Congres pakt Jiang harder aan dan Clinton

Ook de tweede goodwillmissie van de Chinese president Jiang Zemin in de Verenigde Staten is uitgelopen op een botsing van culturen en politieke systemen....

Van onze correspondent

Oscar Garschagen

WASHINGTON

Voor zijn vertrek uit de Amerikaanse hoofdstad ontbeet Jiang met leden van het Huis van Afgevaardigden en de Senaat, waar zijn scherpste critici huizen. Van de Republikeinse meerderheidsleider Trent Lott kreeg Jiang te horen dat 'vrijheid niet beperkt kan worden door geografie of geschiedenis' en 'dat alle mannen en vrouwen in China in staat moeten zijn te leven, te werken en te spreken zonder bang te zijn voor de overheid'.

De voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, Newt Gingrich, leidde Jiang in het Capitool langs de beelden van Jefferson, Lincoln en Washington en stond samen met de president stil voor de Onafhankelijksheidsverklaring en een opengeslagen replica van de Magna Carta, twee historische documenten over politieke en persoonlijke vrijheden.

Andere leden van het Congres maakten van de gelegenheid gebruik om Jiang te ondervragen over een reeks van thema's, variërend van het lot van met name genoemde politieke gevangenen en gedwongen abortussen tot de handel in baby's en in organen van geëxecuteerde Chinese gevangenen.

Net als op Clintons openlijke kritiek was Jiang ook op deze confrontatie voorbereid. Hij gaf geen krimp. Tibetanen zijn door China bevrijd uit de slavernij en leven tevreden onder het bewind van Peking, zei hij. Van handel in organen en baby's is geen sprake, de gevangenen hebben de wet overtreden en zijn op normale wijze bestraft en het aantal gedwongen abortussen wordt zwaar overdreven.

'Wij gaan door met de koers van grotere openheid en we zullen een socialistische markteconomie ontwikkelen', ging Jiang verder.

Gingrich riposteerde dat het niet mogelijk is 'een half totalitair, half vrij systeem' op te bouwen en dat economische vrijheid niet mogelijk is zonder politieke vrijheid. 'Het Chinese experiment is gedoemd te mislukken als vrijheden niet gegarandeerd zijn', aldus de voorzitter.

Jiang liet, net als tijdens zijn openlijke confrontatie met president Clinton, niets merken van enige ergernis of misnoegen. De open kritiek werd op het Witte Huis en in mindere mate in het Congres verpakt in aardige woorden. En het moet Jiang niet ontgaan zijn dat de retoriek over mensenrechten de VS er niet van weerhoudt lucratieve contracten te sluiten met China.

Die dubbelzinnigheid vormt de rode draad van Jiangs bezoek en was nergens duidelijker zichtbaar dan tijdens het officiële staatsdiner op het Witte Huis. Critici als Gingrich, Helms en Lott - en Clinton zelf uiteraard - hieven het glas op de gezondheid van Jiang en de toekomstige Amerikaans-Chinese relaties. In het gezelschap bevonden zich captains of industry als Eisner van Disney, Condit van Boeing, Gerstner van IBM en Fisher van Eastman Kodak, maar ook de schrijfsters Amy Tan en Bette Bao. Enkele uren eerder waren de beide auteurs nog gesigaleerd onder de demonstranten. Bao was zelfs een van de spreeksters.

Zij waren de verpersoonlijking van het Amerikaanse dilemma als het gaat om China. Het land is te groot en te belangrijk om met sancties aangepakt te worden en bovendien zijn de wederzijdse economische belangen te omvangrijk voor een confrontatie. Die tweestrijd was ook zichtbaar in Clintons lichaamstaal. Male bonding is Clinton toevertrouwd, maar in de omgang met de veel oudere Jiang werd afstand bewaard. Jiang probeerde een paar keer amicaliteit te suggeren door te spreken over 'mijn vriend Bill', maar de Amerikaanse president ging daar nauwelijks op in.

Pogingen van Jiang om na het galadiner samen met Clinton een muzikaal duet op te voeren - hij op de fluit, Bill op de sax - werden diplomatiek afgewezen.

Pagina 9: Commentaar

Meer over