Crisis op woonmarkt voor ouderen

Ouderen willen langer alleen wonen. Maar ouderenwoningen liggen niet voor het oprapen. Welke mogelijkheden zijn er voor 'verzorgd' wonen en wat kost dit?...

Door Carlijne Vos

De gezonde zestiger van nu wil straks liever niet wegkwijnen in een ouderwets verzorgingstehuis. Thuisblijven wil hij, desnoods geholpen door fysiotherapeut, thuiszorg, maaltijdbezorger of klusjesman.

Het tekort aan woningen voor zorgebehoevende ouderen is echter schrijnend. Het ministerie van VROM schat het tekort op zo'n 140 duizend woningen. Als de betrokken ministeries niet snel het roer omgooien is de ellende niet te overzien, concludeerde de Algemene Rekenkamer onlangs in een vernietigend rapport.

Er is geen eenduidig beleid om ouderen zo lang mogelijk thuis te laten wonen, schrijft de Rekenkamer. Richtlijnen van het Rijk ontbreken en gemeenten werken vaak langs elkaar heen.

Over tien jaar telt Nederland ruim 1 miljoen 75-plussers, waarvan eenderde ouder is dan 85 jaar én hulpbehoevend. Vroeger gin-gen zij naar een verzorgingstehuis of verpleeghuis. Maar de nieuwe trend is om zo lang mogelijk zelfstandig thuis te blijven. Er zijn diverse subsidies voor eigenaren, verhuurders en huurders om woningen aan te passen.

Als de eigen woning te groot is, moeilijk te onderhouden of lastig aan te passen, is verhuizen een must. Ouderen kunnen terecht in 'wooncentra' (zelfstandige woningen met meestal een lage huur en een beperkt serviceaanbod), 'aanleunwoningen' (zelfstandige huurwoningen nabij een verzorgingstehuis) of in een 'wozoco', een woonzorgcomplex.

Dit laatste is de moderne variant op het verzorgingstehuis. Het bestaat uit zelfstandige woningen in een complex die makkelijk zijn aan te passen aan handicaps. Er zijn gemeenschappelijke ruimtes en er wordt zorg geboden, naast diensten zoals maaltijdvoorziening, alarmering, een huismeester. Medisch noodzakelijke zorg wordt vergoed uit de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) en voor de huur kan huursubsidie worden aangevraagd.

Woonzorg Nederland, de grootste woningcorporatie op de seniorenmarkt, verwacht dat seniorenwoningen in de toekomst allemaal volgens het zogeheten all-living concept zullen worden gebouwd: een centraal steunpunt waar de mensen wonen die echt niet meer zelfstandig kunnen wonen, met daaromheen vrijwel zelfstandige tot geheel zelfstandige woonvor-men. Ouderen die 24 uurszorg nodig hebben, kunnen verzorgd worden. Anderen kunnen de diensten die ze wel nodig hebben zelf halen bij het steunpunt.

'Belangrijk is dat ouderen zoveel mogelijk in een gewone sociale omgeving willen blijven wonen, het liefst in de wijk waar ze vandaan komen', zegt Bram Troost, algemeen directeur van Woonzorg Nederland. 'Mensen willen niet meer weggestopt worden. Ze willen naar de kroeg of de bakker om de hoek en integreren met andere generaties.'

De ministeries van VROM en VWS zijn volgens Troost erg gericht op óf alleen de stenen óf alleen de zorg. 'Niemand kijkt naar wat mensen willen. Onderzoek wijst uit dat ouderen meer hechten aan een sociaal stimule-rende omgeving dan aan standaard een tweede toilet op de slaapverdieping.'

Starre regelgeving houdt veel bouwinitiatieven tegen. Zo worden verzorgingshuizen afgebroken omdat de regels belemmeren dat ze worden omgebouwd tot verpleeghuizen waar nu juist een schreeuwend tekort aan is. Troost: 'Dit kabinet erkent niet hoe hoog de nood is.'

Steeds meer ontwikkelaars richten zich op de rijke babyboomer. Ze bouwen ruime flats met luxe servicecontracten. De prijzen liggen rond de 200 duizend euro met uitschieters van vier of zes ton. Een serviceabonnement kost zo'n honderd euro per maand.

Nieuw is dat in deze luxe flats ook zorg wordt geboden. Bewoners kunnen via een zorgmanager de juiste zorg regelen en inkopen. Vaak wordt gebruik gemaakt van commerciële zorgverleners om wachtlijsten te omzeilen.

Volgens Woonzorg Nederland is de angst voor een tweedeling in de seniorenmarkt ongegrond. 'Zodra mensen boven de 65 zijn is tweedeling ineens taboe', zegt Troost. 'Als mensen ervoor kiezen om met de opbrengst van hun huis in zo'n luxe flat te zitten, moeten ze dat toch zelf weten? Als wij maar de andere mensen fatsoenlijk blijven helpen.'

Troost verwacht dat de groep ouderen met alleen AOW relatief kleiner wordt. 'De babyboomgeneratie heeft over het algemeen een goed pensioen en een eigen huis. Dat maakt nieuwe constructies denkbaar. Zo kan iemand zijn woning verkopen aan een corporatie, weer terughuren en met de overwaarde diensten inkopen.'

Voor Tim Lechner, directeur van de Anbo, de bond voor 50-plussers, staat vast dat de vermogende oudere straks beduidend beter af is. De Anbo maakt zich vooral zorgen over de inspanningen van gemeenten. 'Bijna dertig procent van de gemeenten weet niet eens hoeveel seniorenwoningen ze hebben.'

De Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) erkent dat er veel te verbeteren valt. 'Maar als meer ouderen langer thuis blijven wonen, hebben gemeenten een groter budget nodig voor voorzieningen. Vooralsnog zien wij niets uit Den Haag komen', zegt beleidsmedewerker Jetty Voermans.

Meer over