nieuwscorona-experts

Coronacijfers bieden experts weinig hoop: Kerst in lockdown lijkt onvermijdelijk

Blijf thuis met Kerstmis en ontvang zo min mogelijk bezoek, liefst nog minder dan drie gasten. Die dringende oproep doen vooraanstaande corona-experts. Ze zijn zeer ongerust over het verloop van de pandemie in Nederland en schetsen een zwart scenario als met de feestdagen toch de grenzen van de sociale contacten worden opgezocht.

Premier Mark Rutte komt zondag aan bij het Catshuis voor een extra corona-overleg.  Beeld ANP
Premier Mark Rutte komt zondag aan bij het Catshuis voor een extra corona-overleg.Beeld ANP

‘Het is geen goed idee om gezamenlijk Kerst te vieren’, zegt hoogleraar epidemiologie Marc Bonten. ‘Dus áls het kan, doe het dan alleen met je eigen gezin dit jaar.’

De experts zijn sinds kort zeer ongerust over de komende weken. De stijgende r-waarde, gecombineerd met het grote reservoir aan besmettelijke mensen, kan ertoe leiden dat de situatie snel uit de hand loopt. Tegelijkertijd worden de regels steeds vaker overtreden. Overal is te zien dat men zich voorbereidt op de feestdagen. De binnensteden waren afgelopen weekend overvol met winkelend publiek.

Extra crisisberaad

Sluiting van niet-essentiële winkels (zoals kledingzaken en tuincentra) en hotels, een langere kerstvakantie van middelbare scholen en een mogelijke avondklok, ook met Oud en Nieuw. Een nieuwe lockdown lijkt onvermijdelijk; een lijst met ingrijpende maatregelen ligt maandag op tafel tijdens een extra crisisberaad van het kabinet. Daarna volgt een extra ministerraad. Premier Rutte zal de restricties van de nieuwe lockdown tijdens een persconferentie mogelijk al maandagavond bekendmaken.

Het virus weet iedereen keer op keer te verrassen, maar zelden in positieve zin. Vorige week gingen deskundigen nog ervan uit dat de controle herpakt zou kunnen worden met een beroep op ieders verantwoordelijkheidsgevoel. Die hoop is nu vervlogen en een harde lockdown, misschien nog wel strenger dan die in maart, lijkt onvermijdelijk.

Premier Rutte blikte vorige week in een Kamerdebat al vooruit op eventuele nieuwe maatregelen. Hij zei toen dat het kabinet bij aanscherpingen de Kerstdagen zal ‘ontzien’. Het kabinet realiseert zich dat veel Nederlanders het simpelweg niet zullen accepteren als ook dit feest hun wordt ontnomen, en wil niets liever dan perspectief bieden.

Toch lijkt dit inmiddels op een discussie in een parallel universum, vinden de experts. Dat de viering van Kerst zou bijdragen aan de verspreiding van het virus, was al duidelijk. Maar de besmettingscijfers zijn de afgelopen week zo hard opgelopen - zondag waren er 9.924 nieuwe besmettingen, 760 meer dan zaterdag – dat het de vraag is of de klap van Kerst nog wel kan worden opgevangen.

Levenslang schuldgevoel

Ook al besluit het kabinet om Kerst te ontzien, dan nog zou het verstandig zijn je af te vragen welke risico’s je neemt, zeggen de experts. ‘Als je het toch met niet-gezinsleden gaat vieren, zorg dan dat je de tien dagen daarvoor in quarantaine gaat’, zegt hoogleraar virologie Marion Koopmans. ‘Neem zélf die verantwoordelijkheid. Als er iets misgaat en je grootouders aan corona overlijden, blijf je een leven lang zitten met een schuldgevoel.’

Ziekenhuisbestuurder Bart Berden, voorzitter van het Brabantse overlegorgaan voor de acute zorg: ‘Alles wat de cijfers omlaag helpt, is welkom. In Brabant is 10 procent van het personeel op de kritische afdelingen ziek. Onze chirurgen moeten bijna elke dag beslissen wie we nog wel of niet helpen in de reguliere zorg. Daarmee zitten we op het absolute minimum. En we zeilen nu zo scherp aan de wind dat we dat zelfs niet meer gaan redden.’

Ook in Engeland raden wetenschappers het publiek aan de kerstplannen te heroverwegen met het oog op de zorgelijke situatie. Volgens hen zouden de huidige regels daar kunnen leiden tot een derde golf.

Een drukke winkelstraat in Rotterdam op de donderdag voor Pakjesavond. Beeld ANP
Een drukke winkelstraat in Rotterdam op de donderdag voor Pakjesavond.Beeld ANP

In Nederland lijken de oproepen van Rutte en De Jonge vooralsnog steeds minder aan te komen. Afgelopen weekend werd er op verschillende plekken tamelijk massaal glühwein gedronken. Ondanks het kabinetsadvies niet naar het buitenland te reizen, is het aantal vliegtuigboekingen fors toegenomen. Bedrijven zoeken naar slimme manieren om kerstfeesten voor hun personeel te organiseren.

‘Ik hoor dat mensen de randen opzoeken’, zegt hoogleraar medische microbiologie Heiman Wertheim. ‘Ze zeggen: oké, we gaan ’s ochtends bij de ene familie op bezoek, met de lunch zien we de volgende en met het diner ontvangen we de rest. En eentje meer, ach, dat kan ook nog wel, toch? Heel begrijpelijk, maar als 17 miljoen mensen dit doen, dan wordt dat echt een probleem. Met Kerst komen alle generaties massaal met elkaar in contact; dat vormt een perfecte voedingsbodem voor het virus.’

De corona-experts vrezen dat het ergste nog moet komen. De winter lijkt de verspreiding van het virus te versnellen en de bevolking is steeds minder bereid zich aan de regels te houden. Door het in het vooruitzicht gestelde vaccin bestaat bovendien het idee dat het ergste erop zit. In werkelijkheid zal de komst van het vaccin in de eerste maanden van 2021 nog niet kunnen leiden tot versoepelingen.

Zwaarste maanden komen nog

‘Pas sinds een week denk ik dat de komende maanden de zwaarste kunnen worden van de hele coronacrisis’, zegt Bonten. ‘De situatie is echt zeer zorgelijk. Zelfs met een of twee weken lockdown gaat dit niet meer over. Je moet eerder denken aan vier tot zes weken en dan is de winter nog niet eens voorbij.’

De vorige week aangekondigde experimenten in januari, waarbij wordt gekeken of bijvoorbeeld bij theatervoorstellingen en voetbalwedstrijden meer publiek kan zijn, zijn ‘met deze cijfers’ onrealistisch. ‘Daar is het absoluut niet het juiste moment voor’, aldus Marc Bonten. ‘Dat kan alleen als je het virus onder controle hebt.’

Daarvoor moet de ernst van de situatie weer doordringen. Dat is een taak voor premier Rutte. In Duitsland ging Angela Merkel hem afgelopen week voor, in een emotioneel betoog over Kerst. Met overslaande stem richtte zij zich in het parlement rechtstreeks tot de Duitsers. ‘Het spijt me echt, uit de grond van mijn hart’, zei ze. ‘Als we met Kerst te veel mensen zien, en dit de laatste Kerst was met de grootouders, hebben we niet gedaan wat we hadden moeten doen.’

Bekijk hier de belangrijkste grafieken en kaarten over de uitbraak van het coronavirus in Nederland.

Meer over