Crisisberaad: harde actie bij aanvallen op Gorazde

De Bosnische crisisconferentie in Londen heeft vrijdagavond besloten dat een Bosnisch-Servische aanval op Gorazde 'substantieel en beslissend' zal worden beantwoord....

Van onze correspondent

Henk Strabbing

LONDEN

De Britse minister van Buitenlandse Zaken Malcolm Rifkind signaleerde op de conferentie 'sterke steun' voor het gebruik van de luchtmacht, maar er waren ook landen die zich 'bezorgd' toonden over bombardementsaanvallen. Een van die landen bleek Rusland. Minister Kozyrev van Buitenlandse Zaken liet van het idee weinig heel.

Rifkind zei desondanks dat er overeenstemming was over het feit dat de Verenigde Naties geen oorlog moesten gaan voeren, maar de volkerenorganisatie zou zorgen voor een 'realistische en effectieve' afschrikking. Eventuele bombardementen uit de lucht worden uitgevoerd onder verantwoordelijkheid van de NAVO, nadat de commandanten ter plekke advies hebben uitgebracht. Dit betekent dat aan het zogenoemde 'dubbele sleutel-principe' niet wordt getornd.

Er kwam een tamelijk chaotisch einde aan deze conferentie want de uitgebreide Contactgroep (de vijf 'gewone' leden: VS, Groot-Brittannië, Rusland, Frankrijk en Duitsland) bleek na afloop van een hele dag vergaderen niet in staat een gezamenlijk communiqué op te stellen.

In plaats van dat slotcommuniqué hielden alle ministers afzonderlijk hun persconferenties. De Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken Van Mierlo had 'vijf echte punten gesignaleerd' waarover de deelnemers het eens waren:

1) er is een unanieme conclusie dat Unprofor in Bosnië moet blijven;

2) er wordt een zeer grote waarde gehecht aan het behoud van Gorazde;

3) het 'intrigerende nieuwe element' dat het luchtwapen gebruikt gaat worden wanneer de Bosnische Serviërs een nog te trekken lijn rond Gorazde overschrijden;

4) er gaat een extra Brits bataljon naar Sarajevo;

5) als het wapenembargo tegen Bosnië wordt opgeheven, vertrekt UNPROFOR.

Dat laatste punt was, aldus Van Mierlo, niet met zoveel woorden vastgesteld, maar hier was sprake van een 'algemeen gevoelen' dat hij onder zijn collega's had vastgesteld.

De Nederlandse minister gaf toe dat hij zich tevoren van deze conferentie niet veel had voorgesteld maar 'het is veel sterker uitgepakt dan ik voor mogelijk hield'. Aangesproken op de negatieve woorden van zijn Russische collega, antwoordde Van Mierlo: 'De Russen hebben zich niet verzet tegen de conclusies van voorzitter Rifkind'.

In zijn openingstoespraak tot de conferentie had premier John Major de Bosnische Serviërs ernstig gewaarschuwd geen 'veilige gebieden' van de Verenigde Naties aan te vallen.

Terwijl hij sprak kwamen enkele granaten op Sarajevo terecht, die tien mensen verwondden. 'We kunnen duidelijk niet zo verder als we nu doen,' zei de Britse regeringsleider, 'Bosnisch-Servische leiders bedreigen Gorazde rechtstreeks. Ik geloof dat we vandaag moeten beslissen dat zij een zeer hoge prijs zouden betalen als ze die dreigementen uitvoeren.

Ons antwoord op een aanval op Gorazde moet zeer ernstig zijn'.

'We moeten menen wat we zeggen,' aldus Major en legde daarmee meteen de vinger op de meest zere plek uit het verleden: dingen zeggen en vervolgens niet doen.

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Warren Christopher riep de uitgebreide Contactgroep op tot een 'niet mis te verstaan ultimatum'.

Zijn woordvoerder Nicholas Burke verklaarde dat Christopher doelde op de waarschuwing dat een Servische aanval op Gorazde zal worden beantwoord met luchtaanvallen.

'En dan bedoelen we geen speldeprikken, maar een duidelijk krachtsvertoon.' Die visie kreeg dus op de conferentie grote steun.

De Fransen ijverden voor een plan dat voorziet in het parachuteren van geallieerde grondtroepen in Gorazde voor het geval de voorgestelde 'lijn' rond de enclave en luchtbombardementen niet zouden helpen. Dat plan haalde het niet.

Franse, Britten en Amerikanen zouden de rest van de dag proberen de anderen over te halen tot een passage in het slotcommuniqué 'die onze wil duidelijk maakt om Gorazde tot elke prijs en met alle noodzakelijke middelen te verdedigen'. Maar er kwam dus geen slotcommuniqué.

's Ochtends waren de vergaderende landen het erover eens geworden dat Unprofor, de VN-vredesmacht, in het voormalige Joegoslavië moet blijven. Terugtrekken zou een ramp zijn voor de bevolking. Maar er moeten wel garanties komen voor de bewegingsvrijheid van de blauwhelmen.

De Amerikaanse minister Christopher week voor het eerst af van de sinds 1992 gehanteerde formule dat er geen militaire oplossing van het Bosnische conflict mogelijk is. De bewindsman zei nu: 'Er is geen uitsluitende militaire oplossing mogelijk van het conflict en ook geen politieke oplossing, maar militaire en politieke stappen moeten samen worden genomen om een effectief westers antwoord te formuleren'.

'Op korte termijn zijn politieke oplossingen gewoon niet mogelijk omdat dat geprobeerd is en is mislukt. Bovendien schijnen de Bosnische Serviërs op dit moment absoluut niet geïnteresseerd in een politieke oplossing.'

Meer over