Nieuws

Corona-experts roepen op: neem de dreiging van het virus en nepnieuws serieuzer

Er valt nog van alles aan de aanpak van corona te verbeteren, maar net nu het even rustig is, lijkt de overheid verzonken in Haags navelgestaar, alsof er alle tijd van de wereld is.

Maarten Keulemans
Vrachtwagenchauffeurs en andere demonstranten verzamelden zich in februari bij het Binnenhof voor een protestactie tegen de coronamaatregelen. Beeld Freek van den Bergh
Vrachtwagenchauffeurs en andere demonstranten verzamelden zich in februari bij het Binnenhof voor een protestactie tegen de coronamaatregelen.Beeld Freek van den Bergh

In Nederland moeten er meer ic-plekken bij, hadden er in alle klaslokalen en openbare gebouwen allang CO2-meters moeten hangen om de luchtzuiverheid te meten, en moeten er behalve medici ook economen, gedragswetenschappers en bijvoorbeeld armoede-experts in het OMT, want ‘de input van die mensen is zeer groot en zeer verrijkend.’

Met die boodschap was Marc Van Ranst, topviroloog en overheidsadviseur uit België, maandag afgereisd naar Den Haag, om een commissie van Tweede Kamerleden tips te geven over de pandemiebestrijding. Van Ranst was één van een hele stoet experts die de Kamerleden op bezoek kregen, voor een voeten-op-tafel-praatsessie over de toekomst.

Kritiek

Hard en indringend was bijvoorbeeld de kritiek van hoogleraar gezondheidscommunicatie Julia van Weert (Universiteit van Amsterdam) en consultant Ginny Mooy op de communicatie van de overheid. Te weinig, te ongericht, te veel over de hoofden van mensen heen: weinig vreugde hadden de experts beleefd aan de manier waarop het kabinet de afgelopen jaren corona aan het land uitlegde.

‘Op een persconferentie zeggen ‘dit zijn de maatregelen’ is niet zoals dit werkt’, zei Van Weert. ‘Je moet communiceren waaróm maatregelen er zijn, en aangeven hoe mensen ze kunnen uitvoeren. Zorg bijvoorbeeld dat zelftests die je aanraadt, gratis beschikbaar zijn. Of zorg ervoor dat je je bij wijze van spreken in de apotheek kunt vaccineren.’

Van Ranst kwam als buitenstaander een aantal heilige huisjes omverblazen. De ic-capaciteit uitbreiden? ‘Ik weet dat het moeilijk is. Maar het is ook weer niet zo moeilijk als een man op de maan zetten, en het geeft meer beleidsruimte.’ Ventilatie? ‘De krampachtigheid waarmee er bij jullie over wordt gepraat, moet er gewoon van af.’ Mondkapjes? ‘Er zijn gewoon omstandigheden waarin het nuttig is er een te dragen.’

Desinformatie

Fel was Van Ranst over de aanpak van desinformatie. De overheid zou veel meer moeten doen om misleidende informatie over vaccins of het virus tegen te gaan, vindt de viroloog, die zelf meerdere keren tegenover anti-maatregelendemonstrant Willem Engel voor de rechter stond. ‘Al die rare talkshows die floreren op internet mogen best bestaan’, zei Van Ranst, doelend op contraire kanalen als Café Weltschmerz en Blackbox TV. ‘Maar je moet je realiseren dat het gevolgen heeft. En dat kost uiteraard levens.’

Hard haalde Van Ranst uit naar Thierry Baudet, die zelf niet aanwezig was. ‘De situatie wordt niet geholpen als er politici zijn die praten over ‘cojona’, die zeggen dat vaccins niet werken, ivermectine geneest en die beweren dat er een Great Reset gaande is’, aldus Van Ranst. Cojona is een woord dat Baudet soms spottend gebruikt om het virus aan te duiden. ‘De reactie van andere politici daarop hoort groter te zijn dan hij nu is. Zo ga je de strijd tegen fake news niet winnen.’

Alternatieve opvattingen

Daaraan zit ook een andere kant, vinden Mooy en Van Weert. Mensen die zich tot alternatieve opvattingen over corona voelen aangetrokken, hebben de voeling met het kabinet verloren. ‘Het gaat vaak om betrokken mensen die veel met hun gezondheid bezig zijn, maar die gewoon niet meer begrijpen wat hier allemaal gebeurt’, aldus Mooy.

Hoogleraar Van Weert mijdt het woord ‘wappie’ nadrukkelijk: ‘De mensen die zich hebben teruggetrokken, zijn heel normale mensen. Met prikangst, zorgen over vaccinatie tijdens de zwangerschap, of mensen met een migratieachtergrond die door de communicatie niet zijn bereikt’, aldus Van Weert.

Bewustzijn

Nagenoeg unaniem is de kritiek van experts: er valt nog van alles aan de aanpak van corona te verbeteren, maar net nu het even rustig is, lijkt het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport verzonken in Haags navelgestaar, alsof er alle tijd van de wereld is. ‘De overheid straalt in alles uit: corona is voorbij. Terwijl je juist nú aan bewustzijn moet werken.’

Zo zou Van Weert een plan willen waarin duidelijk staat wat men in welke situatie precies van mensen verwacht: afstand houden bijvoorbeeld, of in winkels een mondkapje dragen. Het ministerie liet eerder echter al doorschemeren weinig heil meer te zien in strenge ‘routekaarten’ met ‘signaalwaarden’ en andere spelregels.

Ook anderen klagen over achterstallig onderhoud. Volgens Susan van den Hof, hoofdepidemioloog van het RIVM, is het belangrijk dat gegevens en computersystemen beter aan elkaar worden gekoppeld, zodat men het virus bij eventuele nieuwe oplevingen veel beter kan volgen.