Nieuws

Conservatieve meerderheid in Hooggerechtshof VS lijkt recht op abortus te willen beperken

Het recht op abortus in de Verenigde Staten staat opnieuw ter discussie. Het Hooggerechtshof lijkt zich namelijk te scharen achter de staat Mississippi, waar een nieuwe wet vrouwen in hun keuzevrijheid beperkt.

Bert Lanting
Pro- en antiabortusdemonstranten staan tegenover elkaar buiten het Amerikaanse Hooggerechtshof dat woensdag een hoorzitting hield over een abortus-beperkende wet van de staat Mississippi.  Beeld REUTERS
Pro- en antiabortusdemonstranten staan tegenover elkaar buiten het Amerikaanse Hooggerechtshof dat woensdag een hoorzitting hield over een abortus-beperkende wet van de staat Mississippi.Beeld REUTERS

Voorstanders van het recht op abortus in de VS beginnen zich ernstig zorgen te maken na de hoorzitting van het Amerikaanse Hoog­gerechtshof over een wet van de staat Mississippi. Die verbiedt abortus na vijftien weken. De wet is door lagere rechters ongrondwettelijk verklaard, maar het lijkt erop dat de conservatieve meerderheid in het Hooggerechtshof daar anders over denkt.

Net als de lagere rechters vindt ook de regering-Biden dat de wet indruist tegen Roe v. Wade, de uitspraak waarin het hof in 1973 het recht op abortus vastgelegde. Volgens het ministerie van Justitie strookt de wet bovendien niet met een latere uitspraak, waarin het hof bevestigde dat vrouwen voor abortus mogen kiezen tot het moment dat de vrucht levensvatbaar is (meestal 23 tot 24 weken).

Mississippi wil dat het hof Roe v. Wade terugdraait, waarmee het recht op abortus in de hele Verenigde Staten op losse schroeven komt te staan. Of de rechters zo ver zullen gaan, is nog onduidelijk. Het definitieve vonnis wordt pas juni volgend jaar verwacht.

Uit de vragen van de rechters valt op te maken dat de meerderheid mogelijk wel groen licht zal geven voor het beperken van de tijdslimiet, zoals in de wet van Mississippi gebeurt. Sinds president Trump de kans kreeg drie nieuwe rechters te benoemen, heeft de conservatieve vleugel met zes tegen drie veruit de meerderheid in het hof.

Foute uitspraak

Doorgaans volgen de rechters het beginsel dat zij zich houden aan eerdere uitspraken, zeker als het gaat om zulke ingrijpende vonnissen als Roe v. Wade. De conservatiefste leden van het hof, Samuel Alito en Clarence Thomas, maken er echter geen geheim van dat zij vinden dat het hof zich niet aan die regel hoeft te houden, omdat Roe v. Wade volgens hen een duidelijk foute uitspraak was.

Ook Brett Kavanaugh en Amy Coney Barrett, beiden door Trump in het hof benoemd, lieten doorschemeren dat zij Roe v. Wade niet heilig vinden. ‘Er zijn omstandigheden waarin het mogelijk is een vonnis nietig te verklaren’, zei Barrett.

Kavanaugh leek begrip te hebben voor de redenering van Mississippi dat het recht op abortus niet is vastgelegd in de Amerikaanse Grondwet en dat abortus dus iets is waarover de staten zelf moeten beslissen. ‘Waarom moet het Hooggerechtshof hierover rechter spelen, in plaats van dat het Congres, de staten, het volk dit oplossen?’, vroeg hij zich af.

Voorstanders van het recht op abortus zijn bang dat er dan een situatie zal ontstaan waarin abortus, afhankelijk van het politieke klimaat, in de ene staat wel en in de andere niet is toegestaan. ‘Dit is een aanval op het recht van vrouwen zelf over hun gezondheid te beslissen. Dat politici voor mij gaan beslissen, jaagt mij angst aan’, zei de Democratische senator Patty Murray over de poging Roe v. Wade om zeep te helpen. Nu al kennen veel staten waar de Republikeinen de lakens uitdelen allerlei maatregelen die het aanzienlijk moeilijker maken voor vrouwen om een abortus te krijgen.

Reputatie hof

De liberale rechters van het hof waarschuwen voor de schade die het aanzien van het hof zal oplopen als de meerderheid instemt met de abortuswet van Mississippi. Het vertrouwen in het Hooggerechtshof is de afgelopen jaren volgens opiniepeilingen al drastisch gedaald. Volgens rechter Sonia Sotomayor zal dat nog erger worden, als het hof, nu de conservatieven de meerderheid hebben gekregen, aan het recht op abortus gaat morrelen.

Daarmee mikte de liberale vleugel duidelijk op de conservatieve opperrechter John Roberts, die zich vooral sinds de felomstreden benoeming van Trumps kandidaten steeds meer zorgen begint te maken over de reputatie van het hof als onpartijdig arbiter. Hij leek op zoek te zijn naar een tussenoplossing: Roe v. Wade handhaven, maar wel ruimte bieden voor beperkingen zoals in de Mississippi-wet.

Roberts vroeg zich af wat het criterium van levensvatbaarheid te maken heeft met de keuzevrijheid voor vrouwen waarop Roe v. Wade is gebaseerd. ‘Waarom zou 15 weken niet genoeg zijn?’, vroeg hij. Volgens hem zou dat vrouwen voldoende tijd geven zelf een beslissing te nemen.

Of Roberts zich bij zijn conservatieve collega’s aansluit, staat daarmee nog niet vast. Hoe dan ook zal het een heel politiek gevoelige uitspraak worden: enkele maanden later volgen de verkiezingen voor het Congres. Abortus zal dan ongetwijfeld voor zowel de Republikeinen als de Democraten een van de belangrijkste onderwerpen worden om hun aanhang naar de stembus te krijgen.

Meer over