INTERVIEW

'D66 houdt dit kabinet in het zadel'

Bram van Ojik trapt de verkiezingscampagne af: 'D66 is een rechtse partij als het gaat om bezuinigen.'

Bram van Ojik: `Mensen willen niet in een land wonen dat heel ongelijk is.' Beeld Jiri Buller
Bram van Ojik: `Mensen willen niet in een land wonen dat heel ongelijk is.'Beeld Jiri Buller

'Wij, links Nederland, moeten onszelf bij de lurven pakken. Het ontbreekt ons aan zelfvertrouwen. Daar moeten we mee ophouden. We moeten met een heldere boodschap komen.' Zegt Bram van Ojik.

De vraag was hoe het komt dat zich in de opiniepeilingen aan de vooravond van de verkiezingscampagne voor de provinciale staten een massieve rechtse meerderheid aftekent. Bram van Ojik, fractievoorzitter van GroenLinks in de Tweede Kamer, begint behoedzaam. 'We zitten nu zes, zeven jaar in een economische crisis die door rechts beleid is veroorzaakt. Marktwerking, deregulering, privatisering, flitskapitaal - noem maar op. VVD-beleid. Als je in problemen komt door rechtse recepten, is het toch verbazingwekkend dat mensen niet kiezen voor linkse oplossingen?'

Van Ojik weet hoe het is om in de hoek te zitten waar de klappen vallen. In 2012 stond hij nummer twee op de lijst van GroenLinks bij de Tweede Kamerverkiezingen achter Jolande Sap. GroenLinks slonk van tien naar vier zetels, Sap vertrok en Van Ojik, sinds de jaren tachtig betrokken bij de partij, werd plots de eerste man. Vorig jaar herstelde de partij bij de gemeenteraads- en Europese verkiezingen van de electorale dreun. Nu hoopt Van Ojik op meer bij de provinciale statenverkiezingen en daarna op minstens behoud van de vijf zetels in de Eerste Kamer. Maar in de peilingen profiteert noch GroenLinks noch de SP van de virtuele implosie van de PvdA. Vooral D66 en PVV staan op winst.

'Mensen willen een andere samenleving. Mensen willen niet in een land wonen dat heel ongelijk is, een land waar duizenden zich over de kop werken en tegelijk 700 duizend mensen geen werk hebben. Een land waar we voor onze energie afhankelijk zijn van Poetin en de koning van Saoedi-Arabië. Waar je per se 130 kilometer per uur moet kunnen rijden op de snelweg. Ik denk niet dat dat dingen zijn waar mensen ten diepste naar verlangen.

'Het is aan ons, linkse politici, om dat andere perspectief te bieden. Je kunt heel lang praten waarom dat nu niet goed lukt, maar we kunnen ook zeggen: laten we onszelf bij de lurven pakken en zorgen dat dat wel helder is. Nu gaat links te veel mee in recepten van marktwerking. Of zegt juist: elke verandering is een verslechtering. Dat is geen van beide een aantrekkelijk alternatief voor de kiezer.'

Wat rechts en ondernemers wel beheersen, nieuwe ideeën lanceren, lukt links niet ?

'Het ontbreekt links aan zelfvertrouwen. Er is een crisis en dat is heel simpel gezegd de schuld van de VVD. Wat doet VVD? Die gaat zich niet stil in hoekje zitten schamen over de aangerichte ellende. Kijk hoe de twee regeringspartijen reageren op tegenslag bij verkiezingen en in de peilingen. De VVD lacht en laat het van zich afglijden, de PvdA wrijft het bij zichzelf nog eens heel diep in.'

Bij het kaartspel van 2012 in de kabinetsformatie werden heldere keuzes gemaakt. Het verwijt van stille besluiteloosheid kan de PvdA nauwelijks worden gemaakt.

