oversterfte

Corona-sterfte in Europa vergeleken: Hongarije zwaarst getroffen, Nederland in de middenmoot

Nederland en Europa hebben naar het zich laat aanzien de derde coronagolf achter zich gelaten. Voorzichtig kan de balans worden opgemaakt. Vooral Oost-Europa en Portugal werden zwaar getroffen.

Een patiënt wordt naar de IC gereden in een ziekenhuis in Portugal. Beeld REUTERS
Een patiënt wordt naar de IC gereden in een ziekenhuis in Portugal.Beeld REUTERS

De derde golf lijkt overwonnen, de sterfte is grotendeels verdwenen en Nederland gaat zaterdag nagenoeg volledig van het slot. Hoe goed of slecht heeft het land zich de afgelopen vijftien maanden door de crisis heen geslagen, in vergelijking met omliggende landen? En wat zijn tussen Europese landen belangrijke verschillen?

Vergelijkingen tussen landen zijn met veel onzekerheid omgeven. Op de besmettingscijfers heeft ook het aantal testen veel invloed. Hoeveel ziekenhuisopnamen er zijn, hang mede af van de capaciteit en de vraag of patiënten thuis behandeld kunnen worden. Elk land hanteert eigen maatstaven om een overlijden wel of niet bij de coronasterfte mee te rekenen, wat dagcijfers over sterfte minder geschikt maakt voor vergelijkingen. De beste manier is de zogeheten oversterfte in kaart te brengen. Cijfers daarover hebben onder andere het EuroMOMO (European Mortality Monitoring Project) en The Economist. Op basis van hoeveel meer (of minder) doden er tijdens de coronacrisis waren in een land dan gebruikelijk, zijn dan voorzichtig conclusies te trekken.

null Beeld

1. Oost -Europa zwaar getroffen in tweede (en derde) golf

In het voorjaar van 2020 had vooral West-Europa het zwaar te verduren. Bij latere oplevingen van het virus werd Oost-Europa hard geraakt. Op Peru na is Hongarije het land met de hoogste coronasterfte, gerekend naar het aantal inwoners en op basis van de officiële coronacijfers. Er waren ruim 300 covid-19-doden per 100 duizend inwoners in Hongarije, ongeveer drie keer zoveel als in Nederland. Ook Midden- en Oost-Europa werden zwaar getroffen. Bulgarije, met ruim 30 duizend sterfgevallen meer dan gebruikelijk, passeert Hongarije zelfs nog met een oversterfte van bijna 450 per 100 duizend inwoners; de officiële sterfte is net iets meer dan 250 per 100 duizend. Dit kan er op wijzen dat daar minder coronadoden worden geregistreerd dan er in werkelijkheid zijn. Ook in Tsjechië, Bosnië en Noord-Macedonië waren de tweede en derde golf vele malen erger dan de eerste. Al deze landen hebben nu fors hogere sterftecijfers dan Italië en Spanje, de Europese landen waar in maart 2020 de sterfte snel opliep. Waar in veel West-Europese landen de derde golf zo goed als voorbij is, zagen veel voormalige Oostbloklanden in april dit jaar nog een nieuwe piek, en neemt de sterftegolf veel minder snel af.

null Beeld

2. Portugal en VK zagen grote pieken

Het was het wonder van Zuid-Europa. Waar Spanje en Italië hoog in de sterftelijsten stonden in de eerste golf, bleef Portugal eigenlijk als enige in de regio relatief ongeschonden. Dat kwam niet, zoals bij sommige andere landen, door matige registratie. Ook de Portugese oversterftecijfers bleken vele malen lager dan die van buurland Spanje. In de winter sloeg het virus alsnog hard toe in het land. In de eerste golf was nauwelijks een sterftepiek te zien geweest, in januari en februari overleden des te meer mensen aan het virus. De situatie was zo ernstig, dat de regering de hulp inriep van Duitse zorgverleners. Sinds maart ligt de Portugese sterfte weer op een gebruikelijk niveau. Het Verenigd Koninkrijk kende twee grote pieken. Alle landen in het VK kenden een substantiële eerste golf. Vooral in Engeland was ook de afgelopen winter bar. De oversterfte liep daar snel op, met een veel hogere piek dan Wales, Schotland en Noord-Ierland. Toen de vaccinatiecampagne in december 2020 op gang kwam, wat eerder dan in de EU, nam de sterfte in het VK snel af. Per saldo is Portugal daardoor slechter af dan het Verenigd Koninkrijk.

3. Denemarken en Noorwegen kwamen goed door de crisis, en België net iets minder slecht dan gedacht

Denemarken is een van de weinige Europese landen zonder oversterfte. Nog frappantere cijfers komen uit Noorwegen: het afgelopen jaar stierven juist beduidend minder Noren dan op grond van eerdere jaren te verwachten was. Grosso modo stierven in het zuiden van Europa meer inwoners aan corona dan in het noorden. Griekenland is daarop een uitzondering. Daar was de oversterfte net iets hoger dan in Finland, en ongeveer drie keer zo laag als in Nederland. Ook Zweden is een regionale uitzondering: daar liggen de sterftecijfers juist weer veel hoger dan elders in Scandinavië – overigens wel net wat lager dan in Nederland. België heeft zwaar geleden onder de coronacrisis. Maar uit de oversterftecijfers blijkt dat het land veel meer coronagevallen registreert dan veel buren. Terwijl België in de officiële coronastatistieken twee keer zoveel doden telt als Nederland, is de oversterfte maar zo’n 40 procent hoger.

4. Nederland bevindt zich in de middenmoot

Zeker niet goed, maar ook niet het slechtste: zo vallen de cijfers over Nederland het best te interpreteren. Met de naar schatting 117 extra sterfgevallen per 100 duizend inwoners ten gevolge van corona bevindt Nederland zich in de buurt van Zweden, Frankrijk en Oostenrijk. Van de grote landen telden het Verenigd Koninkrijk, Italië en Spanje relatief gezien meer doden, Duitsland duidelijk minder. In de tweede en derde golf heeft Nederland het er iets beter vanaf gebracht dan in de eerste golf, toen de onverwachte komst van het virus naar Noord-Brabant en Limburg veel slachtoffers eiste. Aangezien vooral in verpleeghuizen en onder 80-plussers de sterfte erg hoog was, hebben extra maatregelen de sterfte in de tweede en derde golf lager gehouden. Vooral nadat de vaccinatie van verpleeghuisbewoners in februari op stoom was gekomen, zakte de sterfte in Nederland snel. Sinds deze week ziet het CBS ook geen oversterfte meer bij de bevolking onder de 80.

Meer over