Conflict over decreet van Berlusconi Anti-corruptierechters Italië willen opstappen

Operatie Schone Handen dreigt te verzanden. Antonio Di Pietro en drie andere rechter-commissarissen uit Milaan, die met hun gevecht tegen de corruptie het oude politieke systeem in Italië hebben vernietigd, hebben donderdagavond dringend om overplaatsing gevraagd....

JAN VAN DER PUTTEN

Van onze correspondent

Jan van der Putten

ROME

Di Pietro, sinds tweeëneenhalf jaar de motor achter de Operatie Schone Handen, meent dat een efficiënte strijd tegen de corruptie niet meer mogelijk is nu een decreet van de regering-Berlusconi preventieve hechtenis praktisch uitsluit.

Duizenden van malversatie beschuldigde personen, onder wie een paar notoir corrupte politici, kunnen daardoor hun voorarrest verwisselen voor huisarrest. Een voorgenomen arrestatieorder tegen expremier Craxi kan nu niet worden uitgevaardigd.

De eersten die van het decreet profiteerden waren de 38 notabelen - onder wie de staalkoning Alberto Falck en de directeur-generaal van de grootste warenhuisketen - en officieren van de fiscale politie die gisterochtend werden gearresteerd. In dit maxi-schandaal hebben de laatste dagen een onderofficier en een generaal van de fiscale politie zelfmoord gepleegd.

In zijn campagne had Berlusconi de hemel op aarde beloofd. Daarna bleek dat de hemel kon wachten. Want de nieuwe premier heeft wel wat anders te doen: macht verzamelen. In sneltreinvaart is hij bezig het ene staatsbastion na het andere te veroveren. Na de publieke omroep en de geheime diensten is nu de rechterlijke macht aan de beurt.

Het regeringsdecreet dat president Scalfaro donderdag ondertekende, is bedoeld als het einde van een revolutionair tijdperk. De afgelopen tweeëneenhalf jaar heeft justitie door haar bestrijding van de corruptie de oude politieke klasse weggevaagd.

Berlusconi vindt dat de rechters daardoor veel te veel politieke macht hebben gekregen en dat het hoog tijd wordt dat ze een toontje lager gaan zingen. Daardoor hoopt hij te bereiken wat het oude regime niet gelukt is: een verlamming van het onderzoek naar de corruptie.

Het decreet, opgesteld door minister van Justitie Alfredo Biondi, slaat de onderzoeksrechters een van hun belangrijkste wapens praktisch uit handen: het gebruik van het voorarrest tegen degenen die van corruptie worden verdacht. Van die wettelijke mogelijkheid is ruim gebruik gemaakt. Bijna alle verdachten hebben in de gevangenis vroeg of laat bekend. Preventieve hechtenis kan verlengd worden tot een maximale periode van zes maanden.

De gevallen machthebbers ontdekten dat de toestanden in de Italiaanse gevangenissen vaak ellendig zijn, vooral als ze hun cel met gewone criminelen moesten delen. Hun politieke vrienden begonnen te ageren tegen het misbruik dat justitie zou maken van het voorarrest.

Di Pietro en de zijnen werden voorgesteld als schenders van de mensenrechten. Geschenken uit de hemel in deze campagne waren enkele gevallen van zelfmoord in de gevangenis en overdrijvingen zoals de recente arrestatie voor een paar dagen van Severino Citaristi, de aan kanker lijdende ex-pennningmeester van de christen-democratische partij die nu tachtig dagvaardingen heeft verzameld.

Minister Biondi, van huis uit advocaat, heeft van zijn afkeer van voorarrest nooit een geheim gemaakt. Het door hem opgestelde decreet bepaald dat, in naam van de mensenrechten, voorarrest als regel wordt vervangen door huisarrest. Alleen in geval van zware misdrijven en van groot risico dat de verdachte onderduikt, blijft de preventieve hechtenis gehandhaafd. Ook de pers wordt gemuilkorfd: ze mag voortaan over corruptiegevallen pas berichten zodra het onderzoek geheel is afgerond.

Volgens hoofdprocureur Borrelli, chef van de pool van Di Pietro, was er geen enkele reden om de maatregel te verpakken als decreet, waardoor het direct van kracht wordt. Sarcastisch merkte hij op dat de volgende stap van de regering zal zijn, de advocaten de bevoegdheid te geven de openbare aanklagers gevangen te zetten. Sommige leden van de regeringspartijen willen het Openbaar Ministerie immers ondergeschikt maken aan de uitvoerende macht.

Suggesties dat het decreet is ingegeven om een paar van corruptie verdachte topmanagers van Berlusconi's concern Fininvest uit de gevangenis te houden, waren volgens een regeringswoordvoerder laster.

's Avonds barstte de bom toen Di Pietro namens zichzelf en zijn collega's Davigo, Greco en Colombo aankondigde dat ze overplaatsing willen naar een post waarin geen contrast meer is 'tussen het geweten en de wet.'

Meer over