'Daar is nogal wat fout gegaan. De VVD mocht zeggen: we zijn voor strafbaarstelling illegaliteit. Maar dat is zo fundamenteel, dat mag je nooit uitruilen. Dan kan de PvdA wel zeggen: ik ben ermee akkoord gegaan, omdat ik extra geld kreeg voor de werkgelegenheid, maar dat is geen geloofwaardig verhaal. Later hoefde die strafbaarstelling niet meer, omdat de hogere inkomens er een half miljard bijkregen. Als er nou iets is wat het cynisme voedt en de afkeer van politieke spelletjes, dan is dit het. Er is een bodem waar je niet doorheen mag zakken. Als links de kiezer weer wil aanspreken moet er een vloer zijn! Als je een kaart weggeeft, dan bepaalt die ander de vloer. Samsom heeft helemaal niet zo veel beloftes gedaan in de campagne van 2012, maar mensen verwachten wel iets van een stem op de PvdA. Daarom konden symbolen die Samsom weggaf uitgroeien tot een trauma.'

Diederik Samson. Beeld anp
Diederik Samson.Beeld anp

Er zijn nogal wat kiezers die bij de komende verkiezingen twijfelen tussen D66 en GroenLinks.

'Bij immateriële kwesties staan we dicht bij elkaar. Maar als het gaat over bezuinigingen, nivelleren, marktwerking - daar staan D66 en GroenLinks lijnrecht tegenover elkaar. Dan is D66 een uitgesproken rechtse partij.'

Wat is uw boodschap aan die kiezers dan?

'De rol van D66 is het mogelijk blijven maken van dit kabinet. Pechtold is door deze coalitie op het schild gehesen en nu zouden ze hem er wel weer af willen hebben, maar dat gaat niet meer. Terwijl PvdA en VVD het kabinet tot inzet verkiezingen maken is Pechtold in feite net zo'n steunpilaar als Samsom. Maar Pechtold zal het kabinetsbeleid nooit tot inzet van deze verkiezingen maken.

'Maar hij houdt het wel samen met zijn vrienden Kees (Van der Staaij, SGP) en Arie (Slob, ChristenUnie) in het zadel. Het zijn coalitiepartijen zonder ministers. Een stem op Pechtold is een stem op Rutte, een stem op dit kabinet. Met Buma van het CDA wil D66 het kabinet nog verder naar rechts trekken'

Een kwart van de kiezers weet het volgens de peilingen nog niet.

'Die komen straks bij GroenLinks. (Van Ojik schatert) Kijk, wij hebben al 25 jaar een heldere agenda voor een ontspannen, groener, duurzamer, solidaire samenleving. Nu gaat het over dreiging , vrijheid versus veiligheid. In dat debat zou links een volstrekt ander verhaal moeten hebben dan rechts. Dat wil meteen politie met mitrailleurs uitrusten, jihadstrijders de Nederlandse nationaliteit afpakken, nog meer gegevens verzamelen van burgers. Ik zeg: theedrinken.'

Dan zeggen de rest van de Kamer: Van Ojik gaat pappen en nathouden.

'Ik liep laatst een dag mee met agenten in de Haagse Schilderswijk. Die agenten doen de hele dag niets anders dan theedrinken. Dat werkt geweldig. Iedereen kent ze en zij kennen iedereen. Ze weten precies wat daar aan de hand is. Theedrinken staat dus voor: maatschappelijke tegenstellingen verkleinen, spanningen verminderen. Dat moeten wij niet wegzetten als soft. Links kruipt nu te veel in de schulp. We denken dat we ons moeten verontschuldigen: nee, nee, nee wij zijn ook voor repressie.

'Je ziet dat bij Lodewijk Asscher. Aan de ene kant heel harde taal - een tsunami van gastarbeiders, een code oranje, de giftige slangen van de jihad. En tegelijk zeggen: we zijn ook van de dialoog en deëscalatie. Dat kan niet. Je moet kiezen.'

Meer over