bellen metcorrespondent mark schenkel

Correspondent Mark Schenkel tussen de duizenden Ethiopische vluchtelingen: ‘Het is hier een klein-Tigray’

Vlak over de grens in Soedan zijn ruim 20 duizend Ethiopische vluchtelingen neergestreken die zijn gevlucht voor de geweldexplosie in Tigray. Na weken te hebben moeten wachten op een visum kon onze Afrika-correspondent Mark Schenkel er eindelijk heen. In de zinderende hitte ziet hij een nieuw dorp verrijzen, waar vooral veel koffie wordt gedronken.

Ethiopische vluchtelingen kijken naar het nieuws op een televisie in een vluchtelingenkamp in Soedan. Beeld AP
Ethiopische vluchtelingen kijken naar het nieuws op een televisie in een vluchtelingenkamp in Soedan.Beeld AP

Eindelijk is het gelukt om je te bereiken. Waar ben je nu?

‘Ik rij nu net weg uit het vluchtelingenkamp Um Rakouba, vlak aan de grens met Ethiopië. Blijkbaar staat hier een zendmast met goede ontvangst, in het hotel was het gisteren knudde. Ik zie hier een dorp in wording. Je kent het beeld wel; keurige rijen met witte tenten van de UNHCR, verspreid over een aantal heuvels. Maar dan aangevuld met potten en pannen en matjes. De eerste fase van vluchten is duidelijk voorbij.

Welke verhalen hoor je van de vluchtelingen?

‘Het klopt dat veel mensen op stel en sprong Tigray hebben verlaten toen het geweld begon. De meesten zitten hier al enkele weken. Een vrouw vertelde me dat voor haar deur vijf mensen in stukken werden gehakt, daarna werden er nog 25 vermoord. Ze kon nog net haar kinderen bij elkaar zoeken en meenemen, maar heeft al haar bezittingen moeten achterlaten. De meeste mensen hebben niets kunnen meenemen maar ik sprak een man die zo slim was geweest om wel zijn paspoort mee te nemen. Hij heeft een oom in Canada namelijk. Nu zit hij met een leeg paspoort zonder stempels en visa toch in het buitenland, best grappig als het niet zo schrijnend was. Wie de geweldplegers zijn blijft onduidelijk. De een zegt dat het de etnische Ahmara waren, de ander het Ethiopische leger en weer een ander zegt dat Eritrea erachter zat. Je krijgt hier de echo te horen van het bredere maatschappelijke debat in Ethiopië met alle gebruikelijke etnische componenten erin.’

Waar wat moet er nu met deze mensen gebeuren?

‘Er zitten zo’n 21 duizend vluchtelingen hier, heb ik net gehoord. Sommigen hopen dat ze ooit weer terug kunnen als het veilig is, anderen zeggen dat er voor hen als Tigrayer geen plek meer in Ethiopië is. Wat opvalt is dat het er best ordelijk aan toegaat. Mensen drijven handel, overal zie je stalletjes waar koffie wordt geschonken met het ritueel van hoog uit kannetjes in kopjes suiker uitschenken. Ethiopiërs zijn dol op koffie, daar spelen de Soedanese handelaren al snel op in. Het is hier eigenlijk al een klein-Tigray, waar mensen met grote kruizen en afbeeldingen van Maria rondlopen. Dat is best opvallend in zo’n Islamitisch land als Soedan. Het enige is dat ze geen Kerstmis vieren omdat de kalender van de Koptisch-Orthodoxe kerk, waartoe de Tigrayers behoren, anders loopt.’

Kinderen uit Tigray zingen en dansen in een van de witte tenten van de UNHCR. Beeld AP
Kinderen uit Tigray zingen en dansen in een van de witte tenten van de UNHCR.Beeld AP

Hoe zit het met jouw Kerstmis? Had jij niet bij je familie willen zitten?

‘Ik heb lang moeten wachten op een visum voor Soedan. Dus toen ik het eindelijk kreeg twijfelde ik niet om te gaan. Mijn familie in Nederland had me ongetwijfeld graag bij hun thuis gezien tijdens de Kerst, maar het is zo’n raar jaar geweest. Ik heb een half jaar lang niet kunnen reizen vanuit mijn standplaats Kampala in Oeganda. De hele lockdown vanaf maart heb ik daar uitgezeten. Dat was heel frustrerend, zeker als je als correspondent de verantwoordelijkheid hebt over zo’n groot continent. Ik ben dus heel erg blij dat ik weer kan reizen en mezelf nuttig kan maken voor de krant.’

Hoe staan de Soedanezen tegenover deze nieuwe vluchtelingenstroom?

‘Mensen zijn hier wel wat gewend. Aan het eind van de vorige eeuw was op deze plek ook een kamp voor vluchtelingen van de oorlog tussen Ethiopië en Eritrea. Mensen voelen wel een soort eergevoel en plichtsbesef; het idee dat je mensen in nood niet in de steek kunt laten. Ze denken: de volgende keer is de situatie misschien weer omgekeerd. Die mentaliteit viel me ook op in mijn thuisland Oeganda toen daar ineens 1,2 miljoen vluchtelingen uit Zuid-Soedan aankwamen. Die werden moeiteloos verwelkomd.’

Dat is dus wel anders dan hoe men in Europa met vluchtelingen omgaat?

‘Ja, het is niet te vergelijken natuurlijk. Wat ook uitmaakt is dat dit kamp ver van de bewoonde wereld is, het is twee uur rijden van de dichtstbijzijnde stad. Burgers worden niet direct geconfronteerd met vluchtelingen om de hoek van waar ze wonen, zoals in Nederland. En vluchtelingen integreren hier veel sneller. Het kamp is open, mensen kunnen gaan en staan waar ze willen. Ze drijven handel, omwonenden profiteren van nieuwe afzetmarkten en ’s ochtends zie je vluchtelingen buiten het hek staan in de hoop te worden opgepikt om als dagloner ergens aan de slag te kunnen. Dat is positief, maar tegelijkertijd verontrustend. Voor je het weet wordt zo’n kamp permanent, zoals je ook elders in Afrika ziet.’

Beseffen de vluchtelingen dat?

‘Op dit moment klagen ze vooral dat het zo heet is en stoffig. De temperatuur beweegt zich hier richting de 40 graden. Het is hier vrij vlak in dit deel van het land, overal is die winderige stof. Zij zijn gewend om in de veel groenere hoogvlakten van Tigray te leven, waar het ’s nachts ook afkoelt. Hier zitten ze in de smoorhitte in van die zwetende UNHCR-tenten en het wemelt van de vliegen. Ook hebben ze allemaal last van hun maag en darmen. Ze zijn echt aan het overleven.’

Ethiopische leger doodt 42 mannen die worden verdacht van slachting
Het Ethiopische leger heeft 42 gewapende mannen gedood die werden verdacht van de aanval op een dorp in de westelijke regio Benishangul-Gumuz woensdag, waarbij zeker honderd burgers zijn afgeslacht en honderden huizen in brand zijn gestoken.

Meer over