Reportage

Corona bestrijden in de gevangenis is geen sinecure: ‘Bewoners zijn niet altijd even eerlijk over hun klachten’

In de gevangenis van Arnhem wordt een gedetineerde getest op corona. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
In de gevangenis van Arnhem wordt een gedetineerde getest op corona.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Momenteel is er een corona-uitbraak in de Penitentiaire Inrichting Arnhem. Dat betekent: veel tijd achter de deur, ook voor gedetineerden die negatief testen. ‘We geven ze een extra snack of een blikje drinken.’

Rik Kuiper

Ze hebben het lang ‘droog’ kunnen houden, zegt vestigingsdirecteur Toon Molleman. Het hele eerste jaar van corona, tot februari 2021, was er in de Penitentiaire Inrichting Arnhem geen enkele besmetting. Maar ja, uiteindelijk vindt dat virus toch zijn weg naar binnen. Zie een uitbraak dan maar eens in te dammen.

Dat is geen sinecure, met 230 man personeel en 250 bewoners, zegt Molleman. Zeker omdat die bewoners ‘niet altijd even eerlijk’ zijn over een snotneus of een lichte keelpijn. Ze weten namelijk wat de consequenties zijn van een positieve test. ‘Dan moeten ze een week in hun cel blijven, waardoor ze niet kunnen meedoen aan het dagprogramma.’

Plexiglas

Bij wie de nieuwste uitbraak begon, is moeilijk te zeggen. Misschien bij een van de gedetineerden die terugkeerden van verlof. Zij moeten daarna weliswaar vijf dagen in quarantaine, maar mogelijk glipte er een besmetting doorheen.

Dat het een bezoeker was, lijkt onwaarschijnlijk. In de bezoekzaal staan grote schermen van plexiglas. Ouder-kind-activiteiten zijn geschrapt, tenzij een gevangene bereid is na afloop in quarantaine te gaan. Ook het ‘bezoek zonder toezicht’, dat plaatsvindt in een ruimte met een groot tweepersoonsbed, is al enige tijd niet mogelijk.

Een besmette bewaker? Het personeel wordt gevraagd elke dag een zelftest te doen, zegt Molleman, maar dwingen kan hij ze niet. Bovendien zit zo’n test er soms naast. Ook dragen niet alle bewakers de mondkapjes op de juiste wijze, zoals een gevangenisarts uit een andere PI de Volkskrant toevertrouwde. Al ziet Molleman dat in Arnhem ‘over het algemeen goed gaan’.

Reinigers

Hoe dan ook, op 3 januari meldde een van de Arnhemse gedetineerden zich met klachten bij de medische dienst. Na een positieve coronatest werd hij direct in isolatie geplaatst. Kort daarna bleken ook twee andere bewoners van dezelfde vleugel besmet.

Wat de zaak compliceerde, was dat een van hen als ‘reiniger’ werkte. Reinigers gaan overdag niet naar de arbeidszalen om bijvoorbeeld nieuwe fietsen te assembleren, maar ze doen schoonmaakwerk op de afdeling en brengen boodschappen rond. ‘Een gewild baantje’, zegt Molleman, ‘omdat je veel tijd buiten je cel doorbrengt.’ Maar ook een baantje waarbij je veel contact met anderen hebt. En dus besloot Molleman alle gedetineerden te laten testen. Zes van hen bleken positief.

Wat nu? Een ‘keiharde lockdown’, met iedereen de hele dag in zijn cel, vond Molleman te ver gaan. Gedetineerden hebben in principe recht op minimaal een uur luchten per dag en wekelijks een uur bezoek. Daar moet je niet te veel aan morrelen, zegt hij, want dan krijg je ze tegen je. ‘Dan gaan ze tegen deuren trappen, vaak op de bel drukken of ’s nachts op de radiator tikken.’

Bubbels

De directeur koos een tussenweg. Hij schrapte de arbeid en halveerde de tijd om te luchten en te douchen. Ook stelde hij bubbels van telkens twaalf gedetineerden samen. Na een paar dagen volgde een nieuw rondje testen. Nu bleken er, inclusief de al bekende gevallen, negentien gedetineerden positief. De beperkingen bleven van kracht.

Toch leidt dat in Arnhem allemaal niet tot grote onvrede onder de gevangenen; Molleman heeft twee klachten gehad van negatief geteste gedetineerden die een dagprogramma eisten. Maar opstandjes zoals in de Rotterdamse gevangenis De Schie kwamen hier niet voor.

Daar weigerden gedetineerden onlangs uit protest tegen de aangescherpte coronamaatregelen – onder meer inperking van het bezoek – terug te keren naar hun cellen. De politie rukte uit, inclusief helikopter. Uiteindelijk staakten de ordeverstoorders hun protest.

Onder controle

Zover wil Molleman het niet laten komen. Daarom overlegt hij geregeld met de gedetineerdencommissie over de maatregelen. Hij laat communiqués verspreiden waarin staat wanneer mensen naar huis mogen bellen en wanneer bezoek weer welkom is. En hij is de laatste tijd gul met boodschappen. ‘We geven een extra snack of een blikje drinken’, zegt Molleman. ‘Want ze zitten meer uren achter de deur dan normaal.’

Dat blijft nog even zo. Deze week liet Molleman alle 250 gevangenen opnieuw testen. Dat leverde 42 nieuwe gevallen op, wat het totaal op 61 bracht. Zij blijven voorlopig in hun cel. Wie nu negatief is, mag in groepjes van twaalf luchten, douchen, bellen en koken in de keuken. Volgende week mogen ze waarschijnlijk ook weer bezoek ontvangen.

Over twee à drie weken hoopt Molleman de boel weer helemaal onder controle te hebben. Dan hoopt hij ook de gedetineerden weer allemaal aan het werk te hebben. ‘Ik denk dat ik dat red’, zegt hij. ‘Dat moet niet onmogelijk zijn.’

Dit is de vijftiende aflevering van een serie over het coronabeleid in Arnhem. Volkskrant-verslaggever Rik Kuiper doet verslag uit de Gelderse hoofdstad.

Meer over