'Crisis in kunst is monster van Loch Ness'

Gaat het slecht met de kunst? Een discussieavond in Felix Meritis gaf niet het definitieve antwoord. De debatleiders waren vooral bezig met het tot stilte manen van het publiek....

'Stilte in de zaal! Alstublieft, ook achterin bij de bar! En mag de deur dicht anders kunnen we elkaar hier niet verstaan!' Chaos tijdens de avond 'Happy Chaos' in het Amsterdamse centrum voor Kunst en Wetenschappen Felix Meritis.

Onder de noemer Kunst! State of the Arts hielden Stichting Happy Chaos en weekblad Vrij Nederland zondagavond een aantal korte debatten over de stand van zaken in de kunst. Ze haakten daarmee in op een al langer lopende discussie over de zogenoemde crisis in de beeldende kunst.

Happy Chaos is een initiatief van een groep Amsterdamse studenten en een paar jonge redacteuren van Vrij Nederland. Sinds eind jaren negentig organiseren zij jongerenavonden over een speciaal thema. In eerdere edities kwamen onderwerpen als de toekomst van Europa (2002) en religie in Nederland (2003) aan bod. De avonden zijn gemeten naar bezoekersaantallen een succes.

Ook zondag kwam jong, hip Amsterdam in groten getale opdraven om getuige te zijn hoe kunstenaars, politici, critici en kunstbobo's van gedachten wisselden over de relevantie van kunst voor de samenleving.

Volgens Ann Demeester, directeur van de Amsterdamse tentoonstellingsruimte W139, is de zogenoemde crisis in de kunst een monster van Loch Ness. Het gaat volgens haar om een mystificatie die in het leven is geroepen door mensen die niet uit de voeten kunnen met de grenzeloosheid en de bonte verschijningsvormen van de hedendaagse kunst.

Ondanks Demeesters duidelijke stellingname kwamen de debatten niet tot volle wasdom. Hoewel de organisatie erin was geslaagd om een aantal key players uit de kunstwereld te selecteren, was de tijd per onderwerp te kort en de kennis van zaken van de discussieleiderste beperkt om daadwerkelijk tot nieuwe inzichten of oplossingen te komen.

De belangrijkste taak van de moderatoren bleek niet het aanscherpen van de opinies, maar het tot stilte manen van het publiek: 'Kunst gaat toch gewoon over schoonheid, dus waar hebben jullie het in godsnaam over?'

Na de toespraak van Demeester werd gediscussieerd over het belang van kunstenaars in een grote stad. Volgens Thomas Peutz, directeur van kunstinstelling Smart, is een goed kunstklimaat een enorme stimulans voor de stadseconomie. Subsidies aan kunstenaars betalen zich indirect terug. Onderzoeker Olaf Velthuis pleit daarentegen juist voor een terugtrekkende overheid. Hij verwacht alleen heil van meer particulier initiatief.

Demeester betreurt het gebrek aan randvoorwaarden waarbinnen de kunst kan gedijen. Zo bestaat er een geweldig tekort aan atelierruimte in Amsterdam. Deze constatering ontlokte bij Hannah Belliot, de Amsterdamse wethouder voor Cultuur, de uitspraak dat kunstenaars dan maar meer moesten gaan kraken. Belliot bekende dat de hoofdstad niet meer bruist van creatieve energie.

Aan het eind van de avond kruisten Anna Tilroe, kunstcriticus van NRC Handelsblad, en Rutger Pontzen, kunstcriticus van de Volkskrant, de degens. Pontzen en Tilroe staan wat kunstopvatting betreft diametraal tegenover elkaar, en een debat tussen deze twee autoriteiten had dus het meeste spektakel moeten opleveren.

Tilroe schreef dat de hoge kunst een vrijplaats is van waaruit conventionele manieren van denken en voelen worden aangevallen en mogelijkheden worden aangereikt om wereld en mens opnieuw te bezien. Pontzen reageerde hierop in de Volkskrant. Hij acht kunst als vrijplaats een volstrekt achterhaald concept.

Pontzen verweet Tilroe in Felix Meritis dat zij een hek om de kunst wil plaatsen. Tilroe ging niet inhoudelijk op deze aanval in, maar verweerde zich met tegenvragen als: bent u nu kunstcriticus of stukjesschrijver? Even was de teleurstelling voelbaar in de zaal over het gebrek aan debat. Maar niet voor lang. Na de sprekers nam een dj het podium over en werd er happy gedanst tot in de kleine uurtjes.

Meer over