Reportage

Covid-19 paradeert mee bij sobere openingsceremonie Olympische Spelen

De hoogmis van de sport is vrijdag dan toch van start gegaan met een sobere openingsceremonie. Covid-19 paradeerde mee in het Olympisch Stadion in de Japanse hoofdstad Tokio.

Openingsceremonie van de Olympische Spelen in Tokio.
 Beeld Klaas Jan van der Weij / de Volkskrant
Openingsceremonie van de Olympische Spelen in Tokio.Beeld Klaas Jan van der Weij / de Volkskrant

Daar zijn de olympiërs dan toch, deze vrijdagavond in Tokio, op één dag na precies een jaar later dan bedoeld. Eerst de Grieken, gevolgd door delegaties uit 204 landen. Sprinter Churandy Martina (37) en skateboarder Keet Oldenbeuving (16) dragen de vlag voor Nederland, als de oudste en jongste deelnemer in de Nederlandse afvaardiging. De atleten zwaaien, ze maken hartjes naar de camera’s. Blij dat we er zijn.

Covid-19 paradeert mee in het Olympisch Stadion. De grijze, witte en zwarte kuipstoeltjes, goed voor het onthaal van 68.000 toeschouwers, blijven goeddeels leeg. Alleen genodigden uit de olympische familie, cameraploegen, fotografen en verslaggevers zijn toegelaten, al kregen ook zij te maken met selectie.

De gelederen van de sporters zijn net zo uitgedund. Velen zijn er nog niet of verblijven elders, maar ook speelt mee dat na besmettingen onder atleten het houden van afstand weer het advies is. Van de 288 Nederlanders lopen er 42 mee.

Gestileerd vuurwerk

Het gaat er tijdens de openingsceremonie sobertjes en ingetogen aan toe, op het grote witte vlak beneden in het stadion. IJle, af en toe aanzwellende synthesizerklanken, dansende figuurtjes in het wit, gestileerd vuurwerk, het Japanse volkslied. Het is even stil als de slachtoffers van de pandemie worden herdacht.

Maar dan is ineens het moeizame wordingsproces van deze editie van de Spelen hoorbaar. Uit de diepte waait het geluid van een megafoon, gevolgd door luid geschreeuw, het stadion in. Op straat hebben zich enkele honderden demonstranten verzameld. Deze Spelen horen niet thuis in een land dat in de greep van het virus is, vinden zij.

Noem het de Stille Spelen, de Ongewilde Spelen, de Surrealistische Spelen, de Anger Games, zoals The New Yorker deze week kopte, de Spelen van de Woede. Het is een kwestie van perspectief. Onderga je lijdzaam de afwezigheid van publiek en concentreer je je op de topprestaties? Of ontgaat je volledig wat hier tegen betaling van een astronomisch bedrag nou eigenlijk wordt gevierd?

Op z’n minst is vast te stellen dat Tokio er niet warm voor loopt. In de stad herinneren vooral wat lusteloos in de warme wind wapperende banieren aan lantaarnpalen tussen de kolossen van beton eraan dat hier het grootste sportevenement ter wereld wordt gehouden. Het opschrift ‘Tokyo 2020’ maakt de urgentie er niet groter op. In de haven staan de vijf ringen meer dan manshoog te pronken op een ponton.

Alleen rondom hotels, stadions en sporthallen is olympische drukte te registreren, met officials in hesjes die geduldig, vriendelijk en knipmessend sporters, begeleiders en volgers de weg proberen te wijzen. Afwijkend van dit beeld vormt de aanwezigheid van demonstranten voor het Okura, waar het Internationaal Olympisch Comité (IOC) verblijft.

Sprinter Churandy Martina en skateboarder Keet Oldenbeuving dragen de vlag voor Nederland, als de oudste en jongste deelnemer in de Nederlandse afvaardiging. Beeld REUTERS
Sprinter Churandy Martina en skateboarder Keet Oldenbeuving dragen de vlag voor Nederland, als de oudste en jongste deelnemer in de Nederlandse afvaardiging.Beeld REUTERS

Vijfde coronagolf

De meeste Japanners zaten, na het door het corona afgedwongen uitstel van vorig jaar, niet meer op de Olympische Spelen te wachten. Begin deze maand kondigde de regering nog maar eens de noodtoestand af wegens opnieuw oplopende besmettingen; inmiddels is sprake van een vijfde golf. Krap 20 procent van de inwoners is gevaccineerd. De bevolking moet zoveel mogelijk thuisblijven.

De bewering van premier Yoshihide Suga dat de Spelen het bewijs zullen leveren dat de mensheid het virus heeft verslagen, wordt inmiddels met terugwerkende kracht op enig hoongelach onthaald. De verzekering van voorzitter Thomas Bach van het IOC dat het publiek geen enkel risico loopt, roept ongeloof op, nu de bubbel van de sporters in het olympisch dorp bepaald niet waterdicht blijkt. Het aantal positieve testen is de honderd ruim gepasseerd; vrijdag kwamen er negentien besmettingen bij. De vrees is nu vooral dat de Spelen zullen uitgroeien tot een superspreader-evenement.

Oplopende kosten

Zo struikelt de hoogmis van de sport van ophef naar irritatie naar relletje. Neem alleen al de kosten. Volgens officiële cijfers bedragen die 13 miljard euro, dat was al bijna het dubbele van de eerste ramingen. De Japanse zakenkrant Nikkei en het dagblad Asahi Shimbun becijferden deze week dat de werkelijke kosten zijn opgelopen tot 23,5 miljard. Sponsoren kiezen een laag profiel. Toyota mijdt in advertenties verwijzingen naar de Spelen. Panasonic en NEC stuurden geen afvaardiging naar de openingsceremonie.

Koppen rolden. Het hoofd van het organisatiecomité Yoshiro Mori trad in februari af, nadat hij irritatie had gewekt met zijn opmerkingen dat vrouwen te veel praten en ontmoetingen met vrouwelijke bestuursleden te veel tijd kosten. Een maand later ruimde creatief directeur Hiroshi Sasaki het veld na zijn suggestie dat een volslanke comedian zou kunnen optreden als ‘Olympig’.

De openingsceremonie van deze vrijdag bleef niet ongeschonden. Begin deze week stapte componist Keigo Oyamada op, die de supervisie had over de begeleidende openingsmuziek. Er waren publicaties opgedoken uit de jaren negentig, waarin hij koketteerde met zijn pesterijen van klasgenoten in zijn jeugd. Een ervan was een gehandicapte jongen. De muzikant betuigde spijt, maar ging alsnog kopje-onder in de storm van boosheid die losbrak. Donderdag was de regisseur van de ceremonie aan de beurt. Kentaro Kobayashi verdween van het toneel, toen bleek dat hij 23 jaar geleden in een sketch grappen had gemaakt over de Holocaust. Premier Suga noemde ze ‘buitensporig en onacceptabel’. Kobayashi zelf sprak nu van een ‘stomme woordkeus’. ‘Dat was verkeerd.’

Zo’n palet maakt de stemming er niet beter op. Zelfs de immer vrolijke Martina aan kop van de Nederlandse delegatie kan vrijdagavond het tij niet keren. Zijn brede glimlach blijft verborgen achter het mondmasker.

Naomi Osaka ontsteekt het Olympisch vuur.  Beeld Reuters
Naomi Osaka ontsteekt het Olympisch vuur.Beeld Reuters