Conservatieven trekken streep in het zand

Het regime in Teheran moet kiezen tussen confrontatie en compromis. Maar er zijn hoe dan ook grenzen...

BEIROET De confrontatie tussen de oppositie en de autoriteiten in Iran is alleen maar feller geworden de afgelopen dagen, ondanks pogingen van de religieuze leiding van het land om de situatie te kalmeren. Het moment lijkt dichterbij te komen waarop het regime moet kiezen tussen harde onderdrukking of compromis.

Het besluit van opperste leider ayatollah Ali Khamenei om de verkiezingsuitslag te laten onderzoeken, kan een teken zijn dat de religieuze leiding van de Islamitische Republiek op twee paarden begint te wedden. Als het moet, kan het de conservatieve president Mahmoud Ahmadinejad laten vallen.

Maar het kan ook een tactiek zijn om tijd te rekken, zodat het protest van de aanhangers van oppositiekandidaat Mir Hossein Mousavi vanzelf wegebt. Daar leek het gisteren echter nog niet op, met de massale demonstratie in Teheran en de protesten in andere steden.

Wat vast staat is dat een ernstige ondermijning van het systeem van de Islamitische Republiek, met Khamenei aan de leiding, een rode lijn is. De conservatieven in Iran, waartoe de opperste leider en zijn bondgenoten gerekend moeten worden, hebben heel duidelijk gemaakt dat ze geen aantasting van het systeem zullen toelaten.

Dat is niet alleen gezegd in de aanloop naar de verkiezingen van afgelopen vrijdag. Al veel eerder, tijdens en na de enige periode dat de hervormers aan de macht waren in Iran, onder president Khatami, van 1997 tot 2005, werd duidelijk dat de conservatieven alles zouden doen om de feitelijke macht te behouden.

Khatami, die vanaf 2000 ook nog een parlement had dat achter hem stond, werd op ieder gebied gedwarsboomd door de instrumenten die de conservatieven nog in handen hadden. Dat was in de eerste plaats de opperste leider en via hem machtspilaren als de rechters, de Revolutionaire Garde en de geheime diensten. Onder Khatami werden meer hervormingsgezinde kranten door rechters gesloten en journalisten in de gevangenis gegooid dan ooit.

Die conservatieve reactie behandelde de hervormers alsof ze een uitdaging vormden voor het hele systeem van de Islamitische Republiek. Maar dat kon uiteraard nooit hun verklaarde doel zijn, want niemand die dat programma nastreeft, mag meedoen aan welke verkiezingen dan ook in Iran.

De eerste stap van de conservatieven na Khatami was om een van hen het presidentschap te laten winnen. De verkiezingen in 2005 waren ernstig gemanipuleerd, alleen al door het verbieden van een aantal populaire hervormingsgezinde kandidaten. Ahmadinejad was niet de eerste keuze van een deel van de conservatieven, maar ze konden met hem leven.

Behalve zijn felle retoriek jegens het Westen en zijn populistische economische beloften, heeft Ahmadinejad vooral aan één project gewerkt: het veiligstellen van de machtspositie van de conservatieven.

In 2006 leek al duidelijk dat er een ongekende zuivering aan de gang was. Niet alleen in de regering, ook in staatsbedrijven en in alle andere lagen van het staatsapparaat zette Ahmadinejad zijn eigen mensen op sleutelposities. Een analist zei toen al: ‘De conservatieven hebben besloten dat de hervormers nooit meer aan de macht zullen komen.’

Meer over