'Culturele blauwhelmen' pakken illegale handel in erfgoed aan

De VN en Italië hebben samen een task force opgericht om de strijd tegen de illegale handel in cultureel erfgoed op te voeren. Daarvoor hebben de Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken Paolo Gentiloni en Irina Brokova, de directeur-generaal van de UNESCO, deze week een akkoord ondertekend. De task force heeft intussen de bijnaam 'culturele blauwhelmen' meegekregen.

Blauwhelmen van de VN in Haïti (archiefbeeld). Beeld epa
Blauwhelmen van de VN in Haïti (archiefbeeld).Beeld epa

De task force, bestaande uit dertig kunstdetectives van de Italiaanse Carabinieri en dertig archeologen en kunsthistorici, kan ook uitgestuurd worden om de schade aan historisch erfgoed op te tekenen na conflicten, aardbevingen of overstromingen. Daarnaast zal de task force helpen om bedreigde objecten in veiligheid brengen. In Turijn komt er een centrum, waar de Italianen andere experts zullen opleiden om erfgoedsites in hun land te beschermen.

'De illegale handel in erfgoed is een van de belangrijkste bronnen van inkomsten voor terreurgroepen als IS', zei minister Gentiloni bij de ondertekening van het akkoord in de Thermen van Diocletianus in Rome. 'De culturele blauwhelmen zijn daarom essentieel in de strijd tegen terrorisme.'

De Italianen trekken al langer aan het zeil bij de VN om meer te doen tegen de vernietiging van cultureel erfgoed. In oktober stemden 53 landen - met de verwoesting van Palmyra in het achterhoofd - bij de UNESCO voor het Italiaanse voorstel om de task force op te richten.

Eerste actie tegen smokkel

Volgens Christos Tsirogiannis, een kunstexpert van de Universiteit van Glasgow die zich met roofkunst bezighoudt, is dit de eerste keer dat de UNESCO iets 'actief' onderneemt om de internationale smokkel van kunstobjecten tegen te gaan. De organisatie heeft het altijd erg bij theoretisch palaveren gehouden, meent de expert.

Tsirogiannis zegt ook dat er vooral nood is aan het registreren van archeologische objecten in bedreigde vindplaatsen, door ze bijvoorbeeld te fotograferen. 'Als er archeologische artefacten op de markt opduiken, dan kunnen we aan de hand van zulke foto's proberen achterhalen waar ze vandaan komen.'

De ironie, volgens Tsirogiannis, is dat VN-blauwhelmen zelf al betrokken zijn geweest bij de illegale handel in erfgoed. 'Uit rapporten blijkt dat Finse VN-blauwhelmen na de Turkse invasie van Cyprus in 1974 geholpen bij de smokkel van Byzantijnse fresco's uit het klooster van Antiphonitis. Sommige fresco's zijn door VN-soldaten naar de luchthaven van Larnaka gebracht. Van daar vonden ze hun weg naar Turkije en later de Verenigde Staten. In 2012 gaf de Menil Collection in Houston (Texas) twee fresco's aan Cyprus terug.'

Meer over