gebaseerd op recycling - Halvering van de veestapel op lange termijn

• Meer aandacht voor preventie in de gezondheidszorg

• De macht van grote techbedrijven en geneesmiddelenfabrikanten inperken - Een ruimhartig vluchtelingenbeleid, maar wel met nadruk op opvang in de regio - Meer geld en mankracht naar politie en rechtspraak

Meer partijprogramma's langs de meetlat

GroenLinks zet met ‘ongekende herverdeling’ nog een stap naar links en balanceert op de zijlijn

SP wil voor werknemers net zoveel zeggenschap als aandeelhouders

50Plus schept een land voor senioren

De Partij voor de Dieren omspant de hele Aarde

Meer over