AnalyseJongerenwerkeloosheid

Corona zet de toekomst van jongeren in de wacht: ‘Het zag er zo rooskleurig uit’

Beeld Sabine van Wechem

Op de arbeidsmarkt raakt de coronacrisis vooral jongeren. Volgens cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek is zeker een op de tien jongvolwassenen nu werkloos. Een valse start die ze nog lang kan achtervolgen.

Het is wrang: de groep die nauwelijks ziek wordt van het coronavirus, lijdt wel zwaar onder de maatregelen daartegen. De jeugdwerkloosheid is de afgelopen maanden sterk opgelopen. Volgens cijfers die het Centraal Bureau voor de Statistiek vorige week publiceerde, zit 10,7 procent van de jongeren tussen de 15 en 25 op dit moment zonder werk, tegenover 4,3 procent van de totale beroepsbevolking.

Het is een trend die zich elke crisis herhaalt: bij economische neergang loopt het werkloosheidscijfer bij jongeren bijna twee keer zo snel op als gemiddeld. Zo steeg de jeugdwerkloosheid na de kredietcrisis van 2008 tot 16 procent en was op het dieptepunt van de crisis van de jaren tachtig maar liefst een kwart van de jongeren werkloos. Zij werden een ‘verloren generatie’ genoemd.

Nu is het beslist te vroeg om in dat soort mistroostige bewoordingen over deze ‘coronageneratie’ te spreken. Jongeren zitten immers ook als eerste weer in de lift als de economie aantrekt. Maar perioden van werkloosheid aan het begin van de carrière hebben wel degelijk nadelige gevolgen voor de opbouw van hun carrière, stelt hoogleraar sociologie Maarten Wolbers van de Radboud Universiteit.

Hij onderzocht de positie van jongeren die de arbeidsmarkt betreden tijdens economisch ontij. Wat blijkt: ze starten vaker in een baan onder hun niveau om maar aan het werk te komen en hoppen van de ene naar de andere tijdelijke baan. Dat zogeheten ‘littekeneffect’ van jeugdwerkloosheid heeft niet alleen gevolgen voor hun arbeidsmarktpositie.

Uitgestelde gezinsvorming

‘Een tijdelijke baan of periode van werkloosheid leidt tot onzekerheid. Dat maakt ook dat mensen zich lastiger verbinden aan een partner of hypotheekschuld’, aldus Wolbers. Gezinsvorming wordt dus uitgesteld, evenals op kamers gaan of de aankoop van een huis. Overigens leidt economische onzekerheid vooral bij mannen tot dergelijk uitstelgedrag, omdat zij nog vaak worden gezien als kostwinner.

Die gevolgen zijn gelukkig niet blijvend. Na vijf tot tien jaar ziet Wolbers geen verschil meer tussen starters die in een gunstige of ongunstige tijd de arbeidsmarkt betreden. ‘Tot nu toe is het jongeren steeds gelukt om uiteindelijk door te stromen naar een vaste baan.’ Al moet daarbij wel een kanttekening worden geplaatst, want er is nogal wat veranderd sinds de economische crisis van 2008.

De flexibilisering van de arbeidsmarkt heeft een enorme vlucht genomen, vooral onder jongvolwassenen. De helft van de niet-schoolgaande jongeren is inmiddels flexwerker. Daar komt bij dat zij door de afschaffing van de basisbeurs meer studieschulden hebben en door de oververhitte huizenmarkt meer betalen voor een woning. Een situatie die de Sociaal-Economische Raad vorig jaar al met zorgen beschreef.

De uitgangspositie van veel jongeren is dus verslechterd. Dat betaalt zich deze crisis onder meer uit in een verdubbeling van hun bijstandsaanvragen, en nog eens 21 duizend aanvragen voor de Tofa (de overheidsregeling voor flexwerkers). Hoogleraar arbeidsmarkt Ton Wilthagen betwijfelt of die hoge prijs die de samenleving nu betaalt, het tij zal doen keren.

‘Er ligt een kerkhof aan rapporten waarin staat dat iets moet worden gedaan aan die flexibilisering van de arbeidsmarkt. Tegelijkertijd weten we dat zo’n diepe crisis vaak leidt tot nog meer korte contracten, want onzekerheid werkt terughoudendheid in de hand. Je moet het dak repareren als de zon schijnt. Als het dak al lekt en het regent, dan is het lastiger.’

Afgebroken praktijkstages

Ook Wolbers denkt dat deze crisis de ongelijkheid tussen gevestigde generaties (met een vast contract) en jongere generaties op de arbeidsmarkt kan vergroten. Evenals die tussen hoog- en laagopgeleiden. Die laatste groep stroomde voor de coronacrisis al minder vaak door naar een vast contract en wordt nu bovendien geraakt door het afbreken van de praktijkstages waar zij vaak een baan aan overhouden.

Volgens Wilthagen is het zaak dat er structureel hulp komt om jongeren naar werk te begeleiden. ‘Nu hebben ze drie opties: bij hun ouders blijven wonen, een bijstandsuitkering aanvragen of de uren bij het bijbaantje opschalen. Er moeten leerwerkarrangementen komen zodat ze een netwerk en competenties kunnen ontwikkelen.’ Daar moet het kabinet volgens Wilthagen haast mee maken. Nu de diploma’s zijn uitgereikt, staat een nieuwe groep schoolverlaters te trappelen om de arbeidsmarkt op te gaan.

Mandy ElgersmaBeeld Sabine van Wechem

Mandy Elgersma (26) had een tijdelijk contract als groepsreizenspecialist
Als je het hoort, is het toch een klap’ 

‘De eerste reis die werd afgezegd was een personeelsuitje naar Disneyland Parijs. Dat ging plotseling dicht. Al snel moesten we alles annuleren. Ik was toen twee maanden aan het werk op de afdeling groepsreizen van Pelikaan Travel Group. Van een collega werd het contract niet verlengd. Toen dacht ik al: ik heb ook een tijdelijk contract, dus ik zit in de gevarenzone.

‘Ik had het dus wel zien aankomen, maar als je het hoort, is het toch een klap. Ik heb echt even met tranen op de bank gezeten. Daarna heb ik heel snel de moed bij elkaar geraapt om verder te gaan. Ik kan niet stilzitten, ik moet de huur betalen, anders moet ik terug naar mijn ouders. Ik hou veel van ze, maar ik ben gewend om op mezelf te wonen.

‘Natuurlijk wil ik graag in het toerisme blijven werken, maar ik weet dat het niet kan. Die branche is zo hard geraakt. Ik heb via het uitzendbureau een baan gevonden op de support afdeling van Noordhoff Uitgevers. Die past gelukkig goed bij me. Ik ga er vanaf augustus 32 uur werken. Wellicht kan ik in de toekomst een dag ernaast freelancen in de reisbranche. En toerisme kun je natuurlijk ook goed betrekken op je privéleven, dus ik zal er altijd mee bezig blijven.’

Alex de JongBeeld Sabine van Wechem

Alex de Jong (23) zat in zijn proeftijd bij een uitzendbureau
‘Al mijn plannen gingen in de wacht’ 

‘Ik liep mijn afstudeerstage bij uitzendbureau YoungCapital. Dat ging zo goed dat ze me begin maart een contract aanboden. Mijn teamleider zei nog: er zit een maand proefperiode bij, maar dat moet goed komen, want je loopt hier al een halfjaar rond. Je raadt het al: na twee weken brak de coronacrisis uit en werd van hogerop besloten dat er moest worden bezuinigd.

‘Natuurlijk was dat zuur. Het zag er zo rooskleurig uit, ik zou mijn diploma krijgen en direct starten. Ik had allemaal plannen: op zoek naar een huisje met een groep vrienden, misschien een auto kopen. Maar dat ging allemaal in de wacht. De diploma-uitreiking is ook uitgesteld tot september.

‘Ik ga niet bij de pakken neerzitten. Ik heb er vandaag nog een sollicitatie uitgegooid, maar wat je nu vooral tegenkomt, zijn vacatures waar je een à twee jaar werkervaring voor moet hebben. Ik heb de werkgever van mijn oude studentenbijbaan daarom gebeld of ik mocht terugkomen, zodat ik wat kan bijverdienen. Daar zit ik nu drie dagen in de week. Het is niet waar ik vrolijk van word, maar je moet wat. Over de lange termijn heb ik nog niet nagedacht, misschien is dat maar beter ook.’

Rogier van WesterlaakBeeld Sabine van Wechem

Rogier van Westerlaak (22) had een nulurencontract bij restaurantketen Vapiano en de Ziggo Dome
‘Bijstand aanvragen vond ik best shocking’

‘Ik heb precies één dag bij Vapiano gewerkt toen het dicht moest. Ik ging er juist werken om wat bij te verdienen, omdat ik met het baantje bij de servicedesk van de Ziggo Dome zo afhankelijk was van wanneer er shows waren. Ik werkte niet lang genoeg bij een van de twee werkgevers om voor overheidssteun in aanmerking te komen.

‘Dat was erg stressvol. Ik heb geld voor de boodschappen geleend bij mijn ouders, een betaalregeling getroffen met de zorgverzekering en bijstand aangevraagd. Dat vond ik best shocking op mijn 22ste. Ik heb veel werkervaring in de horeca en ik ben gewend dat waar ik ook solliciteer, ik direct word aangenomen.

‘Heel veel mensen hebben natuurlijk kritiek op ‘bijstandstrekkers’. Ik schaamde me er ook voor en kreeg er ruzie over met mijn vader. Hij was er enorm op tegen en vond dat ik moest werken voor mijn geld. Dat wilde ik ook wel, maar het kon even niet anders.

‘In de bijstand heb je een sollicitatieplicht. Via een kennis heb ik binnen een maand een andere baan gevonden bij (fastfoodketen) Subway. Ik weet dat ik geluk heb gehad, maar ik vind het er echt verschrikkelijk. Ik voel me overgekwalificeerd.’

Meer over de toenemende werkloosheid

Met een miljardeninjectie wist het kabinet de economische pijn van de coronacrisis goeddeels te verzachten. Maar in juni nam het aantal werklozen alsnog historisch toe. Is de verdoving uitgewerkt? 

Ingewerkt en uitgezwaaid via de Hangout: dit is het lot van tijdelijke krachten in de coronacrisis

Terwijl de toerismebranche stilligt, hebben webshops werk te over. Voor zulke gevallen bedacht regio Groot-Amsterdam iets nieuws: bedrijven kunnen boventallig personeel ‘uitlenen’.

Meer over