reportage

Containers vol met accu's vervangen diesel in de binnenvaart: ‘Hier gebeurt echt iets voor milieu en klimaat’

Hoe kan de binnenvaart schoner? Door de dieselmotor te vervangen door een elektromotor met accu’s in enorme zeecontainers. Als die leeg zijn, tilt een enorme kraan ze uit het schip, om ze te vervangen door volle. In augustus steekt het eerste e-schip van wal. Met containers vol bier.

Het schip de Alphenaar gaat dagelijks op elektriciteit containers met Heinekenbier vervoeren van Alphen aan den Rijn naar Moerdijk.  Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
Het schip de Alphenaar gaat dagelijks op elektriciteit containers met Heinekenbier vervoeren van Alphen aan den Rijn naar Moerdijk.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Sta je met je jonge bedrijf op het punt een eerste belangrijke stap te zetten op weg naar een duurzame toekomst voor de binnenvaart, doemt ineens een dwarsligger op. Letterlijk in dit geval, want de accu’s die bedoeld waren voor het eerste elektrische binnenvaartschip dat binnenkort van wal steekt, lagen als vracht op het containerschip dat enkele maanden geleden dwars kwam te liggen in het Suezkanaal.

Het ongeval leidde tot vertraging bij het project van Zero Emission Services (Zes) in Rotterdam. Dit bedrijf wil binnenvaartschepen voorzien van containers gevuld met accu’s, om ze op groene stroom te laten varen, in plaats van op walmende diesel.

Het idee erachter is eenvoudig: vul een standaardcontainer met accu’s, zet deze in het ruim van een elektrisch binnenvaartschip, vaar naar de volgende terminal, waar een volle accu gereed staat. De lege wordt eruit getakeld, samen met de lading, de volle accu gaat het ruim in en de schipper kan weer verder. Er hoeft dus niet gewacht te worden tot de accu weer opgeladen is.

Vroege dood

Dit idee is een jaar of tien geleden al bedacht voor auto’s, door een bedrijf dat Better Place heette. Het idee stierf een vroege dood, onder meer doordat veel autofabrikanten hun eigen accu’s niet geschikt wilden maken voor Better Place.

Dat het plan met binnenvaartschepen wel kans van slagen heeft, komt doordat gebruik wordt gemaakt van standaardcontainers; de accu is onderdeel van de lading en kan bij elke containerterminal makkelijk worden ingeladen en uitgenomen, denken ze bij Zes.

In een enorme tent bij de containerterminal van CCT in Alphen aan den Rijn staan nu twee van zulke containers, in al hun frisse groenheid. Volgestouwd met accupakketten. Elke container kan 2 megawattuur energie bevatten, vergelijkbaar met bijna veertig elektrische Renaults Zoe. Een gemiddeld binnenvaartschip kan hiermee veertig tot zestig kilometer varen. Neem je twee accu’s mee, kom je twee keer zo ver; de actieradius is dus naar believen uit te breiden. Kom daar maar eens om bij je e-auto.

De accu's zitten in een container die in elke haven vervangen kan worden.  Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
De accu's zitten in een container die in elke haven vervangen kan worden.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Uitdagingen zijn er niettemin genoeg: elektrische binnenvaart bestaat domweg nog niet. Alles moet dus ontwikkeld worden: de accu’s, de laadstations, de ombouw van de schepen en niet in de laatste plaats het bedrijfsmodel.

Papa- en mamaschepen

‘Het overgrote deel van de binnenvaart gebeurt met papa- en mamaschepen’, zegt Willem Dedden, ceo van Zes. ‘Het schip is hun bedrijfsmiddel, hun woning en hun pensioen.’ Veel hebben nog een oudere dieselmotor, die vroeger of later vervangen moet worden door een schonere versie.

Een volledig elektrische motor is voor milieu en klimaat het beste, omdat er dan geen uitstoot meer is. En een elektromotor is prettig stil. Maar hij vergt een aanzienlijk grotere investering; geld dat de meeste schippers niet hebben liggen. Er is een subsidieregeling voor schonere motoren, maar zegt Dedden, er wordt geen onderscheid gemaakt tussen verbrandingsmotoren en volledig elektrisch. Die laatste categorie zou eigenlijk meer subsidie moeten krijgen om schippers over de streep te trekken.

De accu hoeft de schipper niet te kopen. Dat is maar goed ook, want per stuk kosten ze een miljoen euro. Zes verzorgt de accu’s en laadstations, de schipper rekent af per geleverde kilowattuur. ‘Net als de stroom uit het stopcontact thuis’, zegt Dedden. Het bedrijf is opgericht door ING, energie- en technisch dienstverlener Engie, maritiem technologiebedrijf Wärtsilä en het Havenbedrijf Rotterdam.

Exportbier

Het e-schip Alphenaar gaat varen voor Heineken en zal vanaf augustus dagelijks honderd containers exportbier vervoeren van Alphen aan den Rijn naar Moerdijk. Daar gaat de lading (voornamelijk flesjes) over in grotere schepen. Dit is de eerste van zes vaartuigen die omgebouwd moeten worden. Heineken wil in 2040 klimaatneutraal zijn, inclusief het transport.

Doordat er nu nog maar één laadstation is, moeten er straks twee accu’s (ZesPacks genoemd, als knipoog naar de eerste opdrachtgever) mee aan boord: een voor de heenweg en een voor terug. ‘Dat is economisch niet ideaal, want een van de twee accu’s staat dan steeds niks te doen’, zegt Dedden. ‘Dus het ligt voor de hand dat we in Moerdijk (de bestemming van het Heinekenschip, red.) de volgende snellader bouwen.’

‘Hoewel ik de details niet ken, is dit typisch een business case voor accu’s’, zegt Auke Hoekstra, expert elektrisch vervoer en onderzoeker aan de TU Eindhoven. ‘Het werkt op elk containerschip, dankzij de containers zit je niet vast aan één scheepsbouwer en er zijn relatief weinig snelladers nodig voor een dekkend netwerk.’

Die laadstations zijn van de buitencategorie. Waar automobilisten al blij zijn met een snellader van 150 kilowatt, leveren deze stations een vermogen van 1 megawatt, waarmee een accu in 2,5 uur kan worden gevuld. Met twintig van zulke snellaadstations is in Nederland een dekkend netwerk te maken voor elektrische binnenvaart, schat Dedden. Kosten: 20 miljoen euro.

Waterstof

Hoekstra ziet een rol voor de overheid, net als bij de aanleg van infrastructuur voor elektrische auto's tien jaar geleden: ‘Zo'n investering van 20 miljoen is peanuts als je ziet met welke bedragen er wordt gesmeten bij de energietransitie. Hier gebeurt echt iets voor milieu en klimaat.’

Wat nu als accu’s toch niet de toekomst blijken voor de binnenvaart? Geen probleem, zegt Dedden, althans niet voor de schippers. Hun schip met elektromotor kan straks ook varen op waterstof of ammoniak. Met behulp van een brandstofcel wordt uit deze energiedragers immers ook elektriciteit gemaakt. ‘Van investeren in elektrische aandrijving krijg je nooit spijt’, zegt de baas van Zes. Al hoopt hij natuurlijk dat schippers straks vooral zullen afmeren bij zijn groene containers.

- Beeld -
-Beeld -
Meer over