Criminelen troeven justitie vaker af

Het Openbaar Ministerie werd deze week hard op de vingers getikt. Het hof oordeelde het OM niet ontvankelijk in de zaak Mink K....

Het beeld dat grote criminelen en hun advocaten slimmer zijn dan de overheidsdienaren die hen vervolgen, heeft deze week een nieuw impuls gekregen. Voor de derde keer dit jaar werd het Openbaar Ministerie door de rechter op de vingers getikt wegens het schenden van vertrouwelijke afspraken met de verdachte. Deze week werd daarvan zelfs de baas van het OM beticht, procureur-generaal De Wijkerslooth.

Kostbare opsporingsonderzoeken gingen daardoor de mist in. In de zaak tegen Mink K., waarom het deze week ging, werd bovendien de indruk gewekt dat de minister van Justitie het opsporingsapparaat nog steeds niet in de hand heeft. Terwijl minister Korthals bezwoer dat er geen 'zaken' meer werden gedaan met K. (strafvermindering in ruil voor informatie), praatte het OM gewoon met hem door.

Het uitzonderlijke van de drie laatste affaires is, dat het Openbaar Ministerie zelf de informantenrol van de verdachte openbaarde. Dat gebeurde in februari voor het eerst. Een van drugshandel verdachte Turk kon naar huis, nadat het gerechtshof in Amsterdam het OM om deze reden niet-ontvankelijk verklaarde.

Begin april was Kris J. aan de beurt, een van de hoofdrolspelers uit de IRT-affaire. De Haarlemse justitie liet hem begin jaren negentig grote partijen Colombiaanse softdrugs op de markt brengen. Gehoopt werd - tevergeefs - daarmee top van de criminele organisatie erachter in beeld tekrijgen.

De Haarlemse rechtbank veroordeelde Kris J. weliswaar tot twaalf jaar cel en een miljoen gulden boete, maar daarin was een korting verwerkt voor het uitlekken van zijn informantenrol. Binnenkort dient deze zaak bovendien in hoger beroep voor Amsterdamse gerechtshof, en het OM houdt zijn hart al vast.

Het hof in Amsterdam heeft een reputatie opgebouwd in het straffen van het OM. Twee jaar geleden sprak het Etienne U. vrij, die ervan verdacht werd de leider te zijn van Nederlands grootste drugssyndicaat (als opvolger van de vermoorde Klaas Bruinsma). In februari verklaarde dit hof het OM niet-ontvankelijk in de zaak tegen de Turkse verdachte, en deze week deed het hetzelfde in de zaak-Mink K., ook een van de hoofdrolspelers uit de IRT-affaire.

PvdA-Kamerlid en voormalig officier van justitie G. van Oven denkt dat het opsporingsapparaat de laatste stuiptrekkingen beleeft van de IRT-affaire. 'Na de verloedering van de opsporingsmethoden is een verwrongen situatie ontstaan.

'Vroegere deals met criminelen worden nu omzichtig op papier gezet, opdat de rechter er controle op kan uitoefenen.'

Wellicht ook tegen die achtergrond zag super-pg De Wijkerslooth zich in 1999 genoodzaakt naar de letter van de wet te handelen. De Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten draagt het OM voor op om informatie over staatsgevaarlijke activiteiten te melden aan de Binnenlandse Veiligheidsdienst. Dat druiste tegen de afspraken met Mink K. in.

Mink K. werd, behalve met drugshandel, in verband gebracht met een enorme wapenvondst in Amsterdam. Dat zijn activiteiten als staatsgevaarlijk werden beschouwd, maakt het arrest van het Amsterdamse hof extra wrang voor het OM.

Volgens de huidige regels, die binnenkort in de wet worden vastgelegd, zijn deals als met Mink K. niet meer mogelijk, verzekert het Openbaar Ministerie. Sinds vorig jaar zijn strenge richtlijnen van kracht, waarbij de deal door drie verschillende instanties getoetst wordt alvorens rechtsgeldig te worden. De verdachte kan voor zijn informatie over het criminele milieu worden beloond met een strafvermindering van maximaal eenderde.

Of op die manier nog veel informatie over de top van het criminele milieu zal loskomen, wordt door velen betwijfeld. Maar ook de jarenlange, creatieve opsporingsmethoden van het naderhand ontbonden IRT Noord-Holland/Utrecht stelden daarin teleur. Etiënne U. werden maandenlang geobserveerd bij zijn woning, maar meer dan een man die 's ochtends vroeg met zijn diplomatenkoffertje vertrekt en aan het eind van de middag thuiskomt, konden de rechercheurs niet ontwaren.

Meer over