AnalyseIllegale feesten

‘Coronaravers’: asociale feestbeesten of wanhopige jongeren op zoek naar vermaak?

De politie van Limburg heeft in de nacht van 31 oktober op 1 november met hulp van de mobiele eenheid een groot illegaal feest opgedoekt dat werd gehouden in het bosgebied in Geulle in de gemeente Meerssen. Ongeveer honderd feestvierders hebben een bekeuring gekregen. Beeld Politie Limburg
De politie van Limburg heeft in de nacht van 31 oktober op 1 november met hulp van de mobiele eenheid een groot illegaal feest opgedoekt dat werd gehouden in het bosgebied in Geulle in de gemeente Meerssen. Ongeveer honderd feestvierders hebben een bekeuring gekregen.Beeld Politie Limburg

Veiligheids­diensten kijken bezorgd naar Oud en Nieuw. De vele uit de hand gelopen illegale feestjes zetten de toon voor een grillige afsluiting van dit jaar. Maar voor deze generatie ‘coronaravers’ is er weinig alternatief: het is illegaal feesten of niet feesten.

Het begon met een appje: of hij zin had in een feestje in een bunker van IJmuiden. Dat had Sjors wel, en dus stond de twintiger een paar weken geleden met zo’n 150 andere jongeren onder een sliert van gekleurde lichtjes de benen uit zijn lijf te dansen.

Met zijn robuuste muren bleek de bunker uitstekend dienst te doen als geheime feestlocatie. ‘Ik ben er nog even bovenop gaan staan’, aldus Sjors (niet zijn echte naam), ‘en je hoorde helemaal niets. We zijn twee dagen doorgegaan, het was echt perfect.’

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

‘Coronafeestjes’

Sjors is een van de vele jongeren in Nederland die sinds het uitbreken van de pandemie naar illegale feesten gaat. Dergelijke ‘coronafeestjes’ vinden wekelijks plaats. De strenge lockdown heeft hier geen verandering in gebracht, blijkt uit navraag bij de politie. Die noteerde in het eerste weekend van december 39 illegale feestjes, de twee weekenden daarop meer dan zestig en afgelopen weekend 33 - waaronder een groot feest in Rotterdam in een bedrijfspand, met zeker honderd aanwezigen. Feestgangers riskeren een boete van 95 euro, voor organisatoren loopt dit bedrag op tot 4.000 euro.

De ‘opvallende toename in het aantal kleine feestjes in de privésfeer’, zoals politiewoordvoerder Mireille Beentjes het noemt, belooft weinig goeds voor Oud en Nieuw, traditioneel gezien een dag die gepaard gaat met veel geweldsincidenten. 

Het handhaven  van de openbare orde heeft ook dit jaar weer prioriteit, benadrukt Beentjes, en dan is het nog maar de vraag hoeveel tijd er overblijft voor het stopzetten van illegaal feestgedruis. ‘Ik zie ons niet snel op allerlei kleine feestjes afstormen. Achter de voordeur hebben we ook niets te zoeken. Tot het moment dat er sprake is van overlast. Als we daar een melding van binnenkrijgen, zullen we handhaven op de coronamaatregelen.’ 

Geweld

De coronafeestjes leiden al maanden tot grote maatschappelijke verontwaardiging. ‘Asociaal en onverantwoord’, zo worden de jongeren bestempeld die ernaar toe gaan. Ze creëren geluidsoverlast, laten een spoor van vernieling en troep achter en veroorzaken in deze tijd ook nog eens een gevaar voor de volksgezondheid. Daarbij komt het geregeld voor dat de feestgangers, niet zelden beneveld door alcohol en drugs, geweld gebruiken tegen agenten. 

‘Afterparty’: restanten van een illegaal feest op 24 oktober in natuurgebied Anna’s Hoeve bij Hilversum. Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
‘Afterparty’: restanten van een illegaal feest op 24 oktober in natuurgebied Anna’s Hoeve bij Hilversum.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Afgelopen weekend nog zag een agent in het Gelderse Uddel zich genoodzaakt zijn dienstwapen te trekken nadat er op een huisfeestje, met zo’n twintig aanwezigen, een grimmige sfeer was ontstaan. De feestgangers beledigden de betreffende agent en zijn collega’s, gooiden met voorwerpen en dreigden met een slagwapen. 

Een soortgelijk tafereel speelde zich eerder al af bij een illegaal bootfeest in Alblasserdam: er werd gevochten met agenten en er vlogen stoelen en glazen door de lucht. Zo zijn er nog legio voorbeelden waarbij misschien wel het meest in het oog springende: een stomdronken feestganger die tijdens een opgedoekt feest in Vlaardingen zijn tanden zette in een wijkagent, toen die hem naar een ambulance droeg.

Precoronatijdperk

Waarom lopen die illegale feestjes (ook wel raves  genoemd) zo vaak uit de hand? Neemt de frustratie onder jongeren toe nu de crisis zich langer voortsleept? De politie heeft daar nog geen pasklaar antwoord op. ‘We beschikken nog niet over cijfers over agressie bij dit soort incidenten’, aldus de woordvoerder. 

Wel is duidelijk dat de problemen veel groter zijn dan in het precoronatijdperk, toen ook al elk weekend meerdere illegale feestjes werden georganiseerd door de oudere generatie ‘ravers’, een groep alternatieve vrijbuiters die zich vaak solidair voelt met de krakersscene of deel uitmaakt van de lhbti-gemeenschap.

Natuurlijk, de verschillen zijn groot. Waar de ravers bewust kiezen voor deze vorm van feesten, kort samengevat omdat ze niet houden van de in hun ogen zo beperkende regels die in de clubs gelden, hebben de jongeren die zich in deze tijd onder een viaduct of in een leeg bedrijfspand rondom een soundsystem verzamelen geen alternatief. Het is illegaal feesten of niet feesten.

Ravewetten

Toch denken de ravers - De Volkskrant sprak er voor dit verhaal zeven - als ‘ervaringsdeskundigen’ wel te weten waarom het tijdens de huidige coronafeestjes zo vaak mis gaat. ‘Daar komen jongeren op af die doorgaans naar clubs gaan’, aldus Boris (27), al tien jaar actief in de ravescene. ‘Ze hebben nooit geleerd hoe ze een eigen feest moeten organiseren.’  

De ‘wetten’ van een illegaal feest, zo zegt een andere ervaren raver (die niet met naam in de krant wil), stammen nog uit begin jaren negentig, toen de scene zich in Nederland ontwikkelde. De belangrijkste: een veilige en (na afloop) schone locatie, de aanwezigheid van voldoende water, brandblussers en een ehbo-kit. De organisatie wijst daarnaast beveiligers aan, die onruststokers weren. En ten minste één feestganger moet nuchter blijven: een woordvoerder, voor het geval de politie komt. 

Verantwoord feest

Bij clubs en festivals ligt de verantwoordelijkheid voor een veilig verloop van het feest bij de beveiliging, niet bij de feestgangers. ‘Dat maakt dat veel jongeren niet zijn opgegroeid met de waarden die horen bij een verantwoord feest’, aldus filmmaker Bogomir Doringer, die al jaren onderzoek doet naar uitgaanspubliek van over de hele wereld, waaronder Nederland. 

Ook gewild: Blekerskade in Amstelveen, bij het Amsterdamse Bos. De politie voorkwam hier vorige maand een rave. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
Ook gewild: Blekerskade in Amstelveen, bij het Amsterdamse Bos. De politie voorkwam hier vorige maand een rave.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

‘De uitgaanswereld is meer dan twintig jaar louter gezien als een commerciële business, gericht op entertainment. Het is belangrijk dat de nieuwe generatie nadenkt over gemeenschappelijke waarden voor hun feesten. Waarden die vanuit de gemeenschap zelf komen, zoals je dat bij ravers ook ziet. Denk daarbij aan rekening houden met elkaar, samen zorgen voor een veilige plek, geen camera gebruiken.’

Het zijn dit soort waarden die ervoor zorgen dat Iamwilling (‘noem me maar bij mijn nicknaam, dan weten mensen uit de scene wel over wie het gaat’) zich op raves altijd veilig voelt - iets wat in clubs lang niet altijd het geval is. Hij omschrijft zichzelf als ‘queer’, een parapluterm voor onder meer homoseksualiteit en travestie.

Vóór de coronacrisis waren er volgens Iamwilling in Amsterdam negen collectieven die, ‘in goed overleg met elkaar’, raves organiseerden. ‘Die zijn nu allemaal gestopt, omdat we niemand in gevaar willen brengen. Daar zijn talloze collectieven voor in de plaats gekomen die nu wekelijks illegale feesten organiseren. We hebben geen idee wie deze mensen zijn, maar het is bedreigend. Ze vergiftigen onze beweging.’

Adrenalinekick

De jeugd is zich van geen kwaad bewust. Voor de pandemie ging Sjors nooit naar illegale feesten, al smaken die inmiddels naar meer. ‘Ze geven een vette adrenalinekick, juist omdat het illegaal is. Dat maakt het een stuk spannender en leuker.’  

Het is niet zo dat hij het virus niet serieus neemt, zegt hij. ‘Maar omdat ik iemand ben die normaal gesproken veel uit gaat, had ik na het uitbreken van de crisis het gevoel dat ik van honderd naar nul ging.’

Sjors belandde in een appgroep met jongeren die de oplossing in handen hadden: de publieke ruimte als feestdomein. Zodoende stond hij afgelopen zomer een paar keer met koptelefoon op - want: silent disco - in het recreatiegebied in Spaarnwoude, feestte hij heel wat af op het strand in Bloemendaal en beleefde hij in Velserbroek zijn eerste bunkerfeest, dat werd beëindigd door de politie. Met dank aan het losbandige huwelijksfeest van minister Grapperhaus, bleef er van de boete van 395 euro uiteindelijk 95 euro over.

Lachgasballonnen

Ter illustratie stuurt Sjors wat video’s en foto’s door van de feesten waar hij afgelopen tijd heen ging. Te zien is hoe jongeren - de jongens in fancy kleding, de meisjes strak in de make-up - uitgelaten dansen op de technomuziek die uit de zelf meegebrachte boxen schalt. Op de achtergrond werken enkele bezoekers wat lachgasballonnen weg. 

Het is volgens Ton Nabben, drugsonderzoeker aan de Hogeschool van Amsterdam en raver van het eerste uur, interessant om te volgen of de jongeren die nu naar illegale feesten gaan dit in de toekomst, als de clubs weer hun deuren openen, blijven doen. Dat zou helemaal geen verkeerde ontwikkeling zijn, denkt hij. ‘De gevestigde rave-orde was al aardig aan het opdrogen door toenemende regelgeving en steeds beperktere publieke ruimte, als gevolg van toenemende bebouwing. Deze nieuwe generatie coronaravers zou weleens de humuslaag kunnen zijn die nodig is om deze scene overeind te houden.’  

Ze hebben nog wel wat lessen te leren, vervolgt Nabben. ‘Maar hoe meer ze oefenen, des te meer ze zich zullen professionaliseren.’ 

Tegencultuur

Mogelijk draagt de gemeente Amsterdam hier een steentje aan bij met haar plan (onderdeel van het coalitieakkoord) om delen van de publieke ruimte vrij te geven voor non-commerciële experimenten. Een rave - vrij naar de gedoogde ‘open air’ feesten die bijvoorbeeld veelvuldig plaatsvinden in Berlijn - zou hier onderdeel van kunnen zijn. Het beschermen van ‘de soms schurende tegencultuur en rafelranden’, zoals de gemeente het zelf noemt, heeft tot doel om de stad haar identiteit terug te geven, die door de toenemende stroom toeristen aan het vervagen was.

De coronafeestjes leren alvast een belangrijke les, zegt Liese Kingma van het platform Space of Urgency, dat de gemeente Amsterdam adviseert over het faciliteren van tegencultuur in de publieke ruimte. ‘Het laat zien hoe belangrijk het is om bezoekers de ruimte te geven om gezamenlijke waarden te creëren, zodat er bewustzijn ontstaat. Denk daarbij aan: hoe zorg je dat er geen conflict ontstaat, hoe houden we de plek schoon, hoe communiceren we met de overheid?’ 

Bij een illegaal feest in november deelde de politie tientallen boetes uit. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
Bij een illegaal feest in november deelde de politie tientallen boetes uit.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

In Berlijn, de stad waar Kingma woont, vinden maandelijks rondetafeloverleggen plaats tussen de gemeente en collectieven die raves organiseren. Er worden zelfs workshops georganiseerd, waarin mensen leren hoe ze verantwoord kunnen feesten in de publieke ruimte. Het is een scenario waar Nederland volgens Kingma ook op afstevent. ‘Voorwaarde om dit te doen slagen, is dat de gemeente de rol van facilitator op zich neemt en niet vanuit een topdownbenadering alsnog alles overneemt.’

Stil

Misschien zal hij als het virus zo is overgewaaid wel vaker raves bezoeken, denkt Sjors. Van gedragscodes om te feesten heeft hij nog nooit gehoord. Maar, zegt hij: ‘We zorgen er altijd voor dat de locatie schoon wordt achtergelaten’. En wat betreft het nemen van verantwoordelijkheid zit het de laatste tijd ook wel goed: de strenge lockdown heeft ervoor gezorgd dat het stil is in de appgroep waar de feestjes werden bekokstoofd. 

Niemand durft nog de rol van organisator op zich te nemen en daarmee een torenhoge boete te riskeren. ‘Even kort door de bocht: er is geen reet te doen’, laat Sjors teleurgesteld weten via de app. ‘Dit zijn de mindere dagen.’

Aankondiging van een nieuwe tijd 
De voormalige Britse premier Margaret Thatcher kondigde in 1989 een verbod af op ‘acid house party’s’, die in Engeland mateloos populair waren. Als gevolg daarvan stak het opkomende Britse muziekcollectief Spiral Tribe Het  Kanaal over om de rest van Europa, waar de feesten pas later aan banden werden gelegd, op te schudden met hun ‘free party’s’. Zo belandde het collectief in 1993 ook op Ruigoord, een gekraakt kunstenaarsdorp onder de rook van Amsterdam. 

‘Als een soort Paard van Troje werden ze binnengehaald, met twee soundsystems’, zegt drugsonderzoeker Ton Nabben (Hogeschool van Amsterdam). ‘Tot dan toe hadden er altijd onversterkte festivals plaatsgevonden, nu werd er twee dagen lang snoeiharde muziek gedraaid. Het was een soort aankondiging van een nieuwe tijd, een nieuwe manier van feestvieren.’

Nabben (59) zag begin jaren negentig de ravecultuur in Amsterdam opbloeien. Het was een tijd dat er in Nederland nog geen regelgeving bestond op het gebied van illegale feesten. De opkomst van techno en house, in combinatie met de drug ecstasy, creëerde een ideale voedingsbodem voor raves.  

In het weekend toog Nabben geregeld op zijn fiets naar het IJ, toen nog de rafelrand van de stad. Door de economische crisis waren veel gebouwen in het havengebied leeg komen te staan. ‘Je had er onder meer een gekraakte silo en een leegstaande bioscoop. Het waren fantastische plekken waar je nachtenlang kon raven. In die tijd had je nog geen mobiele telefoon waarop de locatie werd gedeeld, dus je probeerde op gehoor te traceren waar het geluid vandaan kwam. Eenmaal binnen stond daar dan een soundsystem met dj, een klein barretje met bier en dat was het dan.’

Teknival
Hoe groot de ravescene in Europa is, blijkt elk jaar weer tijdens Teknival, een rondreizend illegaal openluchtfestival waar tienduizenden bezoekers, vaak afkomstig uit de krakersbeweging, op afkomen. De tweedehandsbusjes en zelf meegebrachte aggregaten, geluidsboxen en verlichting dienen als decor van een opgevoerde hoogmis van tekno, een combinatie van techno en hardcore. Het festival - dat deze zomer in afgeslankte vorm opdook in onder meer Tsjechië en Frankrijk - stopt als de politie er een einde aan maakt. 

Meer over