Curieus klankportret van Piet Mondriaan door vijf componisten

Muziek voor Mondriaan door Ebony Band en het Nederlands Kamerkoor o.l.v. Gunther Schuller in De Flint, Amersfoort. Herh. 20/12 Vredenburg, Utrecht....

Het is bij elkaar een combinatie van nogal zonderlinge geesten die zaterdag in De Flint te Amersfoort onder aanvoering van dirigent en componist Gunther Schuller hun opwachting maakten. Vijf componisten die met elkaar gemeen hebben dat ze op een of andere wijze het gedachtengoed van Mondriaan in klank hebben omgezet.

Muziek voor Mondriaan, een project van de Ebony Band en het Nederlands Kamerkoor, is daarmee een uiterst curieus klankportret geworden van de meester van de rechte lijn en de rechte leer.

Zodra componisten of improvisatoren zich tot de beeldende kunst wenden, gaat het meestal om de zogenaamde vrije associaties die door het beeld worden opgeroepen. Of om tot wetenschap verheven uiteenzettingen over correspondenties tussen kleuren en klanken. De vier strijkers van het Mondriaan Kwartet spelen in diens naam al ruim tien jaar vernieuwend repertoire.

Componist Iannis Xenakis houdt van Mondriaan om zijn revolutie in de schilderkunst en accepteerde een compositie-opdracht van de Eduard van Beinum Stichting die dit weekeind door het Mondriaan Kwartet in première is gebracht.

De Ebony Band en het Kamerkoor zochten ook bij de tijdgenoten van Mondriaan naar eventuele muzikale geestverwanten en vonden die in de persoon van de met Mondriaan bevriende componist Jacob van Domselaer.

De Proeven van Stijlkunst voor piano (de naam De Stijl zou er van afgeleid zijn) klonken al eerder dit jaar op piano, maar beleefden zaterdag hun eerste uitvoering in de bewerking van Bart Visman voor ensemble.

In deze stukken is Mondriaans theorie vertaald in 'staande elementen' (de harmonie) die in evenwicht zijn gebracht met de onbelemmerde en rustige 'gang' van de melodie. De bewerking van Visman is door de verspreiding van de klank een duidelijke vooruitgang ten opzichte van de wel erg compacte pianoversie.

Hoeveel Mondriaan er te herkennen valt in de werken van Daniël Ruyneman, Josef Matthias Hauer of Wladimir Vogel lijkt vooral een kwestie van goede wil. De Oostenrijker Hauer kan in theorie wel enige verwantschap met de schilder worden aangewreven, maar zijn Wandlungen voor soli, koor en orkest getuigen van een expressionistischer esthetiek dan Mondriaan voorstond.

Of het 'kleurengamma voor gemengde stemmen' uit Ruynemans korte a cappella werk De Roep overeenkomt met de primaire kleuren van Mondriaan blijft ook onderwerp van discussie, maar los daarvan is het een juweel voor koor. In de ietwat oubollig spreekkoren die Vogel componeerde op tekst van Hans Arp excelleerden de bassen met hun 'Prrr, prrr' als spinnend katerkoor.

Gunther Schuller, die eveneens een opdracht van de Van Beinum Stichting had ontvangen, gaf in zijn Mondrian's Visions vooral een uitbeelding van diens visie op het fenomeen evenwicht. Schullers muzikale illustratie is spitsvondig, met een vrolijke zijsprong naar Mondriaans favoriete jazzmuziek, maar het bleef toch wat bedacht.

Pay-Uun Hiu

Meer over