REPORTAGEENKELBAND

‘Cool’: door corona naar huis met een enkelband

Om een corona-uitbraak in de gevangenis te voorkomen, worden gedetineerden die alleen nog in de cel overnachten met een enkelband naar huis gestuurd.

Gedetineerden worden in sommige gevallen van een enkelband voorzien, om de verspreiding van het coronavirus in de gevangenissen tegen te gaan.Beeld Arie Kievit

Franklin (18) legt zijn rechterbeen op een keukenstoel en stroopt zijn kous naar beneden. Een gehandschoende monteur legt er een enkelband omheen, trekt die aan totdat er nog twee vingers tussen kunnen, en knijpt hem met een speciale tang dicht.

‘Okee, we gaan hem even testen.’ Franklin moet in de verste hoeken van zijn moeders huis gaan staan, ook op zolder, terwijl de gehandschoende man de afstanden vastlegt op een ‘home unit’ – een zwarte box met beeldscherm en een telefoonhoorn, die op een centrale plek in het huis wordt geïnstalleerd.

‘En als ik wil roken?’, vraagt Franklin vanachter zijn gezichtsmasker.

‘Dan moet je in de opening van de buitendeur gaan staan’, antwoordt de monteur. ‘Na 7 uur mag je niet meer naar buiten.’

Franklins voorarrest is geschorst. Met een enkelband mag hij naar huis, mits hij de opgelegde voorwaarden naleeft, zoals een verbod op contact met sommige vrienden en de avondklok die door zijn enkelband wordt gedicteerd. De voorwaarden worden hem duidelijk gemaakt door de meegekomen reclasseringsmedewerker. ‘Als jij een van deze voorwaarden schendt…’

Franklin knikt: ‘….dan moet ik weer naar binnen.’

Geen junkenhol

De reclassering en de dienst DV&O (Dienst Vervoer en Ondersteuning) van Justitie draaien op de toppen van hun kunnen; zij moeten in coronatijden gedetineerden van enkelbanden voorzien. DV&O beheert de hard- en software van het elektronisch toezicht op afstand, de reclassering heeft onder meer tot taak om te controleren of het adres waar de gedetineerde wordt ondergebracht geschikt en veilig is, zowel voor de ‘cliënt’ als voor zijn of haar woonomgeving.

‘Door het coronavirus leg ik nu geen huisbezoeken af’, zegt reclasseringsmedewerker Jolanda (die haar achternaam om veiligheidsredenen niet meldt) in het kantoor van de reclassering in Rotterdam. Op de vierde verdieping, in een kleine spreekkamer met uitzicht op het Sparta-stadion, zet ze haar mobiele telefoon op een standaard op tafel. Ze bindt haar lange blonde haar in een knot op haar hoofd ‘om er zakelijker uit te zien’, en belt via een videoverbinding de vriend van een cliënt.

‘Dag Mike, wat aardig dat jij Roy in huis wilt nemen. Het is mijn taak om te kijken of je woning daarvoor geschikt is. Wil je me die laten zien?’ Op aanwijzingen van Jolanda loopt Mike met zijn filmende telefoon door het appartement. ‘Dit is het balkon’, zegt hij, ‘dit is de woonkamer, dit is de keuken, hier slaap ik.’

‘Mag ik de meterkast even zien? En waar komt Roy te slapen?’, wil de reclasseerder weten. Mike loopt naar het ruime washok waar een slaapbankje is neergezet.

Beeld Arie Kievit

‘Kan er een bed komen?’, vraagt Jolanda. ‘Dit lijkt me niet goed voor zijn rug.’ ‘Jawel’, antwoordt Mike, ‘mijn broer heeft nog een extra bed staan, dat haal ik wel op.’ Jolanda bedankt hem – ‘ik weet genoeg’, verbreekt de verbinding en adviseert in een rapport dat Roy tijdelijk met enkelbandtoezicht bij Mike mag inwonen.

Het is de taak van toezichthouders zoals Jolanda om te controleren of een gedetineerde niet ‘in een junkenhol of iets dergelijks’ terechtkomt, of er stroom is voor het opladen van de enkelband en de daarbij behorende apparatuur, of er goede voorzieningen zijn om gezond te leven en er geen inwoners met coronaverschijnselen zijn, of de veiligheid niet in het geding is in relatie tot het gepleegde delict, en om bijvoorbeeld een alleenstaande moeder te waarschuwen dat ze op haar uitkering kan worden gekort als er ineens iemand bij haar komt inwonen.

Door de uitbraak van het coronavirus heeft minister Dekker voor Rechtsbescherming – ‘we schakelen een tandje bij’ – maatregelen moeten treffen om te voorkomen dat er een uitbraak in een gevangenis komt, waar het risico op besmetting door de geslotenheid groot is. Sinds 14 maart is vrijwel al het bezoek verboden. Gedetineerden krijgen ter compensatie ruimere mogelijkheden voor telefonisch contact en videobellen met familie en vrienden.

Het toegenomen enkelbandtoezicht legt een zware druk op de betreffende diensten.Beeld Arie Kievit

Zware druk op diensten

De veroordeelden die in de laatste fase van hun detentie zitten – en dus al een groot deel van hun tijd buiten de gevangenis verblijven en alleen doordeweeks komen overnachten, de zogenoemde ZBBI’ers (in de Zeer Beperkt Beveiligde Inrichting) – zijn de afgelopen tijd allemaal met een enkelband naar een gecontroleerd privéadres gestuurd, om het in- en uitlopen in de gevangenis zo klein mogelijk te maken. Dit aantal kan worden uitgebreid met gedetineerden in de een na laatste fase van hun detentie, als de coronacrisis daartoe aanleiding geeft.

‘Dit is cool’, zegt Altan via Facetime tijdens een werkbezoek van minister Dekker aan de reclassering in Den Haag. Hij is blij dat hij zijn resterende tijd thuis mag doorbrengen. ‘Dat maakt mijn leven niet alleen makkelijker, maar ook veel prettiger.’

Het toegenomen enkelbandtoezicht legt een zware druk op de betreffende diensten. Zo kregen 175 ZBBI’ers binnen drie dagen een enkelband omgelegd. ‘De uitvoering, waarvoor altijd twee professionals op pad moeten door heel Nederland, is niet het probleem’, zegt Linda Hunze, manager Elektronische Monitoring van DV&O. ‘Als hele groepen op een enkelband worden aangesloten, kunnen we er zo’n 25 per dag doen en ongeveer honderd tot 150 per week.’ Belangrijker vindt ze de vraag: hoe structureel wordt dit, hoe lang blijft dit nog zo?’ Want rechtbanken schorten zaken op, waardoor een voorlopige hechtenis vaak langer duurt en de verdachte nu veelal onder enkelbandtoezicht wordt gesteld. Hunze heeft voor de zekerheid alvast 1.515 enkelbanden extra besteld.

‘Ik kan niet ineens een extra blik toezichthouders open trekken’, zegt Ina Warnar, manager Elektronische Monitoring bij de reclassering, tegen minister Dekker. ‘Dat vergt specialistische kennis en minimaal hbo-niveau. ‘Binnen de reclassering worden medewerkers daartoe nu in allerijl extra opgeleid.’

Net als Altan is Franklin blij dat hij naar huis mag. ‘Hier kan ik huiswerk maken, overdag gaan werken, en krijg ik steun van mijn familie’, zegt hij in zijn slaapkamer, waar de home-unit wordt aangesloten op zijn enkelband. ‘In de gevangenis kon niks, daar had ik alleen maar stress. Hier kan ik mijn school afmaken en werken aan mijn toekomst.’

[De namen van enkelbanddragers en reclasseringsmedewerkers zijn om privacyredenen gefingeerd of niet vermeld.]

Elke dag publiceren het RIVM, de ziekenhuizen, wereldgezondheidsorganisatie WHO en allerlei landen cijfers over de uitbraak van het coronavirus. Maar welke cijfers zijn belangrijk? En hoe moeten we ernaar kijken? We zetten de belangrijkste grafieken en kaarten op een rij.

Heldere analyses, de laatste cijfers, vraag en antwoord, reportages en meer staan overzichtelijk bij elkaar in het dossier: volkskrant.nl/coronavirus

Meer over