'Controle van papieren in probleemlanden werkt niet'

De verificatie van documenten uit landen die door Nederland zijn aangemerkt als 'probleemland' is discriminerend en werkt willekeur en corruptie in de hand....

De procedure biedt geen garantie voor de echtheid van documenten en is alleen een verkapte manier om de toestroom van sommige nationaliteiten naar Nederland tegen te gaan, meent Tjebbes. Geen enkel ander Europees land past de Nederlandse controlepraktijk zo algemeen toe.

De Nederlandse ambassades in Pakistan, India, de Dominicaanse Republiek, Ghana en Nigeria laten geboorteakten en bewijzen van ongehuwd-zijn controleren op echtheid, omdat er veel frauduleuze documenten in omloop zouden zijn. De documenten zijn nodig om bijvoorbeeld naar Nederland te kunnen reizen of om te trouwen met een Nederlandse staatsburger. De maatregel werd in 1996 ingevoerd en wordt mogelijk uitgebreid naar meer landen.

Vooral Ghanezen en Nigerianen zijn de dupe van de verificatieprocedure: 40 tot 50 procent van de aangeboden documenten wordt door de Nederlandse ambassades geweigerd. 'Buitenlandse Zaken vraagt om geboortebewijzen die in zulke landen niet bestaan. En dan klagen ze dat de documenten vals zijn', zo vat Els Schouwenaar, voorzitter van het Platform van Verontruste Ghanezen, Nigerianen en Partners de problematiek samen.

Tjebbes beaamt dat burgers van probleemlanden er vaak niets aan kunnen doen als Nederland hun documenten niet accepteert. 'Nigerianen die voor 1988 zijn geboren, staan niet officieel geregistreerd. Nederland verlangt een bewijs van het ontbreken van een geboorteakte plus een verklaring van ouders over de plaats en datum van geboorte. Ik weet dat in negen van de tien gevallen een fantasiedatum wordt opgegeven, omdat in Nigeria verjaardagen geen betekenis hebben. Vervolgens rapporteert een veldonderzoeker tegenstrijdige getuigenissen over de precieze geboortedatum. Het geboortebewijs wordt dan niet gelegaliseerd.'

Willekeur wordt in de hand gewerkt, meent Tjebbes, omdat er geen criteria bestaan voor de echtheid van documenten en omdat de resultaten van het veldonderzoek door de ambassade geheim worden gehouden. 'Soms krijg je via een rechtszaak toch een rapport te zien en dan blijkt het brandhout te zijn. Een anonieme informant zegt bijvoorbeeld dat iemand getrouwd is. Dat is voldoende om een verklaring van ongehuwd-zijn af te keuren.'

Veldonderzoekers, meestal klerken van lokale advocatenkantoren, laten zich vaak betalen voor een gunstig rapport. Tjebbes: 'Een cliënt van mij heeft vierduizend gulden betaald voor een verklaring van ongehuwd-zijn.'

Tjebbes kent talloze andere voorbeelden van klerken die vragen om smeergeld. Leden van het Platform van verontruste Ghanezen en Nigerianen hebben vrijwel allemaal soortgelijke ervaringen met veldonderzoekers. De veldonderzoekers zelf worden nauwelijks door de ambassade gecontroleerd, zegt Tjebbes.

Zijn oordeel stemt hierin overeen met een evaluatie van het adviesbureau Andersson Elffers Felix. Dit bureau concludeerde in 1998 dat op de ambassades onvoldoende gekwalificeerd Nederlands personeel werkt en dat de betrouwbaarheid van de veldonderzoekers een kwetsbaar punt is.

De massale weigering van documenten heeft volgens AEF en Buitenlandse Zaken het gewenste effect: de toestroom vermindert en het aantal valse documenten neemt af. Maar dat lijkt de papieren werkelijkheid te zijn. Bij navraag onder advocaten en betrokkenen komt naar voren dat de maatregel vooral leidt tot het bewandelen van illegale- en sluipwegen via andere Europese landen.

Meer over