Coryfeeën bevolken Spaanse zomeruniversiteit

Baltasar Garzon doet buiten zijn kantoor zelden of nooit zijn mond open. Interviews geeft hij niet en de televisieverslaggevers die altijd voor zijn deur liggen, loopt hij straal voorbij....

Er is slechts één mogelijkheid om het stemgeluid van de beroemde rechter te horen: je laten inschrijven voor een cursus aan de zomeruniversiteit van San Lorenzo de el Escorial. Want terwijl Spanje in augustus wegens vakantie gesloten is en de bevolking op de stranden ligt te bakken, spoeden de coryfeeën van het land zich naar dit stadje voor het houden van een lezing en het voeren van een stevig debat.

Dus ook Garzon. Een week lang leidde de rechter de cursus 'De globalisering van het strafrecht en internationale samenwerking bij de vervolging van misdaden tegen de menselijkheid', een thema dat hij door zijn eigen actie tegen Pinochet actueler dan ooit heeft gemaakt. Hij zette zijn ideeën uiteen, leidde forums en ontving gasten als Julio Cesar Strassera, de Argentijnse aanklager die erin slaagde alle generaals van de laatste militaire dictatuur in zijn land in de gevangenis te krijgen.

De week van Garzon was een van de hoogtepunten uit het programma dat de Universidad Complutense deze zomer organiseert. Elk jaar in juli en augustus verhuist Madrids grootste universiteit naar San Lorenzo de el Escorial om in de schaduw van het klooster-paleis van Filips II de elite uit de wereld van de wetenschap, politiek en kunsten te ontvangen. 'De hele Who is Who van Spanje geeft hier acte de présence', aldus universiteitswoordvoerder Isaac Garcia del Rio.

Maar de zomercursussen zijn al lang geen lokaal fenomeen meer. In heel Spanje krijgen studenten en andere belangstellenden de kans zich een week lang in een thema van hun keus te verdiepen. Meer dan vijftig universiteiten verzorgen de programma's en de respons groeit met het jaar: ruim honderdduizend cursisten uit Spanje, de rest van Europa en de Verenigde Staten hebben zich deze zomer ingeschreven.

San Lorenzo de el Escorial is het paradepaard in dit gezelschap. Hier kun je een week lang een debat volgen over zelfbeschikking en nationalisme met de Baskische nationalistenleider Arzalluz tegenover de schrijver en nationalistenhater Juaristi. Of over het thema voetbal en maatschappij in Spanje, met de gezaghebbende historicus Javier Tussel, oud-voetballer Di Stefano en de ex-voorzitter van Real Madrid Mendoza.

Of een weekje bijgepraat worden over de toestand van de Latijns-Amerikaanse literatuur met schrijvers als de Argentijn Posse en de Uruguayaan Benedetti. Geen onderwerp is uitgesloten: de ontvolking van het Spaanse platteland, de jeugdwerkloosheid, de hervorming van het staatsrecht of de invloed van Bach op de componisten van de twintigste eeuw.

Tussendoor komt Mario Vargas Llosa vertellen hoe hij een roman in elkaar zet en treden de Spaanse politici in rijen van twee aan. De politiek is officieel met vakantie, maar geen minister of kopstuk van de oppositie haalt het in zijn hoofd een aanbod van de zomeruniversiteit naast zich neer te leggen. Zij grijpen de gelegenheid aan om een actueel thema ter discussie te stellen: in augustus komt het politieke nieuws in Spanje vrijwel uitsluitend uit San Lorenzo de Escorial.

'Het is een typisch Spaans fenomeen', vertelt Garcia del Rio. 'Ik ken geen ander land waar de universiteiten iets dergelijks doen. Ja, taalcursussen voor buitenlanders, maar daar houdt het mee op.' Op die manier is het verschijnsel zomeruniversiteit ook in Spanje begonnen. 'Santander was de eerste, in 1932 begonnen ze daar met taalcursussen. Maar de universiteit daar heeft geen eigen hoogleraren of studenten, maar draait alleen in de zomer.' Het aanbod van Santander ligt al boven de honderd cursussen , met een variatie die nauwelijks voor San Lorenzo de el Escorial onderdoet.

De programmering van de universiteit in de voormalige hofstad van Filips II wijkt af van die van de meeste andere universiteiten. 'Op veel plaatsen is het een voortzetting van het normale studieprogramma. Wij willen juist andere dingen doen. Dit jaar hebben wij een keuze gemaakt uit meer dan vierhonderd voorgestelde projecten. De respons is ongeevenaard. Voor de week van Baltasar Garzon hebben zich rechters uit half Latijns Amerika als cursist ingeschreven.'

Het prestige van San Lorenzo de el Escorial is inmiddels zo groot dat beroemde schrijvers en andere deelnemers voor een appel en een ei hun gezicht laten zien. 'Wij betalen geen marktprijzen. Iemand als Vargas Llosa komt hier voor een fractie van wat hij normaal voor een lezing vangt.' De universiteit komt ook de studenten tegemoet en verstrekt jaarlijks tweeduizend beurzen, goed voor een week kost en inwoning in een vleugel van het oude paleis .

San Lorenzo de el Escorial en Santander zijn door de cursussen tijdens de zomer de culturele hoofdsteden van Spanje. De dagen zijn ingeruimd voor het intellectuele werk, de avonden voor de cultuur: een festival van klassiek theater, een concertreeks, een overzicht van de jongste Spaanse film. En de lokale middenstand doet gouden zaken, want de bevolking groeit in de zomermaanden van vijftien- naar vijftigduizend.

Meer over