Cultureel erfgoed met winstoogmerk

De gevolgen van die privatisering zijn inmiddels duidelijk. De recente instorting van dakdelen van Nero’s Gouden Huis volgt op grote verzakkingen van de Aureliaanse muur die Rome omringt. De noodcommissie die werd ingesteld om de problemen van Pompeii op te lossen, heeft ertoe geleid dat veel minder geld beschikbaar is voor het behoud van de bekendste Romeinse overblijfselen.

De felste en meest consistente criticus van dit beleid is de beroemde archeoloog en kunsthistoricus Salvatore Settis. Hij diende vanaf 2006 als belangrijkste adviseur over cultureel erfgoed onder de regering-Prodi; een positie die hij in 2009 publiekelijk neerlegde na een zoveelste ervaring met leden van de derde regering-Berlusconi.

Settis’ denkbeelden zijn uitgesproken, en hij schuwt het debat niet. Dat blijkt uit zijn publieke optredens, die door de Nederlandse historicus Asker Pelgrom helder bijeen zijn gezet in het voorwoord van De toekomst van het ‘klassieke’. Het blijkt eveneens uit de in 2004 onder de titel Futuro del ‘classico’ verschenen tekst zelf, waarin Settis met groot inzicht de complexiteit van de steeds veranderende beelden van de Griekse en Romeinse oudheid beschrijft – met een directe relevantie voor actuele discussies over Europese (en Nederlandse) identiteit. De kerngedachte in deze gebundelde, onderling sterk verbonden essays is dat er niet zoiets als ‘de’ klassieken kan bestaan, omdat de definitie van wat klassiek is allesbehalve stabiel is.

Beelden van de klassieken (en van het belang daarvan), zo stelt Settis aan de hand van een veelheid aan voorbeelden, lijken in een cyclus op te komen en onder te gaan, om vervolgens in een nostalgisch verlangen naar ‘waarden van weleer’ opnieuw te worden uitgevonden.

Het betoog gaat dan ook vooral over wat in de loop der tijd de culturele herinnering heeft bepaald, waarbij de auteur tevens ingaat op de manier waarop de klassieke oudheid is gebruikt om de westerse hegemonie in de wereld te verklaren.

Settis noemt het een paradox: hoe minder we weten van de klassieke oudheid, des te sterker het beeld wordt van de klassieke oudheid als fundament van de beschaving. De toekomst van het ‘klassieke’ maakt duidelijk hoe vloeibaar het beeld van dit fundament is.

Salvatore Settis: De toekomst van het ‘klassieke’. Uit het Italiaans vertaald door Asker. Pelgrom Voltaire; 197 pagina’s; € 19,90. ISBN 978 90 5848 091 0.

Meer over