'Cubanen kunnen nog duizend jaar embargo verdragen'

Sinds de crisis rond de bootvluchtelingen van 1994 is het aantal Cubanen dat over zee de VS probeert te bereiken nog nooit zo hoog geweest als het laatste half jaar....

De Amerikaanse kustwacht heeft een bizarre week achter de rug: zware kritiek van president Clinton en welgemeende lof uit Havana voor het met een waterkanon tegenhouden van Cubaanse bootvluchtelingen bij een van Florida's stranden.

Clinton had geen goed woord over 'de buitensporige en onmenselijke tactiek' van zijn kustwacht. De nieuwe Cubaanse minister van Buitenlandse Zaken Felipe Pérez Roque daarentegen prees het Amerikaanse geweld tegen de balseros als 'een gerechtvaardigd middel' krachtens het migratie-akkoord dat Havana en Washington tekenden na de bootvluchtelingencrisis in 1994, toen ruim 30 duizend Cubanen op gammele vlotten de haaien, golven en uitdroging trotseerden om in de VS een nieuw leven op te bouwen.

Op 29 juni omsingelden drie schepen van de kustwacht 150 meter van het strand een houten roeibootje met zes Cubaanse vluchtelingen. Toen de schipper weigerde rechtsomkeert te maken, bracht de kustwacht het bootje met een waterkanon tot zinken. Vier vluchtelingen werden uit zee opgevist. Twee wisten de branding zwemmend te bereiken, ontweken enkele met peperspray spuitende agenten en ploften uitgeput neer tussen de perplexe badgasten. Alle zes mochten uiteindelijk in de VS blijven.

Het incident werd live uitgezonden door een lokaal tv-station en meteen schreeuwden de Cubaanse ballingenorganisaties in Miami moord en brand.

Het al dan niet bereiken van Amerikaans grondgebied is cruciaal voor het lot van Cubaanse bootvluchtelingen. De kustwacht brengt iedere Cubaan die op zee wordt ontdekt, al is het vlak bij het strand, linea recta terug naar Cuba. Wie het strand wel bereikt, mag in Florida blijven en krijgt meestal meteen politiek asiel.

Het verschil tussen 'droge en natte voeten' is een belangrijk onderdeel van het migratie-akkoord uit 1995, dat Cuba verplicht een nieuwe exodus te voorkomen door het maken van vlotten te verbieden en de kust streng te bewaken. Cuba verzet zich tegen het Amerikaanse beleid, omdat het Cubanen zou aanmoedigen de gok te wagen, in de hoop het Amerikaanse vasteland te bereiken.

Het aantal bootvluchtelingen stijgt weer. De Amerikaanse kustwacht heeft dit jaar tot nu toe al 951 Cubanen onderschept en teruggebracht. Dat is bijna net zo veel als in geheel 1998 en het hoogste aantal sinds de bootvluchtelingencrisis in 1994. De laatste weken vinden er in de Straat van Florida bijna dagelijks kat-en-muis-spelletjes plaats tussen scheepjes met Cubaanse vluchtelingen en de kustwacht.

De Cubaanse ballingen in Florida schrijven de toename toe aan de economische crisis, de verscherpte politiecontrole, de onvrede en uitzichtloosheid op Cuba. De Cubaanse regering geeft 'de Cubaanse maffia in de VS' en coyotes de schuld, Cubaans-Amerikaanse mensensmokkelaars die op en neer racen tussen Florida en Cuba en zich 8000 dollar per opgehaalde Cubaan laten betalen door familieleden van hun passagiers in de VS.

Het brute optreden van de Amerikaanse kustwacht heeft tot grote commotie in Miami geleid. Ballingenorganisaties, die Fidel Castro's bloed wel kunnen drinken, organiseerden meteen protestmanifestaties en eisen dat Washington het migratie-akkoord verscheurt.

Toevallig was Clinton afgelopen dinsdag in Miami op een geldinzamelingsbijeenkomst van de Democratische Partij met het oog op de presidentsverkiezingen van volgend jaar. Wie Florida wil winnen, kan niet zonder de steun van de Cubaans-Amerikaanse ballingengemeenschap. Daarom leverde Clinton felle kritiek op de kustwacht. Hij beloofde 'een ordentelijke, veilige en legale' toegang tot de VS aan iedereen die Cuba wil verlaten. Hij doelde daarmee waarschijnlijk op de 20 duizend Cubanen die per jaar na een officiële visumaanvraag legaal naar de VS mogen komen, maar in het heetgebakerde ballingenklimaat zal zijn belofte ongetwijfeld worden opgevat als een uitnodiging aan veel meer Cubanen om illegaal naar Florida te komen.

Het migratie-akkoord met Fidel Castro wil Clinton ongetwijfeld in stand houden, want anders herhaalt zich de situatie van de zomer van 1994, toen vele tienduizenden Cubanen van hun vlotten werden gered en overgebracht naar de Amerikaanse marinebasis Guantánamo Bay in Oost-Cuba. De meesten van hen kregen na verloop van tijd toestemming zich alsnog in de VS te vestigen.

Clinton is zich van de ernst van de situatie bewust. 'Een van de moeilijkste dingen is hoe je met de mensen omgaat die weg willen, vooral wanneer je weet dat ze herhaaldelijk worden gebruikt als een politiek wapen.' Hij refereerde daarmee aan de beschuldigingen dat Castro in 1994, tijdens een ernstige economische crisis na de val van de Muur, ineens besloot een exodus toe te staan om de grootste kankeraars te laten vertrekken, opdat de sociale spanning niet uit de hand zou lopen.

Door de aanhoudende economische crisis in Cuba gonst het in Miami en Havana al maanden van de geruchten dat er deze zomer weer een nieuwe bootvluchtelingencrisis uitbreekt à la 1994.

'De situatie in Cuba is weer heel slecht', vertelt de Cubaanse balling Pedro Freyre in de Miami Herald. 'Het is hartje zomer en 's zomers schijnt het altijd te broeien in Cuba. De economie stagneert, omdat de hardliners de teugels niet willen laten vieren. Er is een hoop onderhuidse onrust. Castro heeft als uitlaatklep vaker veel Cubanen laten vertrekken.'

Officieel wordt geprobeerd water op het vuur te gooien. Minister Pérez Roque belooft dat Cuba zich aan het migratie-akkoord houdt, als de VS dat ook blijven doen.

'Er is geen gevaar dat zich de bootvluchtelingencrisis van 1994 herhaalt', aldus Pérez Roque. 'De Cubanen zijn in staat nog eens duizend jaar het Amerikaanse embargo te verdragen.' Maar het is volgens hem wel hoog tijd dat Washington optreedt tegen de mensensmokkelaars en dat de radiostations in Miami ophouden met hun uitzendingen naar Cuba waarin Cubanen worden aangemoedigd aan de illegale overtocht te beginnen en de instructies van de Amerikaanse kustwacht te negeren.

Havana gaat binnenkort drie mensensmokkelaars uit Florida, die op 3 juli werden gearresteerd, en een van hun Cubaanse handlangers berechten. Ze krijgen vrijwel zeker minimaal dertig jaar en dat is zeker in Cuba geen pretje. Havana hoopt dat dat vooruitzicht andere coyotes afschrikt.

De federale regering, de gouverneur van Florida, de CIA, de FBI en de kustwacht zeggen vooralsnog geen aanwijzingen te hebben dat er een nieuwe exodus komt. Op Guantánamo Bay, dat twee maanden geleden nog werd genoemd als opvangplaats voor Kosovaren, worden vooralsnog geen tentenkampen in gereedheid gebracht.

Meer